Nog LUIDER 71 · Un violador en tu camino (Las Tesis)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
71
UN VIOLADOR EN TU CAMINO
LAS TESIS · 2019
Een performance uit Chili die vrouwen over de hele wereld samen de straat op bracht.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
71
UN VIOLADOR EN TU CAMINO
LAS TESIS · 2019
Een performance uit Chili die vrouwen over de hele wereld samen de straat op bracht.
Les over Un violador en tu camino van het Chileense collectief LASTESIS (november 2019): een korte performance met spreekkoor, beat en dans tegen seksueel geweld en tegen de schuld die bij vrouwen wordt gelegd. De Spaanse titel betekent: een verkrachter op jouw pad. Gevoelig onderwerp: de les noemt wat seksueel geweld is, zonder details, en vraagt niemand naar eigen ervaringen. De performance beschuldigt ook de Chileense politie en de staat; leg die achtergrond uit zonder partij te kiezen. De video toont vrouwen met blinddoeken die zingen en dansen, zonder geweld. Noem waar je hulp vindt: Centrum Seksueel Geweld 0800-0188, Fier 088-208 00 00 of fier.nl, de Kindertelefoon 0800-0432, de mentor of de vertrouwenspersoon. Image credit: Sibila.epistolar / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe wordt een straatperformance uit Chili een protest over de hele wereld?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen waartegen Un violador en tu camino protesteert
uitleggen hoe de performance de schuld van het slachtoffer weghaalt
beschrijven waarom een spreekkoor met dans zo makkelijk over te nemen is
Maak eerst een veilige afspraak: we praten over een protest en over wat het aanklaagt, niet over eigen ervaringen. Wie even weg wil, mag dat. Leg uit wat seksueel geweld is: iemand wordt gedwongen tot seksuele handelingen die hij of zij niet wil. De titel blijft in het Spaans; laat een leerling met Spaans hem vertalen. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
KIJK EN LUISTER
Las Tesis, Un violador en tu camino (Santiago, 2019)
Je hoeft geen Spaans te verstaan. Kijk naar de kleding, de blinddoeken en de bewegingen. Wat valt je op?
Opname van het Chileense beeldcollectief Registro Callejero van de uitvoering in Santiago in november 2019, een van de video's die de performance de wereld over lieten gaan. Er is geen geweld te zien. Laat leerlingen na afloop noemen wat ze zagen: blinddoeken, feestkleding, rijen vrouwen, dezelfde bewegingen, een wijzende vinger aan het eind. Een Engelse vertaling van de tekst staat op Genius (https://genius.com/Genius-english-translations-colectivo-las-tesis-un-violador-en-tu-camino-english-translation-lyrics). Korte Engelstalige nieuwsreportage van The Guardian: https://www.youtube.com/watch?v=s5AAscy7qbI.
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
DE TIJD
Chili wordt wakker
In oktober 2019 wordt de metro in Santiago 30 peso duurder. Scholieren springen over de poortjes. Het groeit uit tot enorme protesten tegen ongelijkheid: op 25 oktober lopen er meer dan een miljoen mensen door Santiago.
De politie treedt hard op. Honderden demonstranten raken gewond aan hun ogen door rubberkogels.
Protest op Plaza Italia in Santiago, Chili, 2019.
De protesten begonnen op 18 oktober 2019 en heten in Chili het estallido social, de sociale uitbarsting. Een bekende leus: het gaat niet om 30 peso, maar om 30 jaar, de jaren sinds het einde van de dictatuur van Pinochet (1973 tot 1990). Over die dictatuur gaat ook de les over They Dance Alone van Sting. Na een jaar telde men ongeveer dertig doden en 460 mensen met oogletsel. Het Chileense mensenrechteninstituut INDH spande honderden zaken aan tegen de politie, de Carabineros, ook over seksueel geweld tegen gearresteerde demonstranten. De regering beloofde een nieuwe grondwet. Houd het evenwichtig: er waren ook rellen en vernielingen. Image credit: José Miguel Cordero Carvacho / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
DE MAKERS
Vier vrouwen uit Valparaíso
LASTESIS zijn vier vrouwen uit de havenstad Valparaíso: Dafne Valdés, Paula Cometa, Sibila Sotomayor en Lea Cáceres. Ze maken theater en performances.
Hun doel: moeilijke feministische theorie vertalen naar iets wat iedereen snapt en kan meedoen. Deze performance baseren ze op het werk van de Argentijnse onderzoeker Rita Segato.
2018
LASTESIS BEGINNEN IN DE HAVENSTAD VALPARAÍSO
Het collectief begon in 2018. De naam verwijst naar tesis, stellingen: ze zetten ideeën uit wetenschappelijke boeken om in performances. Rita Segato is antropologe; zij beschrijft seksueel geweld niet als iets van een paar losse daders, maar als iets wat te maken heeft met macht, en met instellingen die wegkijken of meedoen. Op 20 november 2019 voerden LASTESIS de performance voor het eerst uit, in Valparaíso, onder meer voor een politiebureau.
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
HET ONTSTAAN
Tweeduizend vrouwen in Santiago
Op 25 november 2019, de internationale dag tegen geweld tegen vrouwen, doen ongeveer tweeduizend vrouwen de performance in Santiago. De video's gaan binnen een paar dagen de wereld over.
De titel speelt met een oude reclamezin van de Chileense politie: een vriend op je pad. LASTESIS maken er een verkrachter op je pad van.
25-11
INTERNATIONALE DAG TEGEN GEWELD TEGEN VROUWEN
De politieslogan Un amigo en tu camino (een vriend op je pad) stamt uit de jaren negentig. Door hem om te draaien zeggen LASTESIS: juist de instelling die vrouwen moet beschermen, maakt hen soms slachtoffer. De internationale dag tegen geweld tegen vrouwen is door de Verenigde Naties vastgesteld op 25 november. LASTESIS vroegen vrouwen in andere steden om de performance zelf na te doen, en dat gebeurde. Doorvraag: waarom is het omdraaien van een bekende slogan zo'n sterk protestmiddel?
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
DE SCHULD
Het begint bij iets wat veel vrouwen te horen krijgen: dat ze het zelf hebben uitgelokt. De performance zegt het tegenovergestelde: de schuld ligt nooit bij het slachtoffer.
DE AANKLACHT
Daarna wijst de tekst niet één dader aan, maar een heel systeem van instellingen die vrouwen zouden moeten beschermen. Wie wegkijkt of het geweld goedpraat, is medeverantwoordelijk.
DE OMKERING
Aan het eind wordt de oude politieslogan omgedraaid tot een beschuldiging. De vrouwen wijzen allemaal tegelijk naar voren, naar wie het aangaat.
Bekijk de Spaanse tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia); in de notes bij de video staat een link naar een Engelse vertaling. De tekst is kort en wordt steeds herhaald, als een spreekkoor. Wijs op de schuldvraag: het begrip victim blaming (het slachtoffer de schuld geven) is de kern. Wijs ook op het perspectief: de vrouwen spreken als groep, met wij en ik door elkaar. Doorvraag: waarom kiezen LASTESIS voor feestkleding bij dit onderwerp?
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
VRAAG
De vrouwen dragen een zwarte blinddoek. Waar verwijst die blinddoek naar?
Naar vrouwen die onherkenbaar willen blijven voor de politie
Naar vrouwe Justitia, die blind oordeelt zonder vooroordelen
Naar vrouwen die zich beter op de dans willen concentreren
Naar oogletsel bij demonstranten en naar gevangenen
Het goede antwoord: naar demonstranten die in 2019 hun ogen verloren door rubberkogels, en naar gevangenen onder de dictatuur van Pinochet, die geblinddoekt werden in een martelcentrum waar ook seksueel geweld werd gepleegd. Vrouwe Justitia is een begrijpelijke keuze, en een goed gesprek: de performance verwijt het rechtssysteem juist dat het slachtoffers niet beschermt. Onherkenbaar blijven is niet het doel; de vrouwen treden open op. Noem geen details van de martelingen.
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
DE MUZIEK
Een protest dat je in één keer leert
Beat
Onder de stemmen klinkt een simpele, harde beat uit een speaker. Hij is overal af te spelen en houdt honderden mensen tegelijk in de maat.
Spreekkoor
Er wordt niet gezongen, maar samen geroepen. Er is geen mooie stem nodig, alleen de moed om mee te doen. Dat maakt het sterk en boos.
Lichaam
De dans is kort en makkelijk: marcheren, door de knieën, wijzen. Na één keer oefenen kan een hele groep het, in elke stad en elke taal.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Un violador en tu camino hoort bij de traditie van het spreekkoor en de protestdans, niet bij het lied met couplet en refrein. De bewegingen verwijzen naar de werkelijkheid: het door de knieën zakken naar hoe gearresteerde vrouwen door de politie werden vernederd, de feestkleding naar de vraag wat je aanhad. Vergelijk met Hell You Talmbout van Janelle Monáe: ook daar alleen ritme en samen roepen, zodat iedereen kan meedoen. En met They Dance Alone van Sting, over Chileense vrouwen die tijdens de dictatuur alleen dansten als protest. Doorvraag: waarom werkt een simpele vorm beter voor een wereldwijd protest dan een ingewikkeld lied?
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
DE NAWERKING
Van Santiago tot de Dam
Binnen een paar weken wordt de performance nagedaan in Mexico, Colombia, Spanje, Frankrijk en Turkije, zelfs in het Turkse parlement. Hij wordt vertaald en aangepast aan elk land.
In maart 2020 klinkt hij op de Dam in Amsterdam, tijdens de Women's March. Tijdschrift Time zet LASTESIS dat jaar in de lijst van 100 invloedrijkste mensen.
Un violador en tu camino tijdens de Women's March in San Francisco, januari 2020.
Volgens de organisatie GeoChicas is de performance tot 2021 op meer dan 400 plekken in meer dan 50 landen uitgevoerd. In Istanbul greep de politie in december 2019 in bij een uitvoering; daarna deden vrouwelijke parlementsleden hem in het Turkse parlement. In New York klonk hij in januari 2020 bij het proces tegen filmproducent Harvey Weinstein. In Amsterdam voerde de Nederlands-Chileense groep Chile Despertó Holanda hem uit op de Women's March op de Dam, met onder anderen studenten van de UvA. De tekst in Time werd geschreven door Nadya Tolokonnikova van de Russische punkgroep Pussy Riot. Image credit: Pax Ahimsa Gethen / Wikimedia Commons (Public domain)
Eens
Oneens
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
STELLING
Een protest dat overal wordt nagedaan, verliest zijn eigen boodschap.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: de performance ging over de Chileense politie en staat. Klopt die boodschap ook in Amsterdam, Istanbul of New York, of wordt hij daar algemener? Doorvraag 2: LASTESIS vroegen zelf om de performance na te doen en aan te passen. Wie is dan de eigenaar van een protest? Beide kanten zijn verdedigbaar; houd de discussie bij het protest en vraag niemand naar eigen ervaringen.
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe wordt een straatperformance uit Chili een protest over de hele wereld?
WAT BLIJFT
Un violador en tu camino protesteert tegen seksueel geweld en tegen het idee dat het slachtoffer zelf schuld heeft.
De performance wijst niet één dader aan, maar een systeem dat wegkijkt, en draait een politieslogan om tot een aanklacht.
Een simpele beat, een spreekkoor en een korte dans maken het protest in elke stad en elke taal na te doen.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
Welk onrecht zou jij met een groep en één simpele beweging op straat laten zien? Welke beweging?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concreet onrecht en een beweging of symbool dat iedereen snel kan leren en dat iets betekent, zoals de blinddoek of de wijzende vinger bij LASTESIS. De verwachte fout: een algemeen onderwerp noemen zonder beweging, of een beweging zonder betekenis. Sluit af met de hulplijnen: Centrum Seksueel Geweld 0800-0188, Fier 088-208 00 00 of fier.nl, de Kindertelefoon 0800-0432, en de mentor of de vertrouwenspersoon.
LUIDER
71 · UN VIOLADOR EN TU CAMINO · LAS TESIS
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
