AI, slim bekeken · Groep 5-6 · 1. AI-speurtocht

• newEditor
• Digitale geletterdheid
• Basisschool
• Groep 5,6

Introductie

Groep 5-6 gaat op AI-speurtocht door de klas en ontdekt waar AI zit: in spraakassistenten, gezichtsontgrendeling, vertaalapps en aanbevelingen. Ze leren AI onderscheiden van apparaten met vaste regels.

Instructies

Handleiding Groep 5-6 les 1, AI-speurtocht.pdf

AI, SLIM BEKEKEN

AI-speurtocht

Spraakassistent, gezichtsontgrendeling, vertaalapp: waar zit AI om je heen?

GROEP 5-6 · LES 1 · 45 MIN

AI, slim bekeken: leerlijn AI-geletterdheid. Groep 5-6, les 1 van 4 (45 minuten). Lijn: herkennen.

Kerndoel: PO 22D: herkennen van veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen in de eigen omgeving; 22C: sporen die je achterlaat.

AILit: Engage 1 (AI herkennen), Engage 4 (aanbevelingssystemen).

Voorbereiding: Print de 10 speurkaarten (zie materialen) en hang ze verspreid door de klas of de gang. Elk groepje krijgt een antwoordblad met de nummers 1 tot en met 10 en twee kolommen: 'AI? ja/nee' en 'Wat doet het?'. AI-chatbot op het digibord met het account van de leerkracht, of gebruik het voorbeeldantwoord.

De volledige docentenhandleiding staat als bijlage bij deze les. Image credit: Silvana Carlos / Unsplash

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

Dit ga je leren

• Ik kan vier voorbeelden van AI in mijn omgeving noemen.

• Ik kan uitleggen wat AI doet: herkennen, voorspellen of aanraden.

• Ik kan AI onderscheiden van een apparaat dat vaste regels volgt.

AI, SLIM BEKEKEN

Lees de doelen voor en vraag wat de leerlingen al weten. Kom er aan het eind van de les op terug.

Waar denk jij aan bij AI?

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

1. Zeg: 'Typ of noem een woord waar je aan denkt bij AI.' 2. Verwachte woorden: robot, computer, ChatGPT, slim, telefoon, games, films. 3. Wijs een paar woorden aan en vraag: 'Waarom denk je daaraan?' Misvatting: 'AI is een robot die loopt en praat'. Zeg: 'Robots in films zijn verzonnen. Echte AI zit meestal onzichtbaar in je telefoon of in apps. Dat gaan we vandaag zoeken.'

Heb jij vandaag al AI gebruikt?

1

Ja, zeker

2

Nee

3

Misschien

4

Weet ik niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Veel mensen denken nee. Maar als je vanochtend een telefoon ontgrendelde, een filmpje kreeg aangeraden of een filter gebruikte, dan gebruikte je waarschijnlijk AI. Aan het eind van de les weet je het zeker.'

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

Wat is AI?

• AI staat voor artificial intelligence: kunstmatige intelligentie.

• Een AI-systeem is getraind met heel veel voorbeelden.

• Daardoor kan het herkennen, voorspellen of aanraden.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Kunstmatig betekent: door mensen gemaakt. Een AI-systeem heeft geleerd van heel veel voorbeelden, zoals foto's, geluiden of teksten.' 3. Schrijf de drie werkwoorden op het bord: herkennen, voorspellen, aanraden. 4. Zeg: 'Die drie woorden heb je straks nodig bij de speurtocht.' Misvatting: 'AI is een computer die alles weet'. Zeg: 'AI kan meestal één ding goed, waar het voor getraind is.'

Image credit: zhenzhong liu / Unsplash

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

Vier keer AI om je heen

Spraakassistent

Herkent je stem en zet wat je zegt om in tekst en een actie.

Gezichtsontgrendeling

Herkent of het gezicht voor de camera echt van jou is.

Vertaalapp

Voorspelt welke woorden in een andere taal het best passen.

