LUIDER 12 · Imagine (John Lennon)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
12
IMAGINE
JOHN LENNON · 1971
Een zacht pianoliedje over een wereld zonder grenzen, geloof en bezit.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Onderdelen in deze les
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
12
IMAGINE
JOHN LENNON · 1971
Een zacht pianoliedje over een wereld zonder grenzen, geloof en bezit.
Les in de reeks LUIDER. Imagine klinkt niet boos en noemt geen vijand, maar vraagt je een wereld voor te stellen zonder landsgrenzen, religie en bezit. De les gaat over de vraag of zo'n utopie ook protest is. Let op: het lied vraagt je een wereld zonder religie voor te stellen; dat kan gevoelig liggen bij gelovige leerlingen. Bespreek het als een gedachte-experiment van Lennon, niet als een oordeel over geloof. De clip bevat geen geweld of grof taalgebruik. Image credit: Unidentified (Michiganensian is the University of Michigan yearbook published by / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
DE VRAAG VAN DEZE LES
Is een droom over een betere wereld ook een protest?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen hoe Imagine ontstond uit de vredesacties van Lennon en Yoko Ono
uitleggen tegen welke dingen het lied zich keert zonder ze aan te vallen
beargumenteren of een utopisch lied een protestsong is
Leg het woord utopie uit: een droombeeld van een volmaakte samenleving, naar het boek Utopia van Thomas More (1516). Vraag om te beginnen: hoe klinkt volgens jou een protestsong? Veel leerlingen noemen hard, boos, gitaren. Imagine is het tegenovergestelde. Houd die verwachting vast voor het einde van de les.
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
KIJK EN LUISTER
John Lennon, Imagine (1971)
Wat zie je in de clip en wat hoor je in de muziek? Klinkt dit als protest? Waarom wel of niet?
Officiële video op het kanaal van John Lennon, met de Ultimate Mix uit 2020 als geluid. De beelden komen uit de film Imagine (1972): Lennon aan een witte vleugel in een witte kamer in zijn huis Tittenhurst Park, terwijl Yoko Ono de luiken opent en er steeds meer licht binnenkomt. Laat leerlingen de kleur en het licht noemen: wit, rustig, bijna een droom. Muziek: piano, zang, strijkers op de achtergrond, geen gitaarsolo, niets luids.
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
DE TIJD
Vrede in bed, Amsterdam 1969
Eind jaren zestig vechten de VS in de Vietnamoorlog. Overal protesteren jongeren. Beatle John Lennon en kunstenares Yoko Ono voeren hun eigen vredesactie.
In maart 1969 blijven ze na hun huwelijk een week in bed in het Hilton in Amsterdam. Journalisten mogen erbij. Dat heet een bed-in: protest zonder geweld.
Bed-in voor vrede in het Hilton in Amsterdam, maart 1969.
De bed-in in het Hilton in Amsterdam duurde van 25 tot 31 maart 1969; de pers kon elke dag langskomen. Een tweede bed-in volgde in mei en juni 1969 in Montreal, waar Give Peace a Chance werd opgenomen. In december 1969 hingen Lennon en Ono in grote steden affiches en billboards met de boodschap dat de oorlog voorbij is als je dat wilt. In 1970 gingen The Beatles uit elkaar. Veel mensen vonden de acties lachwekkend; Lennon zei dat hij bewust de aandacht van de pers gebruikte om over vrede te praten. Doorvraag: is in bed blijven liggen een serieuze vorm van protest? Image credit: Eric Koch for Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
HET ONTSTAAN
Een witte vleugel en een gedichtenbundel
Lennon schrijft Imagine in 1971 op de piano in zijn landhuis Tittenhurst Park in Engeland. Het idee komt voor een groot deel van Yoko Ono: in haar bundel Grapefruit uit 1964 staan korte opdrachten om je iets voor te stellen.
Pas in 2017 wordt Ono officieel genoemd als medeschrijver van het nummer.
Lennon aan de witte vleugel thuis in Tittenhurst Park, 1971.
Grapefruit (1964) is een boek met instructiekunst: korte opdrachten aan de lezer, zoals zich een wolk voorstellen (Cloud Piece). Lennon zei in 1980 in een interview met Playboy dat veel van de tekst en het idee van Yoko kwamen, maar dat hij destijds te egoïstisch en te macho was om haar te noemen. In 2017 erkende de Amerikaanse vereniging van muziekuitgevers (NMPA) haar als medeschrijver. Ook een christelijk gebedenboekje dat Lennon kreeg van de zwarte komiek en activist Dick Gregory speelde mee bij het idee. Opname: mei tot juli 1971, deels in Lennons eigen studio in Tittenhurst Park, de strijkers later in New York. De foto komt uit een advertentie voor het album in Billboard, september 1971. Image credit: Peter Fordham / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
COUPLET 1
Een uitnodiging om een wereld te bedenken zonder beloning of straf na de dood. Mensen richten zich dan helemaal op het leven hier en nu.
COUPLET 2
Dan geen landen en geen godsdiensten meer. Zonder die scheidslijnen is er geen reden meer voor oorlog, en kan iedereen in vrede samenleven.
COUPLET 3
Het moeilijkste idee: niemand heeft nog eigen spullen. Dan verdwijnen ook gierigheid en armoede, en is alles van iedereen samen.
REFREIN
De zanger verwacht dat je hem een fantast noemt. Hij zegt dat meer mensen zo denken, en hoopt dat jij er ooit ook bij hoort.
Lees de volledige tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op de opbouw: elk couplet haalt iets weg (geloof in hemel en hel, grenzen en religie, bezit) en het refrein nodigt uit. Het lied beveelt niets: het vraagt alleen om je iets voor te stellen. Wie spreekt? Een ik die een jij aanspreekt, heel direct, zoals bij Dylan. Lennon noemde de onderwerpen zelf: landsgrenzen, georganiseerde religie en klasse. Let op de volgorde: van ver weg (hemel) naar heel dichtbij (jouw eigen spullen). Doorvraag: welk couplet vind jij het moeilijkst om je voor te stellen, en waarom?
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
VRAAG
Imagine noemt geen oorlog, land of leider. Waartegen keert het lied zich dan?
Tegen alles wat mensen verdeelt: grenzen, geloof en bezit
Tegen de oorlog in Vietnam en president Nixon
Tegen de ruzies waardoor The Beatles uit elkaar gingen
Tegen de armoede in Engeland in de jaren zeventig
Goed: tegen alles wat mensen verdeelt, zoals grenzen, geloof en bezit. Het lied valt niemand aan, maar stelt dat de dingen die mensen scheiden ook de oorzaken van oorlog en honger zijn. Veelgemaakte fout: Vietnam en Nixon. Lennon was in die tijd wel tegen die oorlog, maar het lied noemt hem niet en is juist algemeen bedoeld. Doorvraag: is een lied tegen alles wat verdeelt sterker of zwakker dan een lied tegen één oorlog?
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
DE MUZIEK
Een boodschap met suiker erop
Zachte piano
Een rustige piano en een kalme stem, met een wiegend patroon dat steeds terugkomt. Niets klinkt boos of scherp, dus je luistert voordat je het doorhebt.
Vorm
Drie coupletten en een refrein dat twee keer klinkt. Kort, simpel en herkenbaar: het lied duurt ongeveer drie minuten.
Productie
Samen met Yoko Ono en Phil Spector geproduceerd. Strijkers maken het zacht en plechtig, bijna als een hymne in de kerk.
Verdieping. Lennon zei dat Imagine eigenlijk dezelfde boodschap had als zijn felle Working Class Hero (1970), maar dan met suiker erop, zodat mensen hem wel accepteerden; ook zei hij dat je een politieke boodschap beter met een beetje honing kunt brengen (Playboy-interview, 1980). Juist doordat het lied klinkt als een zacht slaapliedje, draaien radiozenders het overal, ook waar een boos protestlied nooit gedraaid zou worden. De opname werd in drie takes gemaakt, de tweede werd gebruikt. Bezetting: Lennon (piano, zang), Klaus Voormann (bas), Alan White (drums), strijkers van de Flux Fiddlers (arrangement Torrie Zito), producers Lennon, Ono en Phil Spector. Vergelijk met Dylan (les 4 of 2): daar kaal en scherp, hier warm en glad. Doorvraag: werkt een protest beter als het mooi klinkt?
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
DE NAWERKING
Van hitsingle tot bijna een volkslied
Imagine wordt Lennons bestverkochte single. In Nederland haalt hij de top 10. Na de moord op Lennon in New York in december 1980 staat hij in Engeland op nummer 1.
Het lied klinkt nu bij de Olympische Spelen en op oudejaarsavond in New York. In Central Park ligt een mozaïek met het woord Imagine.
Bloemen op het Imagine-mozaiek in Strawberry Fields, Central Park, New York, 2026.
Hitparades: VS nummer 3 (1971), Nederlandse Top 40 nummer 6 (1971 tot 1972), Engeland nummer 6 bij de eerste single-uitgave in 1975 en nummer 1 begin 1981. Lennon werd op 8 december 1980 bij zijn huis in New York doodgeschoten. Het mozaïek ligt in Strawberry Fields, het gedenkplekje voor Lennon in Central Park (geopend in 1985). Oud-president Jimmy Carter zei dat hij het lied in veel landen bijna even vaak hoorde als het volkslied. Het lied klonk bij de slotceremonie van de Spelen in Londen (2012) en sinds 2005 elk jaar vlak voor middernacht op Times Square. Na de aanslagen van 11 september 2001 zette radiobedrijf Clear Channel het op een lijst met liedjes die beter even niet gedraaid konden worden. Image credit: Marty Aligata / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
HET DEBAT
Protest, dagdroom of hypocriet?
Het is protest
Het lied wijst grenzen, religie en bezit aan als oorzaken van oorlog en honger. Wie een andere wereld voorstelt, zegt dat deze niet goed is.
Het is een dagdroom
Het lied zegt niet hoe het moet en noemt geen schuldige. Critici vinden het daarom naïef: mooi om te zingen, maar het verandert niets.
Het is hypocriet
Een rijke rockster in een landhuis zingt over een wereld zonder bezit. Klopt dat? Of mag je dromen van iets wat je zelf niet doet?
Drie kijkjes op het lied, allemaal terug te vinden in wat critici schreven. Muziekschrijver Chris Ingham wees op de tegenstrijdigheid van een miljonair in een landhuis die zingt over leven zonder bezit. Anderen merkten op dat het lied klinkt als een hymne, terwijl het een wereld zonder religie voorstelt. In 2020, aan het begin van de coronatijd, zongen beroemdheden onder leiding van actrice Gal Gadot het lied thuis in; dat werd door veel mensen wereldvreemd gevonden. Laat leerlingen per kaart aangeven of ze het ermee eens zijn: dit is de opwarming voor de stelling.
Eens
Oneens
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
STELLING
Een lied over een droomwereld is geen protestsong.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: moet een protestsong zeggen waartegen hij is, of mag hij ook laten zien waarvoor hij is? Denk aan Martin Luther King, die in 1963 ook een droom beschreef. Doorvraag 2: waarom kon Imagine op plekken klinken waar een boos protestlied nooit gedraaid zou worden, zoals de Olympische Spelen? Is dat een sterk punt of juist een zwak punt?
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
TERUG NAAR DE VRAAG
Is een droom over een betere wereld ook een protest?
WAT BLIJFT
Imagine groeide uit de vredesacties van Lennon en Yoko Ono en uit haar kunstopdrachten om je iets voor te stellen.
Het lied valt niemand aan, maar noemt grenzen, religie en bezit als wat mensen verdeelt. Door een betere wereld te tonen, bekritiseert het deze.
De zachte piano maakt de radicale boodschap aanvaardbaar voor een groot publiek. Critici vinden het daarom juist naïef of hypocriet.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
Beschrijf in twee zinnen jouw ideale wereld. Tegen wat in de echte wereld protesteer je daarmee?
Exitvraag. Een goed antwoord beschrijft een concrete droomwereld en koppelt die aan een concreet probleem van nu (bijvoorbeeld: een wereld waarin niemand hoeft te vluchten, dus protest tegen oorlog en uitsluiting). Veelgemaakte fout: alleen de droom beschrijven, zonder te zeggen welk onrecht daarmee wordt aangewezen. Dat verband is precies de vraag van de les.
LUIDER
12 · IMAGINE · JOHN LENNON
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
