Motorconditie testen (Mobiliteit en transport vmbo), les 1: Uitleg

Een viercilinder lijnmotor in een museum

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Motorconditie testen

Examenstof mobiliteit en transport vmbo · CSPE

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMobiliteit en transportMiddelbare schoolvmbo b, k, g

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg bij profielmodule Motorconditie testen van mobiliteit en transport (vmbo): vierslagproces, meten, compressie, smeersysteem en koelsysteem. KB- en GL-stof staat op eigen dia's of in de notes.

Onderdelen in deze les

Een viercilinder lijnmotor in een museum

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Motorconditie testen

Examenstof mobiliteit en transport vmbo · CSPE

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/MET/1 (1.1 tot en met 1.3). Image credit: OSX / Wikimedia Commons, publiek domein

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Wat ga je kunnen?

Ik kan de conditie van een motor testen: meten, compressie, smeersysteem en koelsysteem.

Deze slide heeft geen instructies

Wat controleer je bij een motor die niet goed loopt?

Verwachte woorden: compressie, olie, oliepeil, koelvloeistof, oververhitting, foutcode, lekkage, meten. Groepeer ze in de drie deeltaken van de module: motormechanische delen meten (P/MET/1.1), smeersysteem (1.2) en koelsysteem (1.3). BB, KB en GL doen deze les samen; KB-stof staat op een eigen dia of in de notes met "Alleen KB en GL".

Een viercilinder lijnmotor in een museum

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Het vierslagproces

  • Vierslag: inlaat, compressie, arbeid, uitlaat. Dat herhaalt zich steeds.

  • Benzinemotor: een bougie ontsteekt het mengsel.

  • Dieselmotor: brandstof ontbrandt vanzelf in hete, samengeperste lucht.

Syllabus P/MET/1.1.1.3 en 1.1.1.4: het werkingsprincipe van een verbrandingsmotor omschrijven, vierslagproces (mengsel- en dieselmotor), BB, KB en GL. De vier slagen duren samen twee omwentelingen van de krukas. Benzine: inlaat zuigt een mengsel van lucht en brandstof aan, een bougie ontsteekt het in de arbeidsslag. Diesel: inlaat zuigt alleen lucht aan, tijdens de compressie wordt die lucht heet, de brandstof wordt ingespoten en ontbrandt vanzelf. Veelgemaakte fout: de bougie ook bij de dieselmotor noemen. Image credit: OSX / Wikimedia Commons, publiek domein

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Onderdelen en systemen

  • Cilinderblok met zuigers. De krukas maakt er een draaiende beweging van.

  • De nokkenas opent de kleppen. Het distributiesysteem houdt dat gelijk met de krukas.

  • Inlaat- en uitlaatsysteem voeren lucht aan en gassen af.

  • Ontsteking en brandstofsysteem zorgen voor het vuur en de brandstof.

Syllabus P/MET/1.1.1.5 en 1.1.1.6: uitvoeringsvormen, opbouw en functie van de onderdelen van een verbrandingsmotor benoemen en de belangrijkste systemen met hun onderlinge relaties (in- en uitlaatsysteem, distributiesysteem, ontsteking en brandstofsystemen), BB, KB en GL. Zuigers gaan op en neer, de drijfstang verbindt de zuiger met de krukas. De distributie (riem of ketting) draait de nokkenas op de halve snelheid van de krukas. Veelgemaakte fout: nokkenas en krukas verwisselen.

Een zuiger met zuigerveren en drijfstang (defect)

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Materialen van motordelen

  • Gietijzer en staal zijn sterk, zoals een blok en een krukas.

  • Lichtmetaal is licht en voert warmte goed af, zoals een zuiger.

  • Kunststof gebruik je voor lichte delen, zoals een inlaatspruitstuk.

Syllabus P/MET/1.1.1.9 (BB: verschillende materiaalsoorten van motoronderdelen benoemen) en 1.1.1.10 (alleen KB en GL: materiaalsoorten en eigenschappen benoemen). Genoemde materialen in de syllabus: gietijzer, staal, lichtmetaal en kunststof. De toepassingen zijn voorbeelden: motoren verschillen per type. Alleen KB en GL: kunnen de eigenschap erbij geven (sterk, licht, goede warmteafvoer). De foto toont een beschadigde zuiger met zuigerveren en een drijfstang. Image credit: Kallemax / Wikimedia Commons, publiek domein

Wat gebeurt er in een dieselmotor tijdens de compressieslag?

A

Een bougie ontsteekt het mengsel

B

Alleen lucht wordt samengeperst

C

Brandstof en lucht worden aangezogen

D

De uitlaatgassen verlaten de cilinder

Syllabus P/MET/1.1.1.3. Goed: bij een dieselmotor wordt alleen lucht aangezogen en samengeperst. Verwachte fout: de bougie, die hoort bij de benzinemotor.

Zet de slagen van het vierslagproces op volgorde

1

Compressieslag

2

Uitlaatslag

3

Arbeidsslag

4

Inlaatslag

Syllabus P/MET/1.1.1.3. Eerst vult de cilinder zich, dan wordt de lading samengeperst, dan volgt de verbranding en daarna worden de gassen afgevoerd. Verwachte fout: arbeid en compressie omdraaien.

Boring, slag, ODP en BDP in een cilinder

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Boring, slag, ODP en BDP

  • Boring: de breedte van de cilinder. Slag: de weg van de zuiger.

  • ODP is het bovenste dode punt, BDP het onderste dode punt.

  • Tussen ODP en BDP zit het slagvolume.

Syllabus P/MET/1.1.1.7 (BB) en 1.1.1.8 (KB en GL): motorspecificaties benoemen, zoals aantal cilinders, plaatsing van de cilinders, aantal kleppen, plaatsing en aandrijving van de nokkenassen, cilinderinhoud, boring, slag, ODP en BDP. KB en GL lezen ook motordiagrammen en prestaties (vermogen, koppel, brandstofverbruik). De ruimte boven de zuiger bij ODP heet de compressieruimte. Veelgemaakte fout: boring en slag verwisselen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

Arbeidsdiagram: A arbeid, U uitlaat, I inlaat, C compressie

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Arbeidsdiagram lezen

  • Een cilinder maakt vier slagen in twee krukasomwentelingen, dus 720 graden.

  • In een 4-cilinder lijnmotor staat elke 180 graden een andere cilinder in arbeid.

  • Lees per vak: welke cilinder, welke slag, welke graden?

Syllabus P/MET/1.1.1.3 (BB: een arbeidsdiagram maken van een 1-cilindermotor en lezen van een 4-cilinder lijnmotor) en 1.1.1.4 (KB en GL: een arbeidsdiagram maken en lezen van een 4-cilinder lijnmotor). Een arbeidsdiagram is hier een schema van de slagen per cilinder per 180 graden. De figuur gebruikt de ontstekingsvolgorde 1-3-4-2; in een opdracht staat de volgorde altijd erbij. Bij een 1-cilindermotor is er maar één rij: arbeid, uitlaat, inlaat, compressie. Veelgemaakte fout: de rijen van twee cilinders door elkaar lezen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Rekenen aan de motor

  • Alleen KB en GL. Slagvolume = 0,7854 x boring x boring x slag (in cm).

  • Cilinderinhoud = slagvolume x het aantal cilinders.

  • Compressieverhouding = (slagvolume + compressieruimte) : compressieruimte.

  • Reken mm eerst om naar cm. Dan krijg je een antwoord in cm3.

Syllabus P/MET/1.1.1.4 (alleen KB en GL): berekenen van slagvolume, cilinderinhoud en compressieverhouding. Het getal 0,7854 is pi gedeeld door 4. Voorbeeld: boring 8 cm en slag 9 cm geven 0,7854 x 8 x 8 x 9 = 452,4 cm3 per cilinder; met 4 cilinders is de cilinderinhoud 1809,6 cm3. Compressieverhouding: slagvolume 450 cm3 en compressieruimte 50 cm3 geven (450 + 50) : 50 = 10 : 1. Cilinderinhoud betekent hier de inhoud van alle cilinders samen, zoals bij de motorspecificaties. Veelgemaakte fouten: de compressieruimte vergeten op te tellen, en mm niet omrekenen.

Wat is de slag van een motor?

A

De breedte van de cilinder

B

De inhoud van de compressieruimte

C

Eén hele omwenteling van de krukas

D

De weg van de zuiger van ODP naar BDP

Syllabus P/MET/1.1.1.7. Goed: de slag is de afstand die de zuiger aflegt. Verwachte fout: boring en slag door elkaar halen.

Een 3-cilindermotor heeft 330 cm3 slagvolume per cilinder. Cilinderinhoud?

A

990 cm3

B

330 cm3

C

660 cm3

D

1320 cm3

Alleen KB en GL, syllabus P/MET/1.1.1.4. Uitwerking: 3 x 330 = 990 cm3. Narekenen: 990 : 3 = 330. Verwachte fout: het slagvolume van één cilinder als antwoord geven.

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Meten en vergelijken

  • Kies het meetinstrument dat de werkinstructie voorschrijft.

  • Lees de maat af en vergelijk die met de technische gegevens.

  • Wijkt de maat af? Dan is het onderdeel versleten of beschadigd.

  • Een endoscoop is een kleine camera om in een motor te kijken.

Syllabus P/MET/1.1.1.11: de gangbare meetinstrumenten herkennen, benoemen en op de juiste wijze toepassen voor het meten en vergelijken met technische gegevens van losse motormechanische onderdelen (BB, KB en GL). De geldende syllabus noemt geen lijst met instrumenten; welk instrument nodig is, staat in de opdracht. P/MET/1.1.1.12: motormechanische delen inspecteren met een endoscoop (BB, KB en GL). Meetgegevens komen alleen uit de vraag of het werkplaatsboek; in een les staan geen vaste maten. Veelgemaakte fout: een maat aflezen zonder die met de technische gegevens te vergelijken.

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Voorbereiden en foutcodes

  • Lees het werkplaatsboek of de tekening: welke gegevens en welke volgorde?

  • Kies gereedschap en materiaal. KB en GL leggen hun keuze ook uit.

  • Werk volgens richtlijnen en procedures, en werk veilig.

  • Foutcodes lees je uit met een diagnoseapparaat. Schrijf ze op voor je ze reset.

Syllabus P/MET/1.1.1.1 (BB: gegevens en instructies raadplegen, tekeningen en afbeeldingen lezen, gereedschap en materiaal kiezen, werken volgens richtlijnen) en 1.1.1.2 (KB en GL: ook een plan van aanpak maken en uitleggen en de gemaakte keuzes beargumenteren). P/MET/1.1.1.13 (BB): foutcodes van de motor uitlezen, opschrijven en resetten. P/MET/1.1.1.14 (KB en GL): ook de betekenis van de foutcodes benoemen. Veelgemaakte fout: de foutcode meteen resetten zonder hem op te schrijven.

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Compressie meten

  • Een compressiemeting laat zien of elke cilinder genoeg druk opbouwt.

  • Bereid voor: motor warm, ontsteking en brandstof uit, bougies eruit.

  • Zet de meter in het bougiegat en draai de motor rond met de starter.

  • Noteer per cilinder en vergelijk met de gegevens. Alleen KB en GL: ook diesel.

Syllabus P/MET/1.1.2.1 (BB: een compressiemeting uitvoeren aan een verbrandingsmotor, benzine) en 1.1.2.2 (KB en GL: benzine en diesel, de gemeten waarden vergelijken met technische gegevens en de resultaten beoordelen). De volgorde hierboven is het algemene werkplaatsprincipe; volg altijd het voorschrift van de motor. Alleen KB en GL: bij een dieselmotor haal je de gloeibougies of verstuivers uit de cilinders en gebruik je een meter voor dieselmotoren, want die hebben een hogere compressie dan een benzinemotor. Een cilinder die duidelijk lager scoort dan de andere en dan de technische gegevens, wijst op een lek in die cilinder. De gegevens staan altijd in de vraag. Veelgemaakte fout: de waarden niet met de technische gegevens vergelijken.

Waarvoor gebruik je een endoscoop?

A

De compressie van de cilinders meten

B

Foutcodes uitlezen en resetten

C

Zonder demontage in de motor kijken

D

De oliedruk in de motor meten

Syllabus P/MET/1.1.1.12. Goed: een endoscoop is een camera aan een slang om binnenin de motor te inspecteren. Verwachte fout: foutcodes uitlezen met de endoscoop verwarren met een diagnoseapparaat.

Het oliepeil controleren onder de motorkap

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Opbouw van het smeersysteem

  • Olie smeert, koelt en reinigt de motor.

  • De oliepomp pompt olie uit de carter door het oliefilter.

  • De olie gaat naar de lagers en stroomt terug naar de carter.

Syllabus P/MET/1.2.1: opbouw, doel en werking van een smeersysteem omschrijven (BB: benoemen; KB en GL: ook omschrijven). Het overdrukventiel laat olie terugstromen naar de carter als de druk te hoog wordt, zodat het filter en de pakkingen niet beschadigen. Een zeef in de carter houdt grof vuil tegen. Veelgemaakte fout: denken dat olie alleen smeert; olie koelt en reinigt ook. Image credit: Shixart1985 / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Een oliepeilstok uit de motor trekken

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Meten en peil controleren

  • Oliedrukmeting: een meter op de plaats van de oliedrukschakelaar.

  • Vergelijk met de technische gegevens. KB en GL verklaren afwijkingen.

  • Peil: motor uit, even wachten, auto waterpas, peilstok aflezen.

Syllabus P/MET/1.2.2.1 (BB: oliedrukmeting uitvoeren en meetgegevens vergelijken met technische gegevens) en 1.2.2.2 (KB en GL: ook de resultaten verklaren). P/MET/1.2.3.1: het motoroliepeil onder de juiste omstandigheden controleren en op niveau brengen (BB, KB en GL). Het peil lees je af tussen de markeringen min en max. Te veel olie is ook fout: de krukas kan de olie dan schuimend slaan. Veelgemaakte fout: het peil aflezen terwijl de motor draait of de auto schuin staat. Image credit: Dvortygirl / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Een kan motorolie in de werkplaats

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Olie verversen

  • Tap de olie af en vervang het oliefilter en de ring van de plug.

  • Vul nieuwe olie met de juiste specificatie bij tot het peil goed is.

  • Reset het service-interval en controleer op lekkage.

Syllabus P/MET/1.2.3.2 (motorolie verversen, oliefilter vervangen en het oliepeil op niveau brengen) en 1.2.3.3 (het service-interval resetten), BB, KB en GL. Welke olie erin moet, staat in het werkplaatsboek. Gebruikte olie lever je in als afgewerkte olie, niet in het riool of bij het gewone afval. Veelgemaakte fout: het service-interval niet resetten, waardoor de auto te vroeg of te laat een melding geeft. Image credit: Shixart1985 / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Lekkage en onderdelen

  • Controleer het smeersysteem en de carterventilatie op lekkage.

  • De carterventilatie voert gassen uit het carter af naar de inlaat.

  • Vervang een lekke pakking of een kapotte carterventilatieslang.

  • Een oliedrukschakelaar zet het oliedruklampje aan bij te lage druk. KB en GL testen hem.

Syllabus P/MET/1.2.4.1 (het smeersysteem en de carterventilatie controleren op lekkage, BB, KB en GL), 1.2.4.2 (alleen KB en GL: oliedrukschakelaars en sensoren testen) en 1.2.4.3 (delen vervangen, bijvoorbeeld oliedrukschakelaar, sensoren, pakkingen en carterventilatieslangen; BB, KB en GL). Een lekkende pakking herken je aan een natte, vuile plek rond de afdichting. Veelgemaakte fout: een natte plek aanzien voor condens of water terwijl het olie is.

Je wilt het oliepeil controleren. Wat is een goede voorbereiding?

A

Motor laten draaien, dan aflezen

B

Auto schuin zetten, dan aflezen

C

Auto waterpas, motor uit, even wachten

D

Direct na het starten aflezen

Syllabus P/MET/1.2.3.1: het motoroliepeil onder de juiste omstandigheden controleren. Even wachten, zodat de olie terug in de carter kan stromen. Verwachte fout: aflezen terwijl de motor draait.

Koelvloeistof bij de dop van het koelsysteem

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Opbouw van het koelsysteem

  • De koelvloeistof neemt warmte van de motor mee naar de radiateur.

  • De thermostaat opent pas als de motor warm is.

  • De pomp zorgt voor de stroming, het expansievat voor ruimte.

Syllabus P/MET/1.3.1: opbouw, doel en werking van een koelsysteem omschrijven (BB: benoemen; KB en GL: ook omschrijven). Onderdelen: radiateur, thermostaat, koelvloeistofpomp, expansievat, slangen en koelventilator. Bij een koude motor blijft de thermostaat dicht, zodat de motor sneller op temperatuur komt; bij een warme motor opent hij en stroomt de vloeistof door de radiateur. Veelgemaakte fout: denken dat de radiateur altijd meedoet. Image credit: EvelynGiggles / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Controleren en verversen

  • Open de dop nooit bij een warme motor: de vloeistof is heet en staat onder druk.

  • Verversen: oude vloeistof opvangen, nieuwe bijvullen, daarna ontluchten.

  • Ontluchten: lucht uit het systeem halen, anders koelt de motor slecht.

  • Controleer de werking: wordt de motor warm en schakelt de ventilator in?

Syllabus P/MET/1.3.3.1 (een koelsysteem controleren op de juiste werking en ontluchten, BB, KB en GL) en 1.3.3.2 (de koelvloeistof verversen en op niveau brengen). Werk veilig: draag handschoenen en oogbescherming en lever de oude koelvloeistof in als chemisch afval. Welke koelvloeistof erin hoort, staat in het werkplaatsboek. Veelgemaakte fout: de dop van een warme motor opendraaien.

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Vorst, afpersen, onderdelen

  • Vorstbeveiliging: meet tot welke temperatuur de koelvloeistof niet bevriest.

  • Afpersen: druk op het koelsysteem zetten. Zakt de druk? Dan lekt het.

  • Je vervangt onderdelen zoals slangen, behalve de koelvloeistofpomp.

  • Alleen KB en GL: je test onderdelen ook voor je ze vervangt.

Syllabus P/MET/1.3.2.1 (het koelsysteem controleren op vorstbeveiliging, BB, KB en GL): met een koelvloeistoftester meet je tot welke temperatuur de vloeistof beschermt; vergelijk met de eis in de opdracht of het werkplaatsboek. P/MET/1.3.2.2 (het koelsysteem volgens voorschrift afpersen en controleren op lekkage, BB, KB en GL) en 1.3.4.1 (BB: onderdelen van een koelsysteem vervangen, met uitzondering van de koelvloeistofpomp) en 1.3.4.2 (KB en GL: onderdelen testen en vervangen, met uitzondering van de koelvloeistofpomp). De afperswaarde staat in het voorschrift en in de vraag, nooit uit het hoofd. Voorbeeld van testen: de thermostaat controleren of hij op tijd opent. Veelgemaakte fout: de koelvloeistofpomp als onderdeel noemen dat je zelf vervangt.

Je wilt koelvloeistof bijvullen. Wanneer open je de dop?

A

Als de motor koud is

B

Direct na het rijden

C

Als de motor net is afgezet

D

Als de motor stationair draait

Syllabus P/MET/1.3.3. Veiligheid: een warm koelsysteem staat onder druk en de vloeistof is heet, dus er kan vloeistof wegspuiten. Verwachte fout: de dop openen om te zien of er nog genoeg in zit.

Welk deel was voor jou het lastigst?

1

Vierslag en arbeidsdiagram

2

Rekenen met slagvolume

3

Compressie en meten

4

Smeer- en koelsysteem

Gebruik de uitkomst om te kiezen wat je in de training het eerst herhaalt.

Welke stap in een werkvolgorde vergeet je het snelst?

Laat leerlingen een eigen geheugensteun noemen, bijvoorbeeld "eerst veilig, dan meten, dan noteren".

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Begrippen (1/2)

  • Vierslagproces: Inlaat, compressie, arbeid en uitlaat achter elkaar.

  • Slagvolume: De ruimte tussen ODP en BDP in één cilinder.

  • Compressiemeting: Meten hoeveel druk een cilinder opbouwt.

  • Endoscoop: Een kleine camera om in de motor te kijken.

  • Oliedrukmeting: Meten hoe hoog de druk van de olie is.

Deze slide heeft geen instructies

MODULE 1 · MOTORCONDITIE

Begrippen (2/2)

  • Service-interval: De teller die de volgende onderhoudsbeurt meldt.

  • Carterventilatie: Voert gassen uit het carter af naar de inlaat.

  • Thermostaat: Opent bij een warme motor de weg naar de radiateur.

  • Afpersen: Het koelsysteem onder druk zetten om lekkage te vinden.

  • Ontluchten: Lucht uit het koelsysteem halen.

Deze slide heeft geen instructies