Nog LUIDER 59 · Srèfidensi (Lieve Hugo)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
59
SRÈFIDENSI
LIEVE HUGO · 1975
De koning van de kaseko zingt over een eigen Suriname, en haalt de dag zelf net niet.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
59
SRÈFIDENSI
LIEVE HUGO · 1975
De koning van de kaseko zingt over een eigen Suriname, en haalt de dag zelf net niet.
Les over Srèfidensi van Lieve Hugo uit 1975, het jaar waarin Suriname onafhankelijk werd van Nederland. Het is geen boos lied maar een vrolijk dansnummer: de les onderzoekt hoe vieren ook een vorm van verzet tegen koloniale overheersing kan zijn. Het nummer is in het Sranantongo gezongen. Er kunnen leerlingen met Surinaamse wortels in de klas zitten: laat hen gerust vertellen wat 25 november (Srefidensi Dey) in hun familie betekent, maar verplicht niemand. Het lied bevat geen grof taalgebruik en er is geen clip, alleen audio. Image credit: Bert Verhoeff / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
DE VRAAG VAN DEZE LES
Kan een feestlied ook een protestlied zijn?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen hoe Suriname in 1975 onafhankelijk werd van Nederland
uitleggen waarom een nieuw woord in het Sranantongo zo belangrijk was
beschrijven hoe de dansbare kaseko een boodschap van trots draagt
Vraag eerst: aan welke liedjes denk je bij protest? Meestal noemen leerlingen boze nummers. Deze les draait dat om: kan een lied waarop je danst ook tegen iets ingaan? Vraag ook wie weet wat er op 25 november in Suriname wordt gevierd. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
EERSTE KEER LUISTEREN
Lieve Hugo, Srèfidensi (1975)
Je verstaat de tekst waarschijnlijk niet. Wat hoor je wel? Welke stemming heeft het lied, en zou je erop kunnen dansen?
Officiële audio via het YouTube-kanaal van Lieve Hugo (Topic), 3 minuten en 14 seconden. Het nummer staat op zijn tweede album Wan Pipel uit 1975. Laat leerlingen na afloop drie woorden noemen voor de stemming: vrolijk, feestelijk, trots. Wijs erop dat je de boodschap al voelt voordat je de woorden snapt. Verder luisteren: in 2008 speelde het Metropole Orkest een eerbetoonconcert met de muziek van Lieve Hugo (YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=W3PjRC1AlNI).
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
DE TIJD
Na ruim drie eeuwen een eigen land
Suriname was sinds 1667 een kolonie van Nederland: Nederland bestuurde het land en verdiende eraan. Op de plantages werkten tot 1863 tot slaaf gemaakte Afrikanen.
In 1974 kondigt premier Henck Arron aan dat Suriname onafhankelijk wordt. Op 25 november 1975 gaat in het stadion van Paramaribo de Surinaamse vlag omhoog.
Feest in het stadion van Paramaribo bij de onafhankelijkheid, november 1975.
In 1667 kwam Suriname in Nederlandse handen. De slavernij werd op 1 juli 1863 afgeschaft (Keti Koti), maar tot 1873 moesten de vrijgemaakten nog tien jaar onder staatstoezicht op de plantages werken. Vanaf 1954 had Suriname binnen het Koninkrijk een eigen regering. Premier Henck Arron (NPS) maakte in februari 1974 bekend dat hij de onafhankelijkheid wilde. Niet iedereen was het eens: oppositieleider Jagernath Lachmon (VHP) vond dat het te snel ging en vreesde verdeeldheid tussen de bevolkingsgroepen. Bij de plechtigheden waren prinses Beatrix, prins Claus en premier Joop den Uyl. Johan Ferrier werd de eerste president. Image credit: Bert Verhoeff / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
DE MAKER
De koning van de kaseko
Lieve Hugo heet eigenlijk Hugo Uiterloo. Hij groeit op in Paramaribo en wordt drummer en zanger. Hij helpt een nieuwe dansmuziek groot maken: kaseko. Later woont hij in de Bijlmer in Amsterdam.
Hij zou Srèfidensi zingen als de vlag omhooggaat. Tien dagen ervoor krijgt hij tijdens een optreden in Amsterdam een hartaanval en overlijdt.
10 dagen
VOOR DE ONAFHANKELIJKHEID OVERLEED LIEVE HUGO, 40 JAAR OUD
Julius Theodoor Hugo Uiterloo werd geboren op 13 december 1934 in Paramaribo en overleed op 15 november 1975 in Club Sosa in Amsterdam, tijdens een optreden met zijn band The Happy Boys. Hij werd op 23 november in Suriname begraven, twee dagen voor de onafhankelijkheid. Eerder speelde hij bij Orchestra Washboard, dat in 1970 op het Holland Festival in het Concertgebouw stond. In 1974 tekende hij bij EMI; zijn eerste album King of Kaseko werd een van de best verkochte Surinaamse platen ooit. Sinds 2023 is zijn verjaardag, 13 december, in Suriname de Nationale Kasekodag.
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
HET ONTSTAAN
Een nieuw woord voor een nieuw land
In het Sranantongo, de taal die bijna iedereen in Suriname verstaat, bestond geen woord voor onafhankelijkheid. Je moest het Nederlandse woord lenen: de taal van de kolonisator.
Dichter Trefossa bedacht daarom een eigen woord: srefidensi. Het begint met srefi, dat zelf betekent. Een land dat zelf beslist. Zangers als Lieve Hugo en The Mighty Botai maakten het woord in hun liedjes bekend bij iedereen.
Zo werd het woord zelf al een stukje onafhankelijkheid.
Trefossa is de schuilnaam van Henny de Ziel (1916 tot 1975). Hij schreef ook de tekst van het tweede couplet van het Surinaamse volkslied, dat in het Sranantongo is. Hij overleed in februari 1975 en heeft de onafhankelijkheid en de verspreiding van zijn woord niet meer meegemaakt. Het Sranantongo werd lang gezien als een informele, mindere taal; op school en in de politiek was Nederlands de norm. Een lied in het Sranantongo over onafhankelijkheid is dus ook een keuze voor de eigen taal. 25 november heet in Suriname Srefidensi Dey.
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: open.spotify.com
DE TITEL
Srèfidensi is het nieuwe woord voor onafhankelijkheid. Door het als titel te zingen, maakt Lieve Hugo het woord gewoon: iets wat je op straat en op een feest zegt.
DE BOODSCHAP
Het lied viert dat Suriname een eigen land wordt. Het past bij de gedachte van het hele album: al die bevolkingsgroepen samen als één volk, in het Sranantongo Wan Pipel.
DE TAAL
Lieve Hugo zingt in het Sranantongo, niet in het Nederlands. Zo zegt het lied ook zonder woorden: dit is onze taal, en daarin vieren we onze vrijheid.
De tekst is in het Sranantongo en staat niet op een betrouwbare tekstsite; via de link luister je het nummer op Spotify. De delen hier gaan over de betekenis van het lied, niet over de afzonderlijke coupletten. Wan Pipel betekent één volk. Wijs op het perspectief: het lied spreekt de luisteraars aan als één gemeenschap, in een land waar mensen van Afrikaanse, Indiase, Javaanse, Chinese, inheemse en Europese afkomst wonen. Als er leerlingen zijn die Sranantongo spreken, kunnen zij misschien laten horen wat ze herkennen.
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
VRAAG
Waarom was het belangrijk dat er een woord voor onafhankelijkheid in het Sranantongo kwam?
Nederlandse ambtenaren konden de grondwet zo beter lezen
Je hoefde je vrijheid niet in de taal van Nederland te noemen
Alleen dan mocht een Surinaams label het lied uitbrengen
Zo werd het Sranantongo de officiële taal van het land
Het goede antwoord: zo hoefden Surinamers hun vrijheid niet in de taal van de kolonisator te noemen. Het woord is een daad van zelfstandigheid op zich. De verwachte misvatting is het laatste antwoord: de officiële taal van Suriname bleef na 1975 het Nederlands. Lieve Hugo nam zijn platen ook op voor EMI, een groot internationaal label. Doorvraag: ken je andere voorbeelden waarbij een groep eigen woorden kiest om zichzelf te benoemen?
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
DE MUZIEK
Protest waarop je kunt dansen
Straatmuziek
Kaseko groeit uit de kawina, de straatmuziek van Paramaribo. De naam komt waarschijnlijk van het Franse casser le corps: breek je lijf, ga los.
Vraag en antwoord
Een voorzanger zingt, een groep antwoordt. Die vorm komt uit Afrikaanse tradities: zingen is iets wat je samen doet, niet alleen.
Feest als verzet
Blazers, trommels en een elektrische gitaar maken er een feest van. Hier is dat de boodschap: trots en blij zijn op je eigen land is een antwoord op eeuwen overheersing.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Kaseko mengt de percussie en het vraag-en-antwoordzingen van de kawina met invloeden van New Orleans-jazz (de bigi poku uit de jaren twintig tot veertig), calypso, Latijns-Amerikaanse muziek en later elektrische gitaar, basgitaar en drumstel. De grote trom met bekkens op een houten rek heet de skratjie. Lieve Hugo was als drummer bij Orchestra Washboard een van de grondleggers. Vergelijk met andere lessen: in Strange Fruit is de stilte het protest, hier is het de dansvloer. Doorvraag: waarom kan juist vreugde een krachtige boodschap zijn voor een volk dat lang onderdrukt werd?
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
TWEE KANTEN
Feest in Paramaribo, koffers op Schiphol
Niet iedereen vertrouwde de toekomst van het nieuwe land. Rond 1975 verhuisden tienduizenden Surinamers naar Nederland, voor werk, studie of zekerheid.
Intussen vierden Surinamers in Nederland de onafhankelijkheid juist uitbundig. Ook Lieve Hugo woonde in Amsterdam: zijn lied klonk aan beide kanten van de oceaan.
Aankomst op Schiphol met een onafhankelijkheidsshirt, 24 november 1975.
De foto is op 24 november 1975 gemaakt, bij de laatste vlucht uit Suriname voor de onafhankelijkheid; de man draagt een shirt met Republiek Suriname erop. Na de aankondiging van Arron in 1974 vertrokken veel Surinamers, onder wie veel Hindostanen die vreesden voor hun positie. Nederland hoopte dat de onafhankelijkheid de migratie zou afremmen, maar die nam juist toe. Nederland beloofde 3,5 miljard gulden ontwikkelingshulp. Vandaag wonen in Nederland ruim 350.000 mensen met Surinaamse wortels. Doorvraag: kun je trots zijn op een land en er toch vertrekken? Image credit: Rob Bogaerts / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
Eens
Oneens
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
STELLING
Een vrolijk feestlied kan net zo goed protesteren als een boos lied.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: waartegen protesteert Srèfidensi eigenlijk, als er geen boos woord in zit? (Tegen overheersing door een ander land, tegen het idee dat je eigen taal minder is.) Doorvraag 2: wat bereik je met een feestlied wat een boos lied niet bereikt, en andersom? Denk aan meedoen, eenheid, maar ook aan het gevaar dat een feest problemen verstopt.
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
TERUG NAAR DE VRAAG
Kan een feestlied ook een protestlied zijn?
WAT BLIJFT
Srèfidensi viert dat Suriname in 1975 na ruim drie eeuwen kolonie een eigen land werd: zelf beslissen is de kern.
Door te zingen in het Sranantongo en een nieuw eigen woord bekend te maken, laat het lied zien dat de eigen taal ertoe doet.
De dansbare kaseko maakt van de boodschap een feest om samen te vieren: vreugde en trots als antwoord op overheersing.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
Noem een lied dat jij kent waarop je danst, maar dat toch ergens tegen ingaat. Waartegen?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet nummer en legt uit waartegen het ingaat, en hoe het feestelijke geluid daarbij helpt (meedoen, trots, samen). Verwachte fout: alleen een vrolijk nummer noemen zonder te zeggen waar het protest zit, of een boos nummer kiezen.
LUIDER
59 · SRÈFIDENSI · LIEVE HUGO
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
