6
Verschillende verbanden
Paragraaf 6.1
Kwadratische verbanden
Een steen valt: 5 m, 20 m, 45 m. Dat gaat steeds sneller. Welk verband zit daarachter?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
6
Verschillende verbanden
Paragraaf 6.1
Kwadratische verbanden
Een steen valt: 5 m, 20 m, 45 m. Dat gaat steeds sneller. Welk verband zit daarachter?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 6 Verschillende verbanden, paragraaf 6.1 Kwadratische verbanden. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
6.1 Kwadratische verbanden
Leerdoelen
6.1.1
Je kunt een tabel en grafiek maken bij een formule van de vorm y = ax².
6.1.2
Je kunt de top en de symmetrie-as van een parabool aanwijzen.
6.1.3
Je kunt uitleggen hoe de grafiek van y = x² + c verschuift.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Startvraag
Een vallende steen
Je laat een steen vallen. Na 1 s is hij 5 m gevallen, na 2 s al 20 m. Hoeveel meter na 3 s?
35 m
30 m
45 m
60 m
Laat eerst gokken. De afstand is s = 5t²: bij 1 s is dat 5, bij 2 s is dat 5 · 4 = 20 en bij 3 s is dat 5 · 9 = 45 m. Wie 35 m kiest, gaat uit van een rechte lijn (steeds 15 erbij). 30 m ontstaat als je 10 erbij telt. 60 m is steeds 20 erbij of 20 · 3. Merk op dat de verschillen 5, 15, 25 steeds groter worden: dat is typisch voor een kwadratisch verband. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Kwadratisch verband en parabool
Bij een kwadratisch verband staat x in het kwadraat, zoals y = x² of y = 2x². De grafiek is geen rechte lijn maar een kromme, een parabool. Hij is symmetrisch: links en rechts van de y-as is hij gelijk. Het laagste punt heet de top.
Laat de leerlingen zelf de tabel invullen voor x = −3 tot 3 (9, 4, 1, 0, 1, 4, 9). Vraag waarom −3 en 3 dezelfde y geven: een kwadraat is nooit negatief. Dat is ook de reden van de symmetrie. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
De formule y = ax²
y is a keer x in het kwadraat
y = ax²
Met a groter dan 0 opent de parabool omhoog (dalparabool). Met a kleiner dan 0 opent hij omlaag (bergparabool). Hoe groter a, hoe smaller de parabool.
Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Kennis
1
Bij welke formule hoort een parabool als grafiek?
y = 4x²
y = 4x
y = x + 4
y = 4 − x
Alleen y = 4x² heeft een kwadraat. De andere drie zijn lineair en geven een rechte lijn. Vraag wie y = 4x kiest waarom: dit is een veelgemaakte verwarring tussen 4x en 4x².
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Voorbeeldopdracht 1
Bij y = 0,5x² hoort x = −6. Bereken y.
gegeven
y = 0,5x²
x = −6
uitwerking
y = 0,5 · (−6)²
y = 0,5 · 36
y = 18
antwoord
y = 18
Benadruk de haakjes: (−6)² = 36 want min maal min is plus. Wie −36 antwoordt, heeft het kwadraat alleen over de 6 genomen. Eerst kwadrateren, dan pas met 0,5 vermenigvuldigen. Controle in de figuur: het punt (−6, 18) ligt op de parabool. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Top en symmetrie
Drie dingen die je van elke parabool moet weten.
De top
Het laagste punt van een dalparabool of het hoogste van een bergparabool.
Symmetrie
Links en rechts van de symmetrie-as is de parabool gelijk. Bij y = ax² is dat de y-as.
Open of dicht
Met a groter dan 0 gaat hij omhoog, met a kleiner dan 0 omlaag.
Laat leerlingen een parabool in de lucht tekenen met hun hand. Een bergparabool is bijvoorbeeld de baan van een gegooide bal, een dalparabool lijkt op een schaal. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Verschuiven met y = x² + c
De grafiek van y = x² + c is de parabool y = x², maar c omhoog (c positief) of omlaag (c negatief) geschoven. De top ligt in (0, c). De vorm blijft hetzelfde.
Laat zien dat bij elke x de y-waarde met c verandert: bij x = 2 is x² gelijk aan 4, dus x² + 2 is 6 en x² − 3 is 1. De symmetrie-as blijft de y-as. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
2
Waar ligt de top van de grafiek bij y = x² − 4?
(−4, 0)
(4, 0)
(0, 4)
(0, −4)
De top ligt in (0, c) en hier is c = −4, dus (0, −4). Wie (0, 4) kiest, vergeet het minteken. (4, 0) en (−4, 0) verwisselen of verschuiven naar links of rechts: de parabool schuift hier omlaag.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
3
Bij y = 2x² is x = −5. Bereken y.
Eerst kwadrateren: (−5)² = 25, dan keer 2 is 50. Wie −50 antwoordt, noteert −5² zonder haakjes. Wie 100 antwoordt, doet 2 · (−5) en kwadrateert dan: (−10)² = 100.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Opdrachten Toepassing
★ 4
Remweg r = 0,02v². Hoeveel m langer is r bij 80 dan bij 40 km/u?
Bij 80 km/u is de remweg 0,02 · 6400 = 128 m en bij 40 km/u is hij 0,02 · 1600 = 32 m. Het verschil is 128 − 32 = 96 m. Wie 48 m antwoordt, gaat uit van een rechte lijn (twee keer zo snel, twee keer zo lang). Wie 32 of 128 noemt, beantwoordt maar een deel van de vraag. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
V E R D E R K I J K E R
Twee keer zo snel, vier keer zo lang
Bij een kwadratisch verband werkt verdubbelen anders dan bij een rechte lijn. Verdubbel je v, dan wordt v² vier keer zo groot. Daarom is de remweg bij 100 km/u niet twee maar vier keer zo lang als bij 50 km/u. Dat is een goede reden om iets langzamer te rijden.
Laat leerlingen 50 en 100 km/u invullen: 50 m en 200 m. Vraag welk gevolg dit heeft voor een fietser die bij 25 km/u een remweg van ongeveer 12,5 m heeft, tegenover 50 m bij 50 km/u. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.1.1 Tabel en grafiek bij y = ax²
6.1.2 Top en symmetrie-as aanwijzen
6.1.3 Verschuiven met y = x² + c
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp