Foto: Shixart1985, CC BY 2.0
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Ik of wij?
Je wilt je eigen geld, je eigen rooster en je eigen keuzes. Maar zonder anderen red je het niet.
Les 1 · Individu en groep
Foto: Shixart1985, CC BY 2.0
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Ik of wij?
Je wilt je eigen geld, je eigen rooster en je eigen keuzes. Maar zonder anderen red je het niet.
Les 1 · Individu en groep
Over deze les: les 1 van het thema Individu en groep, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten leren het verschil tussen wat goed is voor jezelf en wat goed is voor de groep, wat solidariteit is en waarom we samen betalen voor dingen als wegen en zorg. De taal en de voorbeelden zijn eenvoudig, met situaties uit werk en dagelijks leven.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les vooral onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (samenleven en bijdragen aan de gemeenschap), met een uitstap naar de economische dimensie via belasting en zorgverzekering. In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Individu en groep, eis 1) gaat het om de spanning tussen individuele en collectieve belangen. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 1
Na deze les:
1
Je kan een eigen belang en een belang van de groep noemen.
2
Je kan uitleggen wat solidariteit is met een voorbeeld.
3
Je kan uitleggen waarom we samen betalen voor dingen zoals wegen en zorg.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 1
Er is één vrije zaterdag en drie collega's willen vrij. Wat is jouw eerste gedachte?
Ik vraag of ik vrij mag
We verdelen het eerlijk
Wie het eerst vraagt, heeft vrij
Ik werk liever zelf
Startvraag: vraag na de uitslag twee studenten waarom ze dit kiezen. Wie heeft er voordeel van jouw keuze: jijzelf of het hele team? Zo komt de spanning tussen ik en wij meteen uit hun eigen leven. Wie geen werk heeft, denkt aan thuis of aan een sportclub.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 1
Wat wil ik, en wat willen wij?
Jouw eigen belang is wat goed is voor jou. Bijvoorbeeld: vrij zijn of meer geld.
Het belang van de groep is wat goed is voor iedereen. Bijvoorbeeld: een team dat draait of een veilige straat.
Soms botsen die twee. Jij wilt vrij met oud en nieuw. Maar de zaak moet open.
Uitleg: het belang van de groep heet ook wel het collectieve belang. Het is niet altijd het belang van de meerderheid. Het gaat om wat de groep als geheel nodig heeft om te blijven werken.
Vraag: noem een groep waar jij bij hoort. Wat heeft die groep van jou nodig?
V R A A G
LES 1
Liv werkt in een kapsalon. Welke wens helpt vooral het hele team?
Zelf kiezen welke klanten ze knipt
Een eerlijke verdeling van de vrije dagen
Alleen werken op rustige dagen
Meer uren voor meer loon
Antwoord: B. Een eerlijke verdeling van vrije dagen is goed voor iedereen in het team. De andere wensen zijn vooral goed voor Liv zelf. Vraag door: mag Liv haar eigen wensen dan niet meer noemen? Natuurlijk wel. Het gaat om de balans.
K E R N B E G R I P
LES 1
Solidariteit
Je staat voor elkaar in. Ook als je er zelf niets aan hebt. Wie gezond is, betaalt mee aan de zorg voor wie ziek is. Vandaag help jij, morgen helpen anderen jou.
Kernbegrip: solidariteit kan vrijwillig zijn, zoals een collega die je dienst overneemt. Het kan ook geregeld zijn door de overheid, zoals bij belasting en verzekeringen. In beide gevallen deel je risico's met anderen.
V R A A G
LES 1
Welke situatie laat solidariteit zien?
Ravi doet boodschappen voor zijn zieke buurvrouw
Lotte koopt een nieuwe jas voor zichzelf
Sem werkt extra om meer te verdienen
Anouk kiest het rooster dat haar past
Antwoord: A. Ravi helpt iemand die ziek is, ook al levert het hemzelf niets op. Bij B, C en D kiezen Lotte, Sem en Anouk vooral voor hun eigen belang. Daar is niets mis mee, maar het is geen solidariteit.
I N D I V I D U E N G R O E P
LES 1
Samen betalen: twee voorbeelden
Belasting
Van je loon gaat belasting af. In de prijs van boodschappen zit ook belasting.
De overheid betaalt daarvan wat we samen gebruiken: wegen, scholen, politie en dijken.
Zorgverzekering
Iedereen die in Nederland woont of werkt, heeft een basisverzekering nodig. Vanaf 18 jaar betaal je zelf premie.
Ziek of gezond: voor dezelfde polis betaal je dezelfde premie.
Uitleg: in de prijs van boodschappen zit btw. Kinderen tot 18 jaar zijn gratis meeverzekerd. Wie een laag inkomen heeft, kan zorgtoeslag krijgen. Dat is ook een vorm van solidariteit.
Vraag: wie betaalt al zelf zorgpremie? Laat studenten het vergelijken, zonder dat iemand bedragen hoeft te noemen.
Hulpzin voor wie vastloopt: belasting is meebetalen aan wat iedereen gebruikt, de zorgpremie is meebetalen aan zorg voor wie het nodig heeft.
S T E L L I N G
LES 1
Iedereen moet meebetalen aan dingen die hij zelf nooit gebruikt.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt. Voorbeelden om op door te vragen: de dijk voor wie ver van de zee woont, of de brandweer voor wie nooit brand heeft gehad.
O P D R A C H T
LES 1
Ik en wij in jouw groep
1
Kies een groep: je team op stage, je sportclub, je huis of je klas.
2
Schrijf op: één ding dat jij wilt en één ding dat de groep nodig heeft.
3
Bedenk een afspraak waar jullie allebei mee kunnen leven.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: loop rond en vraag door: wie levert iets in bij jullie afspraak, en is dat eerlijk? Laat aan het eind twee tweetallen hun afspraak voorlezen.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan roosters, schoonmaken, geld delen voor boodschappen of wie de opstelling bepaalt bij sport.
V R A A G
LES 1
Jasper (19) is gezond en gaat bijna nooit naar de dokter. Toch betaalt hij zorgpremie. Wat is dat?
Een boete van de overheid
Sparen voor later
Solidariteit met zieke mensen
Korting op de huisarts
Antwoord: C. Door de zorgpremie van iedereen is er genoeg geld voor de zorg van wie ziek is. Zo deel je risico's. Als Jasper zelf ziek wordt of een ongeluk krijgt, is hij ook verzekerd. Het is geen boete en geen spaargeld.
T E R U G B L I K
LES 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Een eigen belang en een belang van de groep noemen
Uitleggen wat solidariteit is met een voorbeeld
Uitleggen waarom we samen betalen voor dingen zoals wegen en zorg
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Regels die ons samen houden
Regels helpen om ik en wij in balans te houden. Volgende les ontdek je welke regels er op je werk gelden.
Je kan drie soorten regels op het werk noemen.
Je kan uitleggen wat een cao is.
Volgende les: thema Individu en groep, les 2.
Image credit: LessonUp