9
Omtrek, oppervlakte en inhoud
Paragraaf 9.2
Oppervlakte en omtrek vlakke figuren
Een pizza van 30 cm of van 40 cm: hoeveel meer pizza krijg je echt? Je rekent het uit.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
9
Omtrek, oppervlakte en inhoud
Paragraaf 9.2
Oppervlakte en omtrek vlakke figuren
Een pizza van 30 cm of van 40 cm: hoeveel meer pizza krijg je echt? Je rekent het uit.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 9 Omtrek, oppervlakte en inhoud, paragraaf 9.2 Oppervlakte en omtrek vlakke figuren. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
9.2 Oppervlakte en omtrek vlakke figuren
Leerdoelen
9.2.1
Je kunt de oppervlakte van rechthoek, driehoek, parallellogram en trapezium berekenen.
9.2.2
Je kunt de omtrek en de oppervlakte van een cirkel berekenen met π.
9.2.3
Je kunt de diameter berekenen als de omtrek van een cirkel gegeven is.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Startvraag
Rechthoek of parallellogram?
Een rechthoek en een parallellogram hebben allebei een basis van 6 cm en een hoogte van 4 cm. Welke heeft de grootste oppervlakte?
De rechthoek
Het parallellogram
Ze zijn even groot
Dat hangt van de scheefstand af
Laat leerlingen eerst gokken. Beide hebben oppervlakte 6 · 4 = 24 cm²: het scheve stuk dat links wegvalt, komt rechts terug. Wie het parallellogram kiest, kijkt naar de langere schuine zijde; die telt niet mee voor de oppervlakte, alleen basis en hoogte. Doorvraag: en de omtrek, is die ook gelijk? (Nee, de schuine zijden zijn langer.) Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Oppervlakte van een driehoek
De hoogte staat altijd loodrecht op de basis. Een driehoek is de helft van een rechthoek met dezelfde basis en hoogte. Hier is de oppervlakte ½ · 8 · 5 = 20 cm².
Laat leerlingen de driehoek in gedachten dubbel nemen tot een parallellogram of rechthoek. Let op: de hoogte is niet een van de schuine zijden, maar de loodrechte afstand tot de basis. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Alle formules op een rij
Bij de oppervlakte van driehoek, parallellogram en trapezium gebruik je de hoogte, niet de schuine zijde. Bij de omtrek tel je alle zijden op. Bij een cirkel gebruik je π, ongeveer 3,14: omtrek = π · d, oppervlakte = π · r².
Laat leerlingen de tabel in eigen woorden lezen. De rekenmachine heeft een π-toets: gebruik die in plaats van 3,14, tenzij de opdracht anders zegt. Let op het verschil tussen r en d (d = 2 · r). Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Voorbeeldopdracht 1
Een trapezium heeft evenwijdige zijden van 9 cm en 5 cm. De hoogte is 4 cm. Bereken de oppervlakte.
gegeven
a = 9 cm, b = 5 cm
h = 4 cm
uitwerking
A = ½ · (a + b) · h
A = ½ · (9 + 5) · 4
A = ½ · 14 · 4 = 28
antwoord
De oppervlakte is 28 cm²
Eerst de optelling tussen haakjes, dan keer de hoogte, dan de helft. Wie 9 · 5 · 4 doet, vermenigvuldigt de zijden in plaats van ze op te tellen. Controle: 14 : 2 = 7 is de gemiddelde breedte, 7 · 4 = 28. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Opdrachten Kennis
1
Welke formule geeft de oppervlakte van een driehoek?
½ · b · h
b · h
2 · b + 2 · h
b + h
De oppervlakte van een driehoek is ½ · b · h. b · h hoort bij een rechthoek of parallellogram, 2 · b + 2 · h bij de omtrek van een rechthoek en b + h is geen formule voor een oppervlakte.
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Opdrachten Toepassing
2
Bereken de oppervlakte van dit grasveld.
Parallellogram: A = b · h = 12 · 7 = 84 m². Wie de schuine zijde gebruikt in plaats van de hoogte komt op een te grote waarde. Wie 42 geeft, heeft de helft genomen alsof het een driehoek was. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
De cirkel
Straal en diameter, omtrek en oppervlakte.
Straal en diameter
De diameter is twee keer de straal: d = 2 · r.
Omtrek
omtrek = π · d, dus 2 · π · r.
Oppervlakte
oppervlakte = π · r². Eerst r² uitrekenen.
Veelgemaakte fouten: de diameter in de oppervlakte-formule zetten in plaats van de straal, en π · r² uitrekenen als (π · r)². Laat de leerlingen op de rekenmachine π · 15² intoetsen: 706,9. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Voorbeeldopdracht 2
Een pizza heeft een diameter van 30 cm. Bereken de omtrek en de oppervlakte (1 decimaal).
gegeven
d = 30 cm, dus r = 15 cm
uitwerking
omtrek = π · 30 ≈ 94,2
oppervlakte = π · 15² ≈ 706,9
antwoord
Omtrek 94,2 cm, oppervlakte 706,9 cm²
Eerst de straal bepalen: 30 : 2 = 15. Voor de omtrek mag je d direct gebruiken. Wie π · 30² doet voor de oppervlakte (2.827,4) is de straal vergeten te nemen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Opdrachten Toepassing
3
Het wiel heeft een diameter van 65 cm. Hoe ver rolt het bij één draai?
102,1 cm
408,4 cm
3318,3 cm²
204,2 cm
Eén draai is één keer de omtrek: π · 65 ≈ 204,2 cm. 102,1 is π · r (de straal gebruikt in de omtrek van de diameter), 408,4 is 2 · π · d en 3318,3 cm² is de oppervlakte π · 32,5², die hier niet gevraagd wordt. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Opdrachten Toepassing
★ 4
Een ronde vijver heeft een omtrek van 30 m. Hoe groot is de diameter? Rond af op 1 decimaal.
omtrek = π · d, dus d = 30 : π ≈ 9,5 m. Wie 94,2 antwoordt, vermenigvuldigt met π in plaats van te delen. Wie 4,8 geeft, rekent met de straal (30 : (2 · π)).
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
V E R D E R K I J K E R
Welke pizza is de beste koop?
Een pizza van 30 cm heeft een oppervlakte van 706,9 cm². Een pizza van 40 cm heeft 1256,6 cm². Dat is geen 1,3 keer zo veel (40 : 30), maar 1,78 keer zo veel. Waarom?
Het antwoord: de oppervlakte hangt af van r². De verhouding van de stralen is 4 : 3 en de verhouding van de oppervlakten is 16 : 9, dus 1,78. Dit loopt vooruit op oppervlakte vergroten, verderop in dit hoofdstuk. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 9
Paragraaf 9.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
9.2.1 Oppervlakte van vierhoeken en driehoek
9.2.2 Omtrek en oppervlakte van een cirkel
9.2.3 Terugrekenen bij een cirkel
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp