Transport (Mobiliteit en transport vmbo), les 1: Uitleg

• newEditor
• Mobiliteit en transport
• Middelbare school
• vmbo b, k, g
• Leerjaar 3-5

Introductie

Uitleg over profielmodule Transport voor mobiliteit en transport vmbo: een laadplan maken, laden, zekeren en lossen, de rijklaar-controle en rit- en routeplanning. Met 5 blokken en controlevragen. Volgens de CSPE-syllabus; BB als basis, KB en GL staan apart aangegeven.

Een magazijn met pallets op stellingen en op de vloer

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Transport

Examenstof mobiliteit en transport vmbo · CSPE

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/MET/4.1 tot en met 4.3. Image credit: Axisadman / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Wat ga je kunnen?

Ik kan een bedrijfsvoertuig laden, rijklaar maken en een rit plannen.

Welke woorden denk je bij een vrachtwagen laden en op pad sturen?

Verwacht: pallets, laadplan, sjorren, pakbon, tachograaf, route, band, olie, klant. Groepeer ze op laden en lossen, rijklaar maken en plannen: zo loopt de les. Syllabus P/MET/4.1 tot en met 4.3.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Voertuigen en bakken

• Bedrijfsvoertuig: een voertuig voor goederen, zoals een bestelbus of bakwagen.

• Een trekker trekt een oplegger of aanhanger: daarin zit de laadruimte.

• Container, afzetbak en laadbak: bakken waarin de lading staat.

• Het voertuig bepaalt hoeveel en wat je kunt laden.

Syllabus P/MET/4.1.1 (BB en KB): de belangrijkste soorten bedrijfsvoertuigen, laadruimtes en laad- en lossystemen benoemen. Trefwoorden: typen bedrijfsvoertuigen, opleggers en aanhangers, containers, afzetbakken en laadbakken. Veelgemaakte fout: trekker en oplegger als een voertuig zien. De trekker is de motorwagen, de oplegger is de laadruimte erachter.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Laadsystemen bij het gebouw

• Laaddock: de wagen staat tegen het gebouw, de vloeren liggen even hoog.

• Dockshelter: een rand rond de achterkant die regen en wind buiten houdt.

• Laadperron: een verhoogd platform voor het gebouw, op laadhoogte.

• Laadkuil: de wagen staat lager, zodat de vloeren gelijk komen.

Syllabus P/MET/4.1.1 (BB en KB): laad- en lossystemen, bijvoorbeeld laaddocks, dockshelter, laadkuil en laadperron. De omschrijvingen zijn eigen eenvoudige omschrijvingen bij de trefwoorden. Veelgemaakte fout: laaddock en dockshelter door elkaar halen. De dockshelter is de afdichting, de laaddock de plek zelf.

Laadvloer van een bakwagen met twaalf pallets

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Laadruimte berekenen

• Meet de lengte en de breedte van de laadvloer in meters.

• Deel elke maat door de maat van de pallet.

• 4,8 : 1,2 = 4 in de lengte, 2,4 : 0,8 = 3 in de breedte: 12 pallets.

Syllabus P/MET/4.1.1 (BB en KB): een eenvoudig laadplan maken; de laadruimte van een bedrijfsvoertuig opmeten en berekenen. Uitwerking: 4,8 : 1,2 = 4 en 2,4 : 0,8 = 3, dus 4 x 3 = 12 pallets op een laag (twee keer nagerekend). Veelgemaakte fout: de aantallen optellen (4 + 3 = 7) in plaats van vermenigvuldigen. Alleen KB en GL: de belading berekenen met eventuele extra en retourlading en het laadplan op schaal tekenen. Image credit: Eigen figuur

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Een laadplan maken

• Een laadplan laat zien waar elke zending in de laadruimte komt te staan.

• Laad eerst de lading voor de laatste klant: die staat voorin, de eerste klant bij de deur.

• Zwaar onderaan. Reken het gewicht na: laadvermogen min lading is wat er bij mag.

• Alleen KB en GL: reken ook met extra lading en retourlading, teken op schaal.

Syllabus P/MET/4.1.1: een laadplan maken, rekening houdend met de routeplanning. BB: eenvoudig laadplan voor maximaal vier klanten en acht verzendeenheden. KB en GL: ook extra lading en retourlading, en op schaal tekenen. Laadvermogen is het gewicht dat het voertuig mag vervoeren; het getal staat altijd in de opdracht of op het kentekenbewijs. Veelgemaakte fout: de eerste klant het eerst laden, waardoor hij achterin staat en de rest eerst uitgeladen moet worden.

Je laadt voor drie klanten. Welke zending laad je als eerste?

A

De zending voor de eerste klant

B

De zending voor de laatste klant

C

De zwaarste zending van alle drie

D

De zending die het laatst is besteld

Laatste klant eerst laden: die staat voorin en de eerste klant bij de deur kan als eerste uitladen. Verwachte fout: de eerste klant eerst laden. Syllabus P/MET/4.1.1.

Een handpallettruck met vorken en een trekarm

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Interne transportmiddelen

• Handpallettruck: je verplaatst een pallet met handkracht.

• Elektrische heftruck, reachtruck en stapelaar tillen pallets hoog.

• Rolcontainer, steekwagen, dolly: voor kleine of losse spullen.

Syllabus P/MET/4.1.2 (BB en KB): interne transportmiddelen benoemen: dolly, rolcontainer, diverse soorten steekwagens, magazijnwagen, handpallettruck en elektrische heftruck, reachtruck en stapelaar. Veelgemaakte fout: alles een heftruck noemen. Kijk wat het middel doet: rijden met de hand of elektrisch, en hoe hoog het kan tillen. Image credit: Markus Hagenlocher / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Veilig en netjes laden

• Kies het middel op de goederen: materiaal, maat, gewicht, kostbaar of gevaarlijk.

• Kijk ook naar de omgeving: afstand, binnen of buiten. Dek de lading af tegen regen.

• Til met rechte rug, gebogen knieën en de last dichtbij. Volg de handleiding.

• Draag PBM (beschermingsmiddelen) bij scherpe delen, gevaarlijke stoffen en lawaai.

Syllabus P/MET/4.1.2 en P/MET/4.1.3 (BB en KB): het juiste interne transportmiddel kiezen afhankelijk van laadruimte, laad- en losomgeving, soort goederen en kenmerken; veilig werken volgens de Arbowet (ergonomisch werken, tilhouding, gewicht verplaatsen) en met persoonlijke beschermingsmiddelen; schade voorkomen en de lading afdekken tegen rij- en weersinvloeden. Veelgemaakte fout: alleen naar snelheid kijken en de veiligheid vergeten.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Etiketten en documenten

• Behandelingsetiket: laat zien hoe je de lading moet hanteren, bijvoorbeeld rechtop.

• Gevaarsetiket: waarschuwt voor gevaarlijke stoffen, zoals brandbare vloeistof.

• Pakbon: een lijst van wat er in de zending zit.

• CMR: vrachtbrief voor internationaal vervoer. AVC: de vervoersvoorwaarden.

Syllabus P/MET/4.1.3 (BB en KB): behandelings- en gevaarsetiketten aanbrengen en lezen; vracht- en ladingsdocumenten (AVC, CMR en pakbon) lezen en invullen. BB: de betekenis benoemen; KB en GL: benoemen en omschrijven. AVC staat voor Algemene Vervoerscondities, de voorwaarden waaronder vervoerd wordt. De CMR is de vrachtbrief bij internationaal wegvervoer. Veelgemaakte fout: behandelingsetiket en gevaarsetiket door elkaar halen.

Een spanband vastzetten op een container, 2015

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Lading zekeren

• Stuwen: vul lege ruimte op, zodat niets kan schuiven.

• Zekeren en borgen: zet de lading vast of blokkeer hem, bijvoorbeeld met sjorbanden.

• Remmen en bochten duwen aan de lading: zonder zekeren schuift die.

Syllabus P/MET/4.1.3 (BB en KB): methodes van bevestigen, borgen, stuwen en zekeren; sjor- en borgmateriaal kiezen; veiligheidsrisico's door de werking van krachten op de lading. BB: benoemen. KB en GL: ook omschrijven en het juiste materiaal kiezen volgens de principes van veilig zekeren. Veelgemaakte fout: denken dat zware lading vanzelf blijft liggen. Image credit: Spc. Rochelle Prince-Krueger, U.S. Army / Wikimedia Commons, publiek domein

Je verplaatst met de hand één pallet over een vlakke vloer. Wat gebruik je?

A

Reachtruck

B

Stapelaar

C

Handpallettruck

D

Rolcontainer

Een handpallettruck is voor een pallet over een vlakke vloer. Een reachtruck en stapelaar zijn voor hoog stapelen, een rolcontainer is voor losse spullen. Syllabus P/MET/4.1.2.

Vul in

Bij stuwen vul je lege ruimte op; met sjorbanden zet je de lading vast.

stuwen

sjorbanden

pakbon

laaddock

Syllabus P/MET/4.1.3: stuwen en zekeren. Verwachte fout: stuwen en zekeren als hetzelfde zien.

Een houten pallet met een werkhandschoen erop

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Lossen stap voor stap

• Lees eerst de documenten en de etiketten op de lading.

• Kies het juiste middel en los veilig en efficiënt.

• Ruim daarna de laadruimte op en maak hem schoon.

Syllabus P/MET/4.1.4 (BB en KB): documenten (AVC, CMR, pakbon) lezen, het lossen voorbereiden (middel kiezen, behandelingsetiketten lezen), goederen lossen volgens de veiligheidsvoorschriften en de Arbowet, schade voorkomen, de laadruimte opruimen en reinigen. Veelgemaakte fout: beginnen met lossen zonder de etiketten te lezen. Image credit: Dbenbenn / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Goederen controleren

• Tel de colli: de losse stukken of verpakkingen in de zending.

• Controleer op schade (visueel), kwaliteit en aantal (kwantitatief) met de documenten erbij.

• Overbevinding: meer dan op papier. Manco: minder dan op papier.

• Meld afwijkingen en schade. Sorteer daarna en zet klaar voor inslag.

Syllabus P/MET/4.1.4 (BB en KB): goederen controleren met de ladingsdocumenten (colli tellen, visuele, kwalitatieve en kwantitatieve controle, afwijkingen rapporteren zoals overbevinding, manco's en schades); sorteren en klaarzetten voor inslag. Veelgemaakte fout: overbevinding en manco omdraaien.

Zet het lossen op volgorde

1

Los de goederen veilig uit de laadruimte

2

Sorteer en zet klaar voor inslag

3

Lees de documenten en de etiketten

4

Tel de colli en controleer op schade

Volgorde volgens P/MET/4.1.4: voorbereiden, lossen, controleren, klaarzetten. De laadruimte opruimen hoort bij het lossen. Verwachte fout: tellen voor het lossen.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Visuele controle

• Loop met een checklist om het voertuig heen.

• Zoek beschadigingen en lekkages. Kijk of de keg en de brandblusser aanwezig zijn.

• Een keg is een wig die het voertuig tegen wegrollen houdt.

• Meld storingen. Alleen KB en GL: los ze zo mogelijk zelf op.

Syllabus P/MET/4.2.1 (BB en KB): instructies en handleidingen lezen, een bedrijfsvoertuig visueel controleren op beschadigingen, lekkages en aanwezige hulpmiddelen (onder andere keg en brandblusser) en beschermingsmiddelen aan de hand van een checklist, storingen melden. KB en GL: handleidingen toepassen en storingen zo mogelijk oplossen. Veelgemaakte fout: wegrijden met een lekkage omdat die klein lijkt.

De bandenspanning van een grote vrachtwagen controleren, 1942

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Technische rijklaar-controle

• Oliepeil: de peilstok moet tussen min en max staan.

• Verlichting: dimlicht, remlicht en richtingaanwijzers werken.

• Banden: spanning, profiel en scheuren of bulten.

Syllabus P/MET/4.2.2 (BB en KB): het motoroliepeil controleren en op niveau brengen; verlichting en signalering controleren op werking en afstelling; banden controleren: spanning afhankelijk van de lading, profiel visueel beoordelen met behulp van indicatoren, controle op breuk en beschadiging. Meer lading vraagt een andere bandenspanning: zoek de waarde in de handleiding of op de sticker van het voertuig. Veelgemaakte fout: alleen naar de spanning kijken en het profiel vergeten. Image credit: Ministry of Information Photo Division / Wikimedia Commons, publiek domein

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Lading en documenten

• Controleer de verdeling en de zekering van de lading.

• Persoon: rijbewijs en chauffeurskaart, waarop de tachograaf rij- en rusttijden vastlegt.

• Voertuig: kentekenbewijs en apk-keuringsbewijs (het voertuig is goedgekeurd).

• Groene kaart: verzekeringsbewijs voor het buitenland. Eurovignet: betaalbewijs voor vrachtwagens op snelwegen in sommige landen.

Syllabus P/MET/4.2.3 (BB en KB): de bevestiging van de lading controleren, met name de juiste verdeling en de stuwing en zekering; de aanwezigheid en geldigheid van vervoers- en ladingsdocumenten, persoonsdocumenten (onder andere rijbewijs en chauffeurskaart (tacho)) en voertuigdocumenten (onder andere kentekenbewijs, groene kaart, eurovignet en apk-keuringsbewijs) controleren. Let op geldigheid, dus ook de datum. Veelgemaakte fout: alleen kijken of een document er is en niet of het nog geldig is.

Zet het oliepeil controleren op volgorde

1

Steek hem terug en trek hem weer uit

2

Trek de peilstok uit en veeg hem schoon

3

Lees het peil af tussen min en max

4

Zet het voertuig vlak, motor uit

Syllabus P/MET/4.2.2: oliepeil controleren. Volg altijd de handleiding van het voertuig, die zegt ook hoe lang de motor uit moet zijn. Verwachte fout: aflezen na het eerste uittrekken, de stok is dan nog vies.

Je controleert de banden van een bakwagen. Waar let je op?

A

Spanning, profiel en breuk of schade

B

Alleen de spanning, profiel niet

C

Alleen het profiel, spanning niet

D

Alleen of er een reservewiel is

Syllabus P/MET/4.2.2: spanning (afhankelijk van de lading), profiel met indicatoren, breuk en beschadiging. Verwachte fout: één van de drie vergeten.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Ritplanning of routeplanning?

• Routeplanning: je plant voor één voertuig de beste route langs adressen.

• Ritplanning: je verdeelt orders over een wagenpark en plant meerdere routes tegelijk.

• Een routeplanner berekent afstand en kosten. Stel het type vrachtwagen in.

• Alleen KB en GL: ritplanning voor hoogstens 3 voertuigen en 10 adressen.

Syllabus P/MET/4.3 en de bijlage Onderscheid in rit- en routeplanning: routeplanning is een route voor één voertuig met zo weinig mogelijk afstand en tijd; ritplanning is voor een wagenpark de optimale benuttingsgraad met zo weinig mogelijk kosten. De termen worden in de praktijk vaak door elkaar gehaald. KB en GL: optimale ritplanning voor een wagenpark van maximaal 3 voertuigen, maximaal tien adressen en veranderende omstandigheden. Veelgemaakte fout: de twee woorden als synoniemen gebruiken.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Informatie voor je planning

• Vervoersmodaliteiten: weg, water, rails, lucht en pijpleidingen.

• Gebruik wegenkaart of digitale planner, verkeersregels en verkeersinformatie.

• Let op milieuzones, tunnels en tolwegen en op de rij- en rusttijden van de chauffeur.

• Een venstertijd is de tijd waarin de klant de lading wil ontvangen.

Syllabus P/MET/4.3.1 en 4.3.2: vervoersinfrastructuur en modaliteiten benoemen; papieren en digitale bronnen raadplegen: wegennet, verkeersregels en -borden in Europa, verkeersinformatie, milieuzones, tunnels en tolwegen, de wettelijk verplichte rij- en rusttijden in het beroepsgoederenvervoer, venstertijden, laad- en lostijden. De syllabus noemt geen aantallen uren; die staan daarom niet in deze les. Een milieuzone is een gebied waar niet elk voertuig in mag. Veelgemaakte fout: de rij- en rusttijden vergeten bij een lange rit.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Een rit uitrekenen

• Rijtijd = afstand : snelheid. 60 km bij 60 km per uur is 1 uur.

• Aankomst = vertrek + rijtijd. Tel de lostijd erbij voor de volgende rit.

• Is de venstertijd nog niet begonnen? Dan wacht je tot hij begint.

Syllabus P/MET/4.3.1: een ritplanning maken met laad- en lostijden en venstertijden. Voorbeeld in de figuur: 06:30 vertrek, A om 07:30 aankomst en lossen tot 08:00, B om 08:30 en lossen tot 09:00, C om 09:45; de venstertijd van C begint pas om 10:00. Twee keer nagerekend. Veelgemaakte fout: de lostijd of de wachttijd vergeten.

Wat is het verschil tussen ritplanning en routeplanning?

A

Rit: alleen kosten. Route: alleen tijd

B

Rit: meer voertuigen. Route: één voertuig

C

Rit: nationaal. Route: internationaal

D

Rit: de weg. Route: het water

Syllabus bijlage bij P/MET/4: routeplanning is voor één voertuig, ritplanning voor een wagenpark. Verwachte fout: denken dat het over het soort vervoer of het land gaat.

Welk deel vond jij het lastigst?

1

Laden en zekeren

2

Lossen en controleren

3

Rijklaar maken

4

Rit en route plannen

Gebruik de uitkomst om in de examentraining het lastigste deel eerst te herhalen. Syllabus P/MET/4.1 tot en met 4.3.

Welke controle vergeet je het snelst, en waarom?

Laat leerlingen een eigen controle kiezen: oliepeil, banden, verlichting, documenten of zekering. Wie documenten noemt: vraag naar de geldigheid. Syllabus P/MET/4.2.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Begrippen (1/2)

• laadplan: Tekening of lijst die laat zien waar elke zending in de laadruimte staat.

• stuwen: Lege ruimte in de laadruimte opvullen, zodat de lading niet schuift.

• behandelingsetiket: Etiket dat zegt hoe je de lading moet hanteren.

• pakbon: Lijst van wat er in de zending zit.

• CMR: Vrachtbrief voor vervoer over de weg naar het buitenland.

TRANSPORT · LADEN EN RIT

Begrippen (2/2)

• colli: De losse stukken of verpakkingen van een zending.

• overbevinding: Er is meer geleverd dan op de pakbon staat.

• manco: Er is minder geleverd dan op de pakbon staat.

• venstertijd: De tijd waarin de klant de lading wil ontvangen.

• ritplanning: Orders verdelen over een wagenpark en meerdere routes tegelijk plannen.