8
Licht en geluid
Paragraaf 8.2
Schaduw en spiegelbeeld
Midden op de dag kan het ineens donker worden. En waarom lijkt je spiegelbeeld links en rechts om te draaien?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
8
Licht en geluid
Paragraaf 8.2
Schaduw en spiegelbeeld
Midden op de dag kan het ineens donker worden. En waarom lijkt je spiegelbeeld links en rechts om te draaien?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, mavo/havo
mavo/havo
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 8 Licht en geluid, paragraaf 8.2 Schaduw en spiegelbeeld. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 mavo/havo. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B mavo/havo, Malmberg
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
8.2 Schaduw en spiegelbeeld
Leerdoelen
8.2.1
Je kunt uitleggen hoe kernschaduw en halfschaduw ontstaan.
8.2.2
Je kunt een zonsverduistering en een maansverduistering verklaren met schaduw.
8.2.3
Je kunt de spiegelwet gebruiken: hoek van inval = hoek van terugkaatsing.
8.2.4
Je kunt bepalen waar een spiegelbeeld staat.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Hoeken bepalen bij een spiegel
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Startvraag
Midden op de dag donker
Bij een totale zonsverduistering wordt het midden op de dag een paar minuten donker.
Wat gebeurt er dan?
De aarde staat tussen zon en maan.
Een wolk schuift voor de zon.
De zon geeft even minder licht.
De maan staat tussen zon en aarde.
Laat eerst stemmen en vraag naar de redenering. A is een maansverduistering, die komt in deze les ook langs. De foto laat de maan zien als zwarte schijf, met de buitenste laag van de zon als witte krans. Image credit: D. Benjamin Miller, Wikimedia Commons (CC0)
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Hoe ontstaat een schaduw?
Foto: temporalata (CC BY-SA 2.0)
Licht gaat in rechte lijnen. Achter een ondoorzichtig voorwerp komt geen licht: daar is schaduw. De rand teken je met lichtstralen die precies langs het voorwerp gaan.
Voorwerp dichter bij de lichtbron: grotere schaduw.
Lichtbron lager: langere schaduw.
Laat leerlingen bij de foto de lichtstraal tekenen die langs de top van de boom gaat. Waar die de grond raakt, eindigt de schaduw. Image credit: temporalata, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Kernschaduw en halfschaduw
Met twee lampen, of met één grote lichtbron, is een schaduw niet overal even donker.
Kernschaduw
Hier komt van geen enkele lamp licht. Dit is het donkerste deel van de schaduw.
Halfschaduw
Hier komt wel licht van de ene lamp, maar niet van de andere. Dit deel is minder donker.
Teken op het bord twee lampjes, een bal en een scherm, en laat leerlingen de lichtstralen langs de randen van de bal tekenen. Zo zien ze waar de kernschaduw en de halfschaduw komen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Verduisteringen
Zon, aarde en maan staan soms precies op één lijn.
Zonsverduistering
De maan staat tussen de zon en de aarde. Waar de kernschaduw van de maan op de aarde valt, is de zon helemaal bedekt. In de halfschaduw zie je een deel van de zon.
Maansverduistering
De aarde staat tussen de zon en de maan. De maan schuift door de schaduw van de aarde en wordt donker, vaak roodachtig.
De zon is een grote lichtbron, daarom ontstaan hier kernschaduw en halfschaduw. Een totale zonsverduistering zie je maar op een smalle strook van de aarde. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Opdrachten Kennis
1
Welke stand hoort bij een maansverduistering?
de maan staat tussen zon en aarde
de aarde staat tussen zon en maan
de zon staat tussen aarde en maan
een wolk staat tussen aarde en maan
Bij een maansverduistering valt de schaduw van de aarde op de maan, dus staat de aarde in het midden. A is een zonsverduistering. C kan niet: dan staat de zon tussen ons en de maan in.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
De spiegelwet
Een glad oppervlak, zoals een spiegel of stil water, kaatst licht netjes terug. Teken op de plek waar de straal de spiegel raakt een loodlijn: de normaal. Dan geldt de spiegelwet:
hoek van inval = hoek van terugkaatsing
Beide hoeken meet je vanaf de normaal.
Veelgemaakte fout: de hoek meten vanaf de spiegel in plaats van vanaf de normaal. Laat leerlingen de normaal altijd eerst tekenen, als stippellijn. Image credit: Pseudopanax, Wikimedia Commons (publiek domein) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Voorbeeldopdracht 1
Een lichtstraal valt op een spiegel. De hoek tussen de straal en de spiegel is 50°. Bereken de hoek van inval en de hoek tussen de twee stralen.
gegeven
hoek tussen straal en spiegel = 50°
normaal staat loodrecht op de spiegel (90°)
gevraagd
hoek van inval en hoek tussen de stralen
uitwerking
hoek van inval = 90° - 50° = 40°
hoek van terugkaatsing = 40°
hoek tussen de stralen = 40° + 40° = 80°
antwoord
De hoek van inval is 40°. De stralen maken een hoek van 80°.
Laat leerlingen deze situatie met een geodriehoek tekenen. Zo zien ze dat 50° niet de hoek van inval is. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Je spiegelbeeld
Plaats
Je spiegelbeeld staat even ver achter de spiegel als jij ervoor staat. Loop je 1 m naar de spiegel toe, dan komt je spiegelbeeld ook 1 m dichterbij.
Omgekeerd
Wat bij jou vooraan zit, zit bij je spiegelbeeld achteraan. Daardoor lijken links en rechts verwisseld en zie je tekst in spiegelschrift.
Doorvraag: waarom draait een spiegel wel links en rechts om, maar niet boven en onder? Eigenlijk draait hij voor en achter om. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Opdrachten Toepassing
2
Tom staat 2,5 m voor een spiegel. Hij loopt 1 m naar de spiegel toe. Hoe ver is hij nu van zijn spiegelbeeld?
1,5 m
2,5 m
3 m
5 m
Tom staat nu 2,5 - 1 = 1,5 m voor de spiegel. Zijn spiegelbeeld staat 1,5 m erachter. Samen: 1,5 + 1,5 = 3 m. Wie 1,5 kiest, vergeet het spiegelbeeld. Wie 5 kiest, rekent met de oude plek.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Opdrachten Toepassing
★ 3
De hoek van inval op een spiegel is 25°. Bereken de hoek tussen de straal en de spiegel, en de hoek tussen de twee stralen.
Steropdracht. Hoek tussen straal en spiegel: 90° - 25° = 65°. Hoek van terugkaatsing: 25°. Hoek tussen de stralen: 25° + 25° = 50°. Laat leerlingen eerst een schets maken met de normaal erin.
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
V E R D E R K I J K E R
De periscoop
Een periscoop is een buis met boven en onder een spiegel, allebei schuin onder 45°. Licht valt op de bovenste spiegel en kaatst omlaag naar de onderste. Die kaatst het naar je oog. Zo kijk je over een muur, of vanuit een onderzeeboot boven het water uit.
Een periscoop is met twee zakspiegeltjes en een melkpak goed zelf te maken. Bij een hoek van 45° is de hoek van inval 45° en buigt de straal precies 90° af. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 8
Paragraaf 8.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
8.2.1 Kernschaduw en halfschaduw
8.2.2 Zons- en maansverduistering
8.2.3 De spiegelwet gebruiken
8.2.4 Plaats van het spiegelbeeld
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp