Moderne samenleving en paradoxen (Maatschappijwetenschappen vwo), les 3: Terugblik quiz

• New lesson editor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Terugblik met een quiz van twaalf vragen over modernisering, de paradoxen en de standpunten van politieke stromingen.

VERANDERING · MODERNE SAMENLEVING

Quiz

Terugblik: Moderne samenleving en paradoxen

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: chensiyuan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Welk economisch kenmerk past bij een moderne samenleving?

A

Een economie die vooral op landbouw draait

B

Een kenniseconomie met veel arbeidsdeling

C

Een economie waarin posities bij geboorte vastliggen

D

Een economie zonder markt en zonder geld

Syllabus 21.1: arbeidsdeling, marktsysteem en kenniseconomie. Verwachte fout: de landbouwoptie, die bij traditionele samenlevingen hoort.

Waarom is het begrip 'modern' omstreden?

A

Het wordt alleen in Europa gebruikt

B

Het beschrijft alleen economische veranderingen

C

Het suggereert dat westerse samenlevingen beter zijn

D

Het is een ander woord voor globalisering

Syllabus 21.1: modern werd gezien als beter en meer geavanceerd en kon zo dienen als legitimatie voor exploitatie en onderdrukking, bijvoorbeeld bij kolonisatie. Verwachte fout: modernisering gelijkstellen aan globalisering.

Welk effect had de ontzuiling op de binding in Nederland?

A

De bindende kracht van zuil en kerk nam sterk af

B

Mensen kregen juist sterkere banden met hun zuil

C

Er kwam één dominante religie voor iedereen

D

Alle levensbeschouwingen verdwenen uit de samenleving

Syllabus 21.2 en 21.4.2: de bindende kracht van religie, in Nederland gerealiseerd door identificatie met een zuil of kerkelijke subcultuur, is sterk afgenomen. Religie speelt nog wel een rol, vooral in de privésfeer.

Waarom neemt de dwang tot zelfdwang toe?

A

Doordat de overheid strengere wetten invoert

B

Doordat je van meer mensen afhankelijk wordt

C

Doordat traditionele gemeenschappen sterker worden

D

Doordat mensen minder met elkaar in contact staan

Syllabus 21.2, civilisatieproces: door de toename van het aantal mensen waarvan men afhankelijk is, neemt de dwang tot zelfdwang toe. Verwachte fout: denken dat externe wetten de oorzaak zijn. Het gaat om meestal anonieme sociale controle.

Wat onderschat de meritocratische gedachte?

A

Het belang van individuele capaciteiten

B

Het belang van het eigen opleidingsniveau

C

Het belang van technologische vooruitgang

D

Het belang van afkomst, etniciteit en geslacht

Syllabus 21.3: de meritocratische gedachte dat alleen individuele capaciteiten bepalend zijn onderschat factoren als etniciteit, geslacht en maatschappelijke afkomst.

Wat is een participatiesamenleving?

Goed antwoord: een samenleving met een andere verdeling van collectieve en individuele verantwoordelijkheid: meedoen (actief burgerschap) en zelfredzaamheid van burgers en maatschappelijke partijen, die doen wat voorheen de overheid deed (Syllabus 21.4.3). Voorstanders benadrukken ruimte voor burgerinitiatief, tegenstanders zien een bezuiniging. Verwachte fout: alleen 'meedoen' noemen zonder de verschuiving van overheid naar burger.

Vul in

Zelfgekozen bindingen op basis van levensstijl winnen aan belang ten opzichte van traditionele bindingen zoals familiebindingen en klassenbindingen.

levensstijl

familiebindingen

religie

nationaliteit

Syllabus 21.4.3. Verwachte fout: 'religie' kiezen. De syllabus noemt familiebindingen en stands- en klassenbindingen.

Behoeften uitstellen voor succes, maar emoties online delen: welke paradox?

A

Rationeel versus emotioneel

B

Generalisering versus pluralisering

C

Verzelfstandiging versus verafhankelijking

D

Differentiatie versus integratie

Syllabus 21.5, derde paradox: doelrationeel handelen en uitstel van behoeften naast het cultiveren en tonen van gevoelens.

Welk standpunt over globalisering past bij confessionelen?

A

Negatieve gevolgen bestrijden met internationale regels

B

Vertrouwen op de markt met weinig extra regelgeving

C

Verbondenheid met mensen gaat ook over grenzen heen

D

Alleen de eigen lokale gemeenschap is van belang

Syllabus 22.1: de lokale gemeenschap is van belang maar hoeft niet te worden prijsgegeven; de verbondenheid met mensen gaat ook over grenzen heen. Verwachte fout: de laatste optie kiezen. De lokale gemeenschap sluit verbondenheid over grenzen niet uit.

Wat vinden sociaaldemocraten van individualisering?

A

Individuele vrijheid is het hoogste goed

B

Het leidt vooral tot onbehagen en moet terug

C

Variatie is goed, maar mag ongelijkheid niet vergroten

D

Tolerantie is niet nodig zolang iedereen vrij is

Syllabus 22.2: sociaaldemocraten waarderen de toegenomen variatie in levensstijlen, maar vragen tolerantie en willen dat individualisering niet tot grotere sociale ongelijkheid leidt.

Waarom zijn zelfstandiger organisaties toch afhankelijker geworden?

A

Doordat ze zich hebben gespecialiseerd

B

Doordat de overheid hen dwingt samen te werken

C

Doordat de markt kleiner is geworden

D

Doordat ze minder technologie gebruiken

Syllabus 21.5, eerste paradox: gespecialiseerde eenheden zijn voor andere functies afhankelijk van andere eenheden. Door globalisering gaat die afhankelijkheid het nationale niveau te boven.

Noem een gevolg van meer arbeidsdeling.

Goed antwoord: mensen worden afhankelijker van anderen voor goederen en diensten; er is meer vraag naar hogeropgeleiden en middenklassenbanen, waardoor de opwaartse mobiliteit toeneemt (Syllabus 21.3). Elk van deze is goed. Verwachte fout: 'er is meer werk', zonder verband met afhankelijkheid of mobiliteit.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

VERANDERING · MODERNE SAMENLEVING

Goed gedaan!

De moderne samenleving geeft vrijheid en keuze, maar ook nieuwe afhankelijkheden: zo zijn de paradoxen van modernisering te herkennen.