Nog LUIDER 54 · Ik heb geen zin om op te staan (Het)
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
54
IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN
HET · 1965
Een Amsterdamse beatgroep zet een bed op de Dam en maakt van uitslapen een statement.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
LUIDER
PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
54
IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN
HET · 1965
Een Amsterdamse beatgroep zet een bed op de Dam en maakt van uitslapen een statement.
Les over Ik heb geen zin om op te staan van de Amsterdamse beatgroep Het (1965): een grappig lied over niet uit bed willen, in het jaar dat jongeren in Amsterdam met Provo de nette burgermaatschappij uitdaagden. De les gaat over humor als protest en over de kloof tussen jongeren en volwassenen in de jaren zestig. Er zit geen grof taalgebruik of geweld in het nummer. Image credit: Jack de Nijs for Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
DE VRAAG VAN DEZE LES
Kan gewoon in bed blijven liggen een vorm van protest zijn?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen hoe jongeren in de jaren zestig botsten met de burgermoraal
beschrijven hoe Het met humor en een stunt de aandacht trok
uitleggen waarom een grappig lied toch dwars kan zijn
Begin met een snelle vraag aan de klas: wie had vanochtend zin om op te staan? Laat handen opsteken. Dat gevoel kent iedereen, en precies daarom werkte dit lied. Vraag daarna: kan zo'n alledaags gevoel iets zeggen over de maatschappij? De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
EERSTE KEER LUISTEREN
Het, Ik heb geen zin om op te staan (1965)
Luister naar de zanger. Klinkt hij boos, lui, vrolijk of brutaal? En wie zou er boos worden als hij echt in bed bleef liggen?
De originele single van november 1965 (Fontana), officiële audio via het YouTube-kanaal van Het. Het nummer duurt ruim drie minuten. Laat leerlingen na afloop noemen wie er in het lied iets van de ik-figuur wil: de wekker, het werk, de baas. Verder luisteren: Henny Vrienten zong het in Het Groot Nederlands Songbook van De Wereld Draait Door (https://www.youtube.com/watch?v=PQaQESVzl7U). Vergelijk: klinkt het lied bij hem nog als een grap, of meer als een verlangen?
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
DE TIJD
Amsterdam 1965: jongeren tegen de nette burger
In de jaren vijftig was de boodschap: hard werken, netjes zijn, niet opvallen. Jongeren met een brommer en een leren jack heetten nozems. Volwassenen zagen ze als nietsnutten.
In mei 1965 begint in Amsterdam Provo, van provoceren. Met grappige acties, happenings, willen jongeren de keurige burger uitdagen.
Provo's op het Spui in Amsterdam, april 1966.
Provo werd op 25 mei 1965 opgericht door onder anderen Roel van Duijn, Rob Stolk en Robert Jasper Grootveld. Elke zaterdagavond om middernacht hielden ze een happening bij het beeldje Het Lieverdje op het Spui, vaak met veel politie erbij. Bekend werd het Witte Fietsenplan: gratis witte fietsen voor iedereen in plaats van auto's in de stad. Op 10 maart 1966 gooiden provo's rookbommen bij de huwelijksstoet van prinses Beatrix en Claus von Amsberg. In juni 1966 kreeg Provo een zetel in de Amsterdamse gemeenteraad. In mei 1967 hief Provo zichzelf op. De foto is van 2 april 1966. Image credit: Ron Kroon / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
DE MAKER
Een beatgroep met een Nederlandse tekst
Het is een Amsterdamse beatgroep. Oprichter Bob Bouber schrijft het lied, Jacques Zwart zingt het.
De meeste Nederlandse beatbands zingen dan in het Engels, zoals hun Britse voorbeelden The Beatles en The Rolling Stones. Het zingt in gewoon Amsterdams Nederlands, over iets wat iedereen kent: geen zin hebben.
9
HOOGSTE PLEK IN DE NEDERLANDSE TOP 40, WINTER 1965-1966
Bob Bouber speelde eerder in de beatgroep ZZ en de Maskers. Hij vond zichzelf geen goede zanger en liet het zingen over aan Jacques Zwart. Op de plaat staat niet Bob maar zijn toenmalige vrouw Tinka Bouber als schrijver. De andere leden waren Adri de Hont (gitaar), Pim van der Linden (bas) en Dennis Whitbread (drums). De single kwam op 18 december 1965 in de Top 40 en bereikte nummer 9. De tweede single Kejje nagaan deed het minder goed, Engelstalige platen flopten, en in 1967 hield de groep op. Jacques Zwart werd later platenproducer; hij overleed in 2003.
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
DE STUNT
Een bed op de tramrails
Op een donderdagmiddag in november 1965 rijden de jongens van Het een bed op wieltjes naar de Dam in Amsterdam, midden op de tramrails.
Ze gaan erop zitten en zwaaien naar het publiek. Het verkeer staat stil, voorbijgangers lachen. Na tien minuten maakt de politie er een eind aan. De kranten schrijven erover, en iedereen kent het liedje.
10 min
ZO LANG DUURDE DE BEDSTUNT OP DE DAM VOORDAT DE POLITIE INGREEP
De stunt was op 4 november 1965, vlak voordat de single uitkwam. Het was publiciteit voor de plaat, maar het paste precies bij de tijd: ook Provo werkte met ludieke acties op straat die de politie in verlegenheid brachten. Journalist Henk van der Sluis schreef in 2025, zestig jaar later, een boek over Het en de hit; daarin vertelt Bob Bouber ook wie de stunt bedacht. Doorvraag: waarom is een bed op de Dam zo'n sterk beeld? (Iets van binnen, van thuis, staat ineens midden in de drukke stad.)
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
DE OCHTEND
De wekker gaat en de ik-figuur blijft liggen. De vloer is koud, het bed is warm. Hij zoekt steeds nieuwe redenen om nog even onder de dekens te blijven.
HET WERK
Buiten wachten de plichten: het werk, op tijd komen, doen wat er van je verwacht wordt. Hij weet dat het moet, maar hij heeft er geen zin in.
HET REFREIN
De titel komt steeds terug, als een koppig kind dat nee blijft zeggen. Hoe vaker hij het herhaalt, hoe meer het klinkt als een besluit.
Lees de volledige tekst samen via de link (auteursrechtelijk beschermd, daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: een gewone jongen die praat zoals je thuis praat, in spreektaal. Er staat geen politiek woord in het lied. Taalkundigen wijzen op een tweede laag in de titel: opstaan kan ook in opstand komen betekenen. De makers bedoelden vooral het uit bed komen, maar in 1965 hoorden luisteraars er makkelijk meer in. Doorvraag: wat zegt het over een samenleving als geen zin hebben al brutaal klinkt?
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
VRAAG
In het lied staat geen woord over politiek. Waartegen verzet de ik-figuur zich eigenlijk?
Tegen de regering die jongeren verbiedt om lang uit te gaan
Tegen zijn ouders, die willen dat hij ander werk gaat zoeken
Tegen de plicht om elke dag braaf op tijd aan het werk te gaan
Tegen de politie, die jongeren van straat wil houden
Het goede antwoord: tegen de plicht om elke dag braaf op tijd aan het werk te gaan. Het lied noemt geen regering, ouders of politie; de tegenstander is de gewone ochtend met wekker en werk. De verwachte misvatting is de politie, omdat die bij de stunt op de Dam ingreep. Doorvraag: waarom is het slimmer om geen vijand te noemen? (Iedereen herkent zich erin, en je kunt er moeilijk boos om worden.)
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
DE MUZIEK
Protest met een knipoog
Spreektaal
Geen dichterlijke woorden, maar gewoon Nederlands zoals je het thuis zegt. Daardoor klinkt het als een jongen die tegen zijn moeder praat, niet als een toespraak.
Beat
Elektrische gitaren, bas en drums: de sound van de Britse beatbands, waar jongeren op dansten en ouders van schrokken. Het geluid alleen was al van de jeugd.
Herhaling
De titel komt steeds terug. Na één keer luisteren zing je hem mee. Zo wordt een persoonlijk gezeur een zin die een hele klas samen kan roepen.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. Plaats het nummer in de Nederbeat: Nederlandse bands als The Outsiders, Q65 en The Golden Earrings speelden halverwege de jaren zestig beatmuziek naar Brits voorbeeld, bijna altijd in het Engels. Een Nederlandstalige beathit was uitzonderlijk. Laat leerlingen horen hoe de zanger de woorden brengt: nonchalant, bijna gapend of juist uitdagend? Vergelijk met Ben ik te min van Armand en Welterusten mijnheer de president van Boudewijn de Groot, ook Nederlandstalige protestliedjes uit 1966, maar veel directer en ernstiger. Doorvraag: werkt humor beter of slechter dan boosheid als je iets wilt veranderen?
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
DE NAWERKING
Een lied dat blijft liggen
1965
Provo begint in Amsterdam met happenings.
1965
Het zet een bed op de Dam en scoort een hit.
1966
Rookbommen bij het huwelijk van Beatrix en Claus.
1976
Neerlands Hoop in Bange Dagen maakt een cover.
2025
Zestig jaar later: een boek en een heruitgave.
Andere covers: Vandale (1982) en Henk Westbroek met Skik (2002). Al in 1966 verscheen een Duitse versie van The Blizzards. In de jaren negentig gebruikte de overheid het nummer in een spotje van Postbus 51. Rond 2000 stond het in de Top 2000. Bij de heruitgave in 2025 hoorden ook uitvoeringen van onder anderen Ellen ten Damme, Hennie Vrienten en Spinvis. Doorvraag: waarom kiest juist de overheid, de tegenpartij van 1965, later dit lied voor een reclamespot?
Eens
Oneens
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
STELLING
Luiheid kan een vorm van protest zijn.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: wat is het verschil tussen gewoon geen zin hebben en bewust weigeren mee te doen? Denk aan een staking of een schoolstaking voor het klimaat. Doorvraag 2: in 1965 was dit lied brutaal. Welke regel of gewoonte van nu zou een lied als dit vandaag uitdagen: school om half negen, altijd bereikbaar zijn, hard werken voor later?
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
TERUG NAAR DE VRAAG
Kan gewoon in bed blijven liggen een vorm van protest zijn?
WAT BLIJFT
In 1965 moesten jongeren vooral netjes, gehoorzaam en hardwerkend zijn; wie daar niet in meeging, was een nozem of een provo.
Het maakte van een gevoel dat iedereen kent een brutale meezinger, en zette het met een bed op de Dam letterlijk midden in de stad.
Het lied noemt geen vijand en is grappig, maar juist daardoor zet het vraagtekens bij de plicht om braaf mee te doen.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
Bedenk een ludieke actie, zoals het bed op de Dam, voor iets waar jij geen zin meer in hebt.
Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete regel of gewoonte (vroeg beginnen, huiswerk, altijd online zijn) en een actie met één sterk, grappig beeld dat mensen laat lachen en nadenken, zonder iemand te schaden. De verwachte fout: een klacht zonder beeld, of een actie die alleen boos of gevaarlijk is in plaats van ludiek.
LUIDER
54 · IK HEB GEEN ZIN OM OP TE STAAN · HET
LUISTER VERDER
ALLE SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van This Land Is Your Land tot Europapa, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op Nog LUIDER.
Slotdia: de playlist Nog LUIDER op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/1MKkOy8x2kUy2eBNNylHfG), met de songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren. Un violador en tu camino van Las Tesis staat niet op Spotify.
