Psychologie van de adolescentie: biologisch perspectief

• Onderwijswetenschappen
• WO
• Studiejaar 3

Biologisch perspectief

Tamar Schelling

Lichamelijke veranderingen

Vroege adolescentie

- menarche (eerste menstruatie)

- spermarche (mogelijkheid tot spermaproductie)

Start puberteit

Steeds eerder (maar nu gestopt):

- verbeterde voeding

- verbeterde hygiëne

- minder infectieziekten

Start puberteit

Factoren van invloed:

- Erfelijke factoren

- Voedingstoestand (eerder)

- Stress (later)

- Zittende leven (eerder)

Hormoonveranderingen

Hormonen in de hypothalamus:

- Gonadotropinreleasing hormoon (GnRH)

- Groeihormonen

- Cortisol

Wanneer geactiveerd: weten we niet

GnRH

GnRH wordt meer

FSH/LH wordt meer

Testosteron of oestrogeen/progesteron wordt meer

Groeihormoon

Verantwoordelijk voor de groeispurt

Cortisol

Zorgt voor afweer van infecties

Zorgt voor stressregulatie

Is in de ochtend hoog in de avond laag

Geslachtsrijping

Eerste kenmerk:

Meisjes: opzetten van tepel (of pubishaar)

Jongens: groeien van de testes en scrotum

Bij jongens hierna: Pubishaar & vergroting penis -> okselhaar & baardgroei -> baard in de keel

Groeispurt

Meisjes: begin 10-11

Jongens: begin 12-13

1. Handen en voeten

2. Armen en benen

3. Romp

Lichaamsverandering

Jongens: brede schouders & smalle heupen & veel spierweefsel, weinig vetweefsel

Meisjes: brede heupen & veel vetweefsel rond billen

Huid & zweetklieren

Talgproductie

Hersenontwikkeling

Witte stof (verbindingen zenuwcellen)

Grijze stof (cellichamen van zenuwcellen)

Grijze stof

Grootste verandering in hersenschors:

eerst toename productie (verslechtering functie)

daarna afname productie (verbetering functie)

4 cortexen: niet allemaal tegelijk ontwikkeling

Frontale cortex

Ontwikkelt als laatst

- cognitieve controle

- planning

- abstract denken

- doelgericht gedrag

Witte stof

Neemt lineair toe

Zorgt voor goede communicatie in de hersenen (door neurotransmitters)

fMRI

De activiteit van hersengebieden onderzoeken door de verhouding zuurstofrijke en zuurstofarme hemoglobine in kaart te brengen

Wat fMRI ons verteld

Opstandig gedrag: kwetsbaar balans werking hersengebieden

Frontale cortex meer activiteit vertoond tijdens:

- planning

- werkgeheugen

- inhibitie & selectieve aandacht

Vroegrijpheid

Bij jongens: positief effect op eigenwaarde

-> Kan leiden tot drankproblemen

Bij meisjes: negatief effect op eigenwaarde

-> meer risico op antisociaal gedrag

Vroegrijpheid veroorzaakt/vergroot problemen

Reactie op menarche

Wisselend, factoren:

- hinder of juist niet

- blij met kinderen kunnen krijgen of niet

- blij met hetzelfde als vriendinnen of niet

Effect hormonen

- testosteron -> agressie

- oestrogeen -> positieve stemming

- hersenen gevoeliger voor het effect van geslachtshormonen

- lage spiegel cortisol -> meer agressie

- jongens tevreden over lichaamsontwikkeling

- meisjes ontevreden over gewicht: anorexia

- jongens ontevreden over puistjes

Cognitie & intelligentie

Cognitie: verzameling van denkactiviteiten

- redeneren, problemen oplossen, kennis verwerken

- presenteren, organiseren en transformeren van informatie

intelligentie: vermogen om kennis toe te passen

- resultaat van cognitieve processen

Benaderingen van cognitieve ontwikkeling

1. Piagetiaanse benadering

2. Informatieverwerkingsbenadering

3. Psychometrische benadering

Piagetiaanse benadering

Kwalitatieve veranderingen in redeneren

Bestudeert soorten denkprocessen

Piaget: basisprincipes

Cognitie is onderdeel van biologisch aanpassingsproces

Nieuwe cognitieve structuren door leeftijd

Ontwikkeling verloopt in vaste fasen

Piaget: basisprincipes

Adaptatie:

- assimilatie: nieuwe info inpassen in bestaande schema’s

- Accommodatie: schema’s aanpassen aan nieuwe info

- Equilibratie: zoeken naar nieuw evenwicht -> hoger niveau

Piaget: Fasen van cognitieve ontwikkeling

1. Senso-motorische fase

2. Preoperationele fase: egocentrisme

3. Concrete operaties: logisch redeneren

4. Formele operaties:

- abstract denken

- Contrafactisch denken

Kritiek & ontwikkeling na adolescentie

Jongere kinderen kunnen soms al formeel-operationeel denken

Adolescenten denken niet altijd formeel-operationeel

Na adolescentie: verdere ontwikkeling -> wijsheid

Wijsheid

Feitelijke en procedurele kennis

Rekening houden met context & waarden

Bewustzijn van onzekerheid en omgaan met complexiteit

Selma

Ontwikkeling perspectief nemen

Denken over wederkerigheid, structureel perspectief

Toenemend zelfbewustzijn

Elind

Cognitief egocentrisme:

- imaginair publiek: constant bekeken worden

- Overschatting van hun eigen uniek zijn

Informatieverwerkingstheorie

Cognitief systeem werkt als ‘verwerker’ van symbolische info

Werkgeheugen: beperkt

LTM: onbeperkt

Centrale besturingseenheid stuurt informatieverwerking

Informatieverwerking bij adolescenten

Belangrijke veranderingen:

- Grotere structurele capaciteit werkgeheugen

- Snellere verwerking

- Betere inhibitie (irrelevante info onderdrukken)

- Sterkere executieve functies

- Meer automatisering

Informatieverwerking bij adolescenten

Metacognitie:

- Comprehension monitoring

- Zelfregulatie

- Strategisch gebruik (herhalen, chunking, elaboreren)

Sociale informatieverwerking

1. Encode cues

2. Interpretatie

3. Doelen bepalen

4. Respons zoeken/construeren

5. Respons kiezen

6. Respons uitvoeren

Is anders bij agressieve en teruggetrokken kinderen

Psychometrische bepaling

Intelligentie is een relatief stabiel kenmerk, meetbaar via tests

IQ is de positie t.o.v. leeftijdgenoten

Intelligentie groeit tijdens adolescentie

Na ongeveer 26 jaar: piek in snelheid, daarna lichte afname

Sternbergs triarchische theorie

1. Componentiële intelligentie: Analytisch, logisch redeneren

2. Ervaringsintelligie: Creativiteit, leren uit ervaring

3. Contextuele intelligentie: Praktische intelligentie, aanpassen aan omgeving

Gardner: Meervoudige intelligenties

Acht intelligenties 

(o.a. taal, logisch, muzikaal, interpersoonlijk, intrapersoonlijk)

Gardner: Meervoudige intelligenties

Emotionele intelligentie (EI)

1. Accuraat waarnemen van emoties

2. Emoties gebruiken om denken te verbeteren

3. Begrip van emoties

4. Reguleren van emoties