W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Van ieder voor zich naar verzorgingsstaat
Ziek of oud? Vroeger moest je dan op familie of de kerk rekenen. Hoe is dat veranderd?
Les 3 · Individu en groep
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Van ieder voor zich naar verzorgingsstaat
Ziek of oud? Vroeger moest je dan op familie of de kerk rekenen. Hoe is dat veranderd?
Les 3 · Individu en groep
Over deze les: les 3 van het thema Individu en groep, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten ontdekken hoe Nederland van ieder voor zich een verzorgingsstaat werd, wat vakbonden en politiek daaraan bijdroegen en wat dat nu voor hen betekent. De taal is eenvoudig en er zijn weinig jaartallen.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les vooral onder de economische dimensie (werk, inkomen en sociale zekerheid). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Individu en groep, eis 3) gaat het om de veranderbaarheid: hoe de verhouding tussen individu en groep door de tijd veranderde en wat groepen daaraan bijdroegen. Image credit: Eric Koch / Anefo, CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 3
Na deze les:
1
Je kan uitleggen wat een verzorgingsstaat is.
2
Je kan een voorbeeld geven van wat vroeger anders was dan nu.
3
Je kan uitleggen wat vakbonden deden.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 3
Je bent een week ziek. Wat is het eerste wat je doet?
Ik meld me ziek op mijn werk
Ik bel mijn ouders
Ik ga naar de huisarts
Ik ga gewoon werken
Startvraag: vraag na de uitslag wie er je loon betaalt als je ziek bent. Bij ziekte betaalt je werkgever je loon door. Was dat er altijd? Zo kom je bij de vraag van deze les: wie zorgt er voor je, en is dat altijd zo geweest?
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 3
Vroeger: ieder voor zich
Rond 1850 was er geen uitkering en geen pensioen. Wie ziek of oud werd, had hulp nodig van familie of de kerk.
Arbeiders werkten lange dagen, ook kinderen.
Na een ongeluk op het werk kreeg je geen loon meer.
Hulp aan arme mensen was een gunst. Je had er geen recht op.
Uitleg: armenzorg was vooral een taak van kerken en particuliere instellingen. Wie hulp kreeg, was afhankelijk van hun goede wil.
Vraag: wat betekende het in die tijd als de kostwinner van een gezin ziek werd?
V R A A G
LES 3
Rond 1850 wordt Ada oud. Ze kan niet meer werken. Waarop kan ze rekenen?
Hulp van familie of de kerk
Een uitkering van haar werkgever
Geld van de vakbond
Een pensioen van de overheid
Antwoord: A. Rond 1850 bestond er geen pensioen en geen uitkering. Oude mensen waren afhankelijk van familie, de kerk of liefdadigheid. Pas veel later kwam er een pensioen van de overheid.
K E R N B E G R I P
LES 3
Verzorgingsstaat
Een land waarin de overheid zorgt dat iedereen genoeg heeft om van te leven. Wie ziek, werkloos of oud is, krijgt een uitkering of pensioen. Dat betalen we samen, met belasting en premies.
Kernbegrip: verbind dit met les 1 van dit thema. De verzorgingsstaat is solidariteit die door de overheid geregeld is. Je hebt er recht op, je hoeft er niet om te vragen bij familie of kerk.
V R A A G
LES 3
Welke zin past bij een verzorgingsstaat?
Iedereen regelt alles zelf
Alleen rijke mensen krijgen hulp
De kerk betaalt alle zorg
Wie oud is, krijgt pensioen
Antwoord: D. In een verzorgingsstaat zorgt de overheid dat wie oud, ziek of werkloos is genoeg heeft om van te leven. Dat betalen we samen. De andere zinnen beschrijven juist de tijd van ieder voor zich.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 3
Wie zorgden voor verandering?
Vakbonden
Arbeiders stonden samen sterker dan alleen. Ze staakten en voerden actie voor meer loon, kortere werkdagen en veiliger werk.
Politiek
Politici maakten wetten die mensen beter beschermden. In 1957 kwam de AOW: een pensioen voor iedereen. Willem Drees was toen minister-president.
Uitleg: één arbeider die staakt, kan makkelijk worden vervangen. Als honderden arbeiders tegelijk het werk neerleggen, ligt de fabriek stil. Dat is de kracht van de groep. Vakbonden en politiek werkten vaak samen. De AOW-leeftijd is inmiddels 67 jaar.
Vraag: waarom had een vakbond de politiek nodig, en andersom?
Let op: in 2028 gaat de AOW-leeftijd naar 67 jaar en 3 maanden.
S T E L L I N G
LES 3
De overheid moet zorgen dat niemand in Nederland arm is.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt. De verzorgingsstaat is nooit af: hij verandert door politieke keuzes. Sinds 2015 geldt de Participatiewet: wie kan werken, moet zelf meer doen.
O P D R A C H T
LES 3
Toen en nu
1
Kies één: je wordt ziek, je raakt je baan kwijt of je wordt oud.
2
Wat gebeurde er rond 1850 met je? Wat is er nu voor je geregeld?
3
Wie zorgde voor de verandering? Schrijf het in twee zinnen.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: wat er nu geregeld is, hoeven studenten niet precies te weten. Help bij stap 2: bij ziekte betaalt je werkgever je loon door, bij werkloosheid kun je een WW-uitkering krijgen en op oudere leeftijd krijg je AOW. Laat aan het eind twee tweetallen hun twee zinnen voorlezen.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan de dia over vroeger en de dia over vakbonden en politiek.
V R A A G
LES 3
Een fabriek ligt stil omdat honderden arbeiders staken. Wat laat dit zien?
Dat arbeiders de wet maken
Dat de baas het werk overneemt
Dat samen druk zetten werkt
Dat staken verboden is
Antwoord: C. Eén arbeider die staakt is makkelijk te vervangen. Honderden arbeiders samen leggen de fabriek stil. Zo dwongen vakbonden afspraken af met werkgevers. Arbeiders maken zelf geen wetten, en staken is niet verboden.
T E R U G B L I K
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Verzorgingsstaat
Toen en nu
Vakbonden
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Jij in het team
Samen sta je sterker. Maar samenwerken gaat niet altijd vanzelf. Volgende les denk je na over jouw ervaringen in een team.
Je kan uitleggen wat groepsdruk is.
Je kan een eigen ervaring met samenwerken beschrijven.
Volgende les: thema Individu en groep, les 4.
Image credit: LessonUp