Instructie die past (Onderwijsassistent mbo niveau 4, les 5)

T U S S E N D E T A F E L S

O N D E R W I J S A S S I S T E N T   ·   N I V E A U 4

Instructie die past

De leraar heeft de les uitgelegd en jij loopt tussen de tafels door. Eén leerling snapt het niet. Hoe zie je dat, en wat doe je dan? Je leert instructie aanpassen aan wat een leerling nodig heeft.

Les 5  ·  Voert leeractiviteiten uit

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 37 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Onderwijsassistent leren de fasen van het directe instructiemodel kennen, zien wat de onderwijsassistent in elke fase doet en bereiden een korte verlengde instructie voor in overleg met de leraar. Mbo niveau 4, werkproces P3-K1-W3, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

T U S S E N D E T A F E L S

O N D E R W I J S A S S I S T E N T   ·   N I V E A U 4

Instructie die past

De leraar heeft de les uitgelegd en jij loopt tussen de tafels door. Eén leerling snapt het niet. Hoe zie je dat, en wat doe je dan? Je leert instructie aanpassen aan wat een leerling nodig heeft.

Les 5  ·  Voert leeractiviteiten uit

Over deze les: les 5 van de serie Tussen de tafels, beroepslessen voor de opleiding Onderwijsassistent (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren de fasen van een instructie kennen, zien wat de onderwijsassistent in elke fase doet en bereiden een korte verlengde instructie voor in overleg met de leraar.

Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, wijziging 2021), kwalificatie Onderwijsassistent (crebo 25698), profieldeel P3, kerntaak P3-K1 Uitvoeren van leeractiviteiten in overleg met de leraar, werkproces P3-K1-W3 Voert leeractiviteiten uit. Leerresultaat uit de body of knowledge van het dossier: kan instructie aanpassen aan de individuele behoefte van een leerling.

Foto: Abaddon1337, CC BY-SA 4.0 Image credit: Abaddon1337, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 5

Na deze les:

1

Je kan de fasen van een instructie benoemen en beschrijven wat de onderwijsassistent doet bij begeleid inoefenen en zelfstandig verwerken.

2

Je kan uitleggen wanneer en hoe je instructie aanpast aan wat een leerling nodig heeft.

3

Je kan een korte verlengde instructie voorbereiden in overleg met de leraar.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 5

Juf Amina heeft breuken uitgelegd. Sem kijkt je wanhopig aan. Wat doe je als eerste?

1

Ik leg het meteen nog een keer uit

2

Ik vraag wat hij al snapt en wat niet

3

Ik wijs hem naar het bord

4

Ik wacht tot de leraar langskomt

Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar studenten waarom. Er is geen punt voor het snelste antwoord. Sterk is de tweede keuze: je weet pas wat Sem nodig heeft als je weet waar het misgaat. Een uitleg die je herhaalt, helpt niet als hij op dezelfde manier wordt gegeven. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 5

K E R N B E G R I P

Verlengde instructie

Extra uitleg voor een paar leerlingen die de basisinstructie nog niet begrijpen. Je legt het in kleine stappen opnieuw uit, doet het voor en controleert met vragen. De leraar bepaalt samen met jou wie het nodig heeft.

Kernbegrip: de leraar geeft de basisinstructie aan de hele groep. Daarna krijgen leerlingen die het nog niet snappen verlengde instructie, vaak aan een instructietafel. Een onderwijsassistent doet dit regelmatig, maar altijd in overleg met de leraar en onder diens verantwoordelijkheid. Het gaat om dezelfde leerstof met meer hulp, niet om andere of makkelijkere stof. Benadruk: verlengde instructie is geen straf, het is extra tijd en uitleg op het moment dat het nodig is.

F A S E N V A N E E N I N S T R U C T I E

LES 5

Zes fasen van een goede les

Veel scholen volgen het directe instructiemodel:

  • terugblik: wat weten we nog?

  • doel: wat leren we nu?

  • uitleg en voordoen

  • begeleid inoefenen

  • zelfstandig verwerken

  • afsluiten en evalueren

Uitleg: bij het directe instructiemodel gaat de leraar van uitleg naar zelfstandig werken, met begeleid inoefenen als brug ertussen. Een onderwijsassistent is vooral zichtbaar bij het begeleid inoefenen en het zelfstandig verwerken: je loopt rond, kijkt mee en helpt op het juiste moment. Maar ook in de fase van de uitleg doe je iets: je kijkt wie meekomt en wie niet. Vraag studenten: in welke fase heb je op stage de meeste kans om te zien wat een leerling nodig heeft?

Extra voor snelle studenten: bedenk wat er gebeurt als de leraar de fase begeleid inoefenen overslaat.

V R A A G

LES 5

In welke fase oefenen leerlingen samen met de leraar en jou, zodat fouten meteen opvallen?

A

Terugblik

B

Begeleid inoefenen

C

Zelfstandig verwerken

D

Afsluiten en evalueren

Antwoord: B. Bij begeleid inoefenen oefenen leerlingen onder begeleiding, zodat fouten meteen worden gezien en gecorrigeerd. Bij zelfstandig verwerken werken ze alleen. Terugblik gaat over wat ze al weten. Afsluiten en evalueren kijkt terug op het doel van de les.

R O N D G A N G

LES 5

R E K E N E N , G R O E P 6 , N A D E U I T L E G

T A F E L 1

Noor maakt de sommen zonder te stoppen

T A F E L 2

Sem kijkt naar de som en schrijft niets op

T A F E L 3

Yara is al klaar en kijkt rond

T A F E L 4

Mo maakt steeds dezelfde fout bij de noemer

Wie heeft wat nodig?

Je loopt een rondje. Wat doe je bij elke tafel? Wie heeft verlengde instructie nodig, en wie iets extra's?

Casus: laat studenten bij elke tafel kiezen wat ze doen. Mogelijke antwoorden: Noor doet het goed, een korte knik is genoeg. Sem heeft verlengde instructie nodig, begin met een vraag om te horen waar het vastloopt. Yara kan een uitdagender opdracht krijgen of een klasgenoot helpen uitleggen, in overleg met de leraar. Mo heeft een fout die je kunt laten zien met een voorbeeld: het is een gerichte hulp, geen nieuwe uitleg van alles. Bespreek dat je pas kunt helpen als je eerst kijkt.

Hulp voor wie vastloopt: stel jezelf bij elke tafel de vraag: wat zie ik, en wat betekent dat?

A A N P A S S E N

LES 5

Twee kanten van aanpassen

Leerling loopt vast

  • Kleinere stappen

  • Voordoen en hardop denken

  • Concreet materiaal erbij

  • Korte controlevraag na elke stap

Leerling is klaar

  • Een uitdagender opdracht

  • Een eigen vraag laten bedenken

  • Uitleggen aan een klasgenoot

  • Het ook anders laten oplossen

Uitleg: aanpassen betekent niet dat je het doel verlaagt, maar dat je de weg ernaartoe aanpast. Bij een leerling die vastloopt maak je de stappen kleiner en doe je zelf voor wat je denkt, bijvoorbeeld: 'ik begin met de noemer, want die vertelt hoeveel stukjes er zijn.' Bij een leerling die klaar is, houd je de leerstof in beweging zonder meer werk van hetzelfde. Overleg altijd met de leraar wat mag: de leraar bepaalt het doel en de leerstof.

Extra voor snelle studenten: bedenk een uitdagende opdracht bij breuken die geen extra sommen zijn.

V O O R D O E N E N D O O R V R A G E N

LES 5

Doe voor en vraag door

Bij verlengde instructie werk je in drie stappen:

  • Doe het voor en denk hardop.

  • Laat de leerling het samen met jou doen.

  • Laat de leerling het zelf doen en leg het in eigen woorden uit.

Stel na elke stap een korte vraag.

Uitleg: voordoen met hardop denken laat zien hoe je denkt, niet alleen wat je doet. Dan samen doen, en daarna zelf: zo zakt de hulp stap voor stap weg. Het laten uitleggen in eigen woorden laat zien of de leerling het echt begrijpt. Controlevragen zijn kort en open, bijvoorbeeld: 'wat doe je nu en waarom?' Een ja-nee-vraag als 'snap je het?' levert vaak een ja op, ook als het niet zo is.

V R A A G

LES 5

Sem zegt 'ja, ik snap het' maar schrijft niets op. Welke controlevraag werkt het best?

A

Snap je het nu echt?

B

Heb je nog vragen?

C

Zal ik het nog een keer uitleggen?

D

Wat is je eerste stap, en waarom?

Antwoord: D. Een open vraag laat Sem uitleggen wat hij denkt, en dan zie je waar het misgaat. De andere drie zijn gesloten vragen: Sem kan met ja of nee antwoorden zonder iets te laten zien. Vraag studenten om zelf een tweede open controlevraag te bedenken bij een andere som.

O P D R A C H T

LES 5

Bereid een verlengde instructie voor

1

Kies één doel, bijvoorbeeld: een breuk vergelijken.

2

Bedenk wat je voordoet en wat je hardop zegt.

3

Schrijf twee open controlevragen op.

4

Bedenk wat je de leraar vraagt voordat je begint.

8

minute

00

second

in tweetallen

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: doel: laten zien welke van twee breuken groter is. Voordoen: tekenen van twee gelijke repen, de ene in drie delen en de andere in vijf, en hardop zeggen dat een kleinere noemer grotere stukken geeft. Controlevragen: wat verandert er aan de stukjes als de noemer groter wordt, en welke reep heeft het grootste stuk? Aan de leraar: welke leerlingen zijn het, welk materiaal mag ik gebruiken en hoeveel tijd heb ik?

Hulp voor wie vastloopt: begin bij wat de leerling al kan en bouw daarop voort.

Extra voor snelle studenten: bedenk wat je doet als de leerling na de derde stap nog steeds vastloopt.

B E R I C H T V A N D E L E R A A R

LES 5

Van: meester Daan, groep 6

Onderwerp: instructie morgen

Hoi, morgen gaan we verder met breuken. Ik geef eerst de basisinstructie aan de hele groep. Daarna wil ik dat jij met een paar leerlingen apart aan de slag gaat. Welke dat zijn, zie ik na de uitleg. Ik denk aan Sem en Yusuf. Hou het kort, een kwartier. Vooral voordoen en laten uitleggen. Als ze er nog niet uit zijn, laat het me weten. Daan

Wat vraag je terug?

Je krijgt dit bericht. Welke twee vragen stel je aan meester Daan voordat je begint?

Casus: een realistisch bericht dat veel onderwijsassistenten zo krijgen. Mogelijke vragen: Welk doel moeten ze aan het eind kunnen? Welk materiaal heb ik en waar ligt het? Wat doe ik als de instructie langer duurt dan een kwartier? Hoe geef ik terug hoe het ging? Het gaat erom dat studenten zien dat overleg bij het werk hoort: de leraar blijft verantwoordelijk, jij voert uit en meldt terug. Daan wil weten wanneer een leerling er niet uit komt: dat is jouw signaal terug.

Hulp voor wie vastloopt: denk aan doel, materiaal, tijd en terugkoppeling.

V R A A G

LES 5

Je merkt tijdens de verlengde instructie dat Yusuf het doel van de leraar al beheerst. Wat doe je?

A

Je bedenkt zelf een eigen doel voor hem

B

Je laat hem rustig doorwerken met de rest

C

Je geeft het door en doet een voorstel

D

Je stuurt hem terug naar zijn eigen plek

Antwoord: C. Het doel en de leerstof bepaalt de leraar. Jij ziet wat een leerling nodig heeft en geeft dat terug, met een voorstel. Een eigen doel bedenken (A) gaat over de grenzen van je rol heen. Gewoon doorwerken (B) en terugsturen (D) laten kansen liggen: Yusuf kan meer.

S T E L L I N G

LES 5

Als een leerling zegt 'ik snap het', hoef je niet meer te controleren.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten kiezen en uitleggen. Antwoord: oneens. Een leerling zegt vaak ja uit beleefdheid of omdat hij niet wil opvallen. Jij controleert met een open vraag. Sluit af met de startvraag: wat doe je als Sem je wanhopig aankijkt? Je vraagt eerst wat hij al snapt en waar het misgaat, en dan doe je voor in kleine stappen.

T E R U G B L I K

LES 5

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

De fasen van een instructie benoemen en beschrijven wat de onderwijsassistent doet bij begeleid inoefenen en zelfstandig verwerken

2

Uitleggen wanneer en hoe je instructie aanpast aan wat een leerling nodig heeft

3

Een korte verlengde instructie voorbereiden in overleg met de leraar

4

Geen, alle drie lukken me

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Differentiëren: groepsplan en handelingsplan

Niet elke leerling heeft dezelfde hulp nodig, en dat staat vaak op papier. Volgende les ontdek je wat een groepsplan en een handelingsplan zijn en wat jij daarin doet.

Volgende les: les 6 van de serie, werkproces P3-K1-W3 Voert leeractiviteiten uit en P3-K1-W4 Biedt ontwikkelingsgerichte leeractiviteiten aan.

Klik hier

Image credit: LessonUp