Welvaart en welzijn (Economie vwo), les 2: Examentraining
WELVAART · BREDE WELVAART
Examentraining
Welvaart en welzijn: zo pak je examenvragen aan
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
WELVAART · BREDE WELVAART
Examentraining
Welvaart en welzijn: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Dguendel / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
WELVAART · BREDE WELVAART
Wat ga je kunnen?
Ik kan examenvragen over brede welvaart, maatschappelijke welvaart, het Pareto-optimum, welzijn en groen bbp beantwoorden en berekenen.
Deze slide heeft geen instructies
WELVAART · BREDE WELVAART
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees: welke huishoudens winnen of verliezen en welke kosten, baten of bedragen gegeven zijn.
2. Herken: het begrip: brede welvaart, maatschappelijke welvaart, Pareto-optimum, welzijn of groen bbp.
3. Reken of redeneer: tel kosten en baten op of pas de formule van het groen bbp toe.
4. Onderbouw: noem bij een standpunt het waardeoordeel en een argument pro of contra.
Deze slide heeft geen instructies
WELVAART · BREDE WELVAART
Vraagtype 1: kosten en baten optellen
Tel alle baten bij elkaar en alle kosten bij elkaar, ook de immateriële posten zoals geluidsoverlast.
Saldo = totale baten min totale kosten. Is het saldo positief, dan is het plan maatschappelijk gunstig.
Voorbeeld: baten 20 en 5, kosten 18 en 4: saldo 25 - 22 = +3.
Een post die je niet in geld kunt uitdrukken, tel je niet mee in het saldo; benoem dat wel.
Deze slide heeft geen instructies
Tunnel (mln): tijdwinst 9, veiligheid 3, aanleg 7, geluidsoverlast 4. Saldo?
+5 mln
+1 mln
-1 mln
+2 mln
Baten (tijdwinst 9 + veiligheid 3) = 12; kosten 7 + 4 = 11; saldo +1. Verwachte fouten: de geluidsoverlast vergeten (+5), baten en kosten omdraaien (-1) of alleen tijdwinst min aanleg (+2).
Baten 15 mln, kosten 11 mln; geluidsoverlast niet in geld. Wat klopt?
Het saldo is +4 mln, maar geluidsoverlast telt niet mee
De welvaart stijgt zeker met precies 4 mln
De welvaart daalt, want geluidsoverlast is onbetaalbaar
Het saldo is +15 mln, want kosten tellen niet mee
In geld is het saldo 15 - 11 = +4 mln, maar een niet in geld uitgedrukte kost ontbreekt: je kunt de totale welvaartsverandering dan niet precies zeggen.
WELVAART · BREDE WELVAART
Vraagtype 2: groen bbp (per hoofd) berekenen
Groen bbp = bbp - geschatte schade aan milieu + geschatte verbetering aan milieu.
Groen bbp per hoofd = groen bbp : aantal inwoners. Let op de eenheden: mld : mln.
Voorbeeld: groen bbp 500 mld bij 10 mln inwoners is 50.000 euro per inwoner.
Is de verbetering groter dan de schade, dan is het groen bbp hoger dan het bbp.
Deze slide heeft geen instructies
Bbp 450, schade 40, verbetering 15 (mld), 10 mln inwoners. Groen bbp per hoofd?
41.000 euro
39.500 euro
42.500 euro
45.000 euro
Groen bbp = 450 - 40 + 15 = 425 mld; 425 mld : 10 mln = 42.500 euro. Verwachte fouten: de verbetering vergeten (41.000), beide aftrekken (39.500) of alleen het bbp per hoofd (45.000).
Bbp 90, schade 8, verbetering 12. Groen bbp?
Antwoord: 90 - 8 + 12 = 94. Het groen bbp is hier hoger dan het bbp, omdat de verbetering groter is dan de schade. Verwachte fout: 70 (beide aftrekken).
WELVAART · BREDE WELVAART
Vraagtype 3: begrippen herkennen in een bron
Bepaal bij elke uitspraak: gaat het om welvaart van een huishouden, maatschappelijke welvaart of bbp?
Staat er alleen een markttransactie, dan gaat het om het bbp.
Een post zonder prijs, zoals vrije tijd of veiligheid, hoort bij de brede welvaart.
Een feit kun je toetsen; een waardeoordeel is een mening over wat wenselijk is.
Deze slide heeft geen instructies
Een gezin werkt een dag minder: meer vrije tijd, lager bbp. Wat klopt over de brede welvaart?
Die daalt altijd mee met het bbp
Die kan stijgen, want vrije tijd telt mee
Die blijft gelijk, want vrije tijd is niet schaars
Die stijgt altijd, want het bbp zegt niets
Vrije tijd telt mee in de brede welvaart maar niet in het bbp. Verwachte fout: welvaart en bbp gelijkstellen.
Welke uitspraak is een waardeoordeel?
In dit land is het bbp per hoofd 40.000 euro
Bij meer schade dan verbetering is het groen bbp lager
Een huishouden heeft per week 20 uur vrije tijd
De welvaart van de armste moet zwaarder wegen
Een waardeoordeel zegt wat wenselijk is (normatief); de andere uitspraken zijn te toetsen feiten (positief).
WELVAART · BREDE WELVAART
Vraagtype 4: standpunt onderbouwen
Bepaal eerst wie wint en wie verliest, en hoe groot winst en verlies zijn.
Een argument pro: de maatschappelijke winst is groter dan het maatschappelijke verlies.
Een argument contra: een huishouden wordt slechter af, dus het is geen Pareto-optimum.
Benoem het waardeoordeel: wiens welvaart weegt het zwaarst?
Deze slide heeft geen instructies
Drie huishoudens winnen elk 30, één verliest 50. Welk argument steunt het plan?
Het verlies van 50 is groter dan de winst van 30
Niemand is slechter af, dus het is een Pareto-optimum
Het bbp stijgt altijd mee met de welvaart
De totale winst van 90 is groter dan het verlies van 50
3 x 30 = 90 > 50: de maatschappelijke winst is groter dan het verlies. Het plan is geen Pareto-optimum omdat een huishouden slechter af is.
Welk waardeoordeel zit in de optelsom?
Wiens welvaart zwaarder weegt bij het optellen van de brede welvaart van huishoudens (een oordeel over ongelijkheid). Verwachte fout: alleen zeggen dat het gaat om de som.
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Kosten en baten optellen
Groen bbp berekenen
Begrippen herkennen in een bron
Een standpunt onderbouwen
Gebruik de uitkomst om met dat vraagtype extra te oefenen.
WELVAART · BREDE WELVAART
Tips voor op het examen
Schrijf bij een berekening eerst de formule op en vul dan pas getallen in.
Controleer de eenheden: miljard, miljoen en euro per inwoner.
Noem bij een standpunt altijd wie er wint, wie er verliest en welk waardeoordeel je maakt.
Gebruik de begrippen letterlijk in je antwoord: brede welvaart, Pareto-optimum, groen bbp.
Deze slide heeft geen instructies