Aanbevelingen

Raadt filmpjes of liedjes aan op basis van wat je al keek.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Bespreek elke kaart. 2. Vraag bij elke kaart: 'Herkent, voorspelt of raadt dit aan?' Spraakassistent en gezichtsontgrendeling: herkennen. Vertaalapp: voorspellen. Aanbevelingen: aanraden. 3. Vraag: 'Wie heeft er een gebruikt of zien gebruiken?' 4. Zeg: 'Al deze systemen zijn getraind met miljoenen voorbeelden: stemmen, gezichten, vertaalde zinnen en kijkgedrag van heel veel mensen.'

Wat doet AI bij gezichtsontgrendeling?

A

Het maakt een foto voor je album

B

Het herkent of jij het echt bent

C

Het leest een code van je scherm

D

Het telt hoeveel mensen kijken

1. Lees voor en laat kiezen. 2. Zeg: 'De telefoon heeft jouw gezicht een keer opgeslagen. Elke keer dat je kijkt, vergelijkt de AI het gezicht voor de camera daarmee.' Misvatting: 'het maakt een foto voor je album'. Zeg: 'De camera kijkt wel, maar het beeld komt niet in je album.' Misvatting: 'het leest een code'. Zeg: 'Een code intypen is juist de gewone manier, zonder AI.'

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

Vaste regels of AI?

• Een gewoon apparaat volgt een regel: druk op de knop, en het licht gaat aan.

• Een AI-systeem heeft geleerd van voorbeelden en kan iets nieuws herkennen.

• Tip: moet het iets herkennen wat steeds anders is? Dan is het vaak AI.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Een rekenmachine volgt vaste regels. Twee plus twee is altijd vier. Een stem is steeds anders: hard, zacht, verkouden. Om stemmen te herkennen heb je AI nodig.' 3. Vraag: 'Een deur die opengaat als je ervoor staat. Regel of AI?' Verwacht: regel, de sensor ziet beweging en de deur gaat open. Misvatting: 'alles wat automatisch gaat is AI'. Zeg: 'Automatisch kan ook met een simpele regel.'

Image credit: Hans / Unsplash

AI of vaste regel?

AI

Vaste regel

Vertaalapp

Rekenmachine

Filmtips op een streamingapp

Wekker

Spraakassistent

Magnetron met timer

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

1. Laat leerlingen om de beurt slepen, of laat iedereen op een eigen apparaat stemmen. 2. Vraag bij elk item: 'Moet het iets herkennen of voorspellen wat steeds anders is?' 3. Bespreek de filmtips: 'De app kijkt wat jij en miljoenen anderen keken en voorspelt wat jij leuk vindt. Dat is AI.' Misvatting: 'de magnetron is AI want hij stopt vanzelf'. Zeg: 'Dat is een timer, een vaste regel.'

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

Speurtocht door de klas

GROEPJES

1. Loop met je groepje langs de 10 speurkaarten.

2. Beslis per kaart: is dit AI, ja of nee?

3. Is het AI? Schrijf op: herkent, voorspelt of raadt het aan?

4. Kies de kaart waar jullie het meest over twijfelden.

10

minute

00

second

add30s

10 minuten

AI, SLIM BEKEKEN

1. Maak groepjes van 3 of 4 en geef elk groepje een antwoordblad. 2. Zeg: 'Jullie hebben 7 minuten. Bij elke kaart beslissen jullie samen: AI of niet? En als het AI is: herkent, voorspelt of raadt het aan?' 3. Loop rond en vraag: 'Hoe weten jullie dat?' 4. Bespreek in 3 minuten de antwoorden. AI: 2, 3, 5, 7, 9, 10. Geen AI: 1, 4, 6, 8. 5. Vraag elk groepje welke kaart het lastigst was. Vaak is dat de automatische deur (1) of het stoplicht (8).

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

De vertaalapp vergist zich

OP HET DIGIBORD

Vertaal naar het Engels: Ik heb een kater.

I have a hangover.

AI-ANTWOORD

Praat erover

Wat bedoelde je? En hoe kon de computer dat weten?

AI, SLIM BEKEKEN

Leerlingen gebruiken zelf geen AI (onder 13 alleen onder toezicht). Jij typt de vraag op het digibord, de klas denkt mee. Zonder internet: klik door naar het voorbeeldantwoord.

Laat eerst voorspellen wat de AI antwoordt; één klik toont het voorbeeldantwoord.

1. Vraag eerst: 'Wat betekent kater?' Verwacht: een mannetjeskat. Vertel dat het ook betekent dat je je ziek voelt na te veel alcohol. 2. Typ de zin in een vertaalapp of chatbot op het digibord, of laat dit voorbeeld zien. 3. Zeg: 'Hangover is de vertaling voor je ziek voelen. Een mannetjeskat is male cat.' 4. Vraag: 'Waarom koos de computer dit?' Verwacht: in de voorbeelden die hij kreeg, betekende het vaker dat. 5. Zeg: 'AI kiest wat het waarschijnlijkst is. Het weet niet wat jij bedoelt.' Tip: 'Ik heb een kater en een poes' vertaalt hij vaak wel goed.

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

AI kijkt ook naar jou

• Om je te helpen, gebruikt AI gegevens: wat je zegt, zoekt en kijkt.

• Die gegevens heten data. Ze worden vaak bewaard door het bedrijf.

• Daarmee wordt de AI slimmer, maar het bedrijf weet ook veel over jou.

AI, SLIM BEKEKEN

1. Lees voor. 2. Zeg: 'Een streamingapp onthoudt wat je keek. Een spraakassistent stuurt wat je zegt vaak naar een computer van het bedrijf.' 3. Vraag: 'Is dat handig of eng?' Laat twee leerlingen reageren. Verwacht: allebei. 4. Zeg: 'Allebei klopt. Het is goed om te weten dat je sporen achterlaat.'

Stelling: Ik vind het fijn dat een app voor mij kiest wat ik hierna zie.

1

Eens

2

Oneens

3

Weet ik nog niet

AI, SLIM BEKEKEN · GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

1. Laat leerlingen kiezen: eens of oneens. 2. Vraag van elke kant een leerling om een reden. Voor: handig, je hoeft niet te zoeken, je ontdekt nieuwe dingen. Tegen: je blijft maar kijken, je ziet steeds hetzelfde, de app bepaalt voor jou. 3. Zeg: 'Er is geen goed antwoord. Belangrijk is dat je weet dat een AI die keuze maakt, en dat je zelf ook kunt zoeken.'

Welke van deze gebruikt AI?

A

Een app die een liedje herkent

B

Een lamp met een schakelaar

C

Een klok die elk uur piept

D

Een rekenmachine die optelt

Exitvraag. 1. Laat kiezen. 2. Zeg: 'Een liedjesapp herkent een liedje, ook als er mensen doorheen praten. Daarvoor heeft hij geleerd van heel veel muziek.' 3. Vraag aan een leerling: 'Noem nog twee voorbeelden van AI uit de speurtocht.' Kijk of leerlingen de rekenmachine kiezen: bespreek dan nog eens het verschil tussen een vaste regel en AI.

GROEP 5-6 · LES 1 · HERKENNEN

Woorden van vandaag

AI Kunstmatige intelligentie: een systeem dat van voorbeelden heeft geleerd.

herkennen AI ziet of hoort wat iets is, zoals een gezicht of een stem.

voorspellen AI kiest wat het waarschijnlijkst is, zoals de beste vertaling.

aanraden AI kiest wat jij waarschijnlijk leuk vindt.

vaste regel Een apparaat doet altijd hetzelfde, zoals een rekenmachine.

data Gegevens, zoals wat je zegt, zoekt en kijkt.

AI, SLIM BEKEKEN

Herhaal de woorden kort. Laat leerlingen er een zin mee maken of er een aanwijzen die ze nu beter snappen.