Natievorming en staat (Maatschappijwetenschappen vwo), les 2: Examentraining

• New lesson editor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introduction

Examentraining met vier vraagtypen: natievorming en staatsvorming, collectieve actie en de staat, effecten van globalisering, staat en Europa vergelijken. Acht vragen in examenstijl.

BINDING · NATIEVORMING

Examentraining

Natievorming en staat: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Saulius Gruodis, Lithuanian State Central Archives / Wikimedia Commons, CC BY 4.0

BINDING · NATIEVORMING

Wat ga je kunnen?

Ik kan beredeneren wat natievorming, staatsvorming, collectieve actie en globalisering betekenen voor de binding met de staat.

BINDING · NATIEVORMING

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: welke ontwikkeling staat in de casus en over welke binding gaat het: staat, natie of Europa?

• 2. Zoek: onderstreep de aanwijzing, zoals één taal, belasting, een grensoverschrijdend probleem of geen gezamenlijke media.

• 3. Beredeneer: koppel de ontwikkeling aan het effect op de binding, met 'doordat'.

• 4. Schrijf: begrip, aanwijzing uit de casus en effect op de binding.

BINDING · NATIEVORMING

Vraagtype 1: natievorming en staatsvorming

• Ging de staat vooraf: nationale identiteit is het gevolg en elites binden de bevolking met taal, onderwijs en symbolen.

• Ging de natie vooraf: regionale elites voeden een identiteit die een eigen staat wil.

• Controleer in de casus wat er eerst was.

Een Rivaanse taalgroep eist een eigen staat. Welke volgorde past hierbij?

A

Staatsvorming gaat vooraf aan natievorming

B

Er is sprake van een natiestaat

C

Natievorming gaat vooraf aan staatsvorming

D

Er is geen sprake van natievorming

Syllabus 16.1: een natie die een eigen staat nastreeft, is er al voor de staat. Verwachte fout: staatsvorming eerst kiezen, omdat het woord staat in de casus voorkomt.

Land A: eerst staat, dan natie. Hoe kan dat?

Goed antwoord: elites bonden de bevolking aan de staat met één taal, onderwijs, vaderlandse geschiedenis, feestdagen, symbolen of dienstplicht. Verwachte fout: zeggen dat de natie vanzelf ontstond. Syllabus 16.1.

BINDING · NATIEVORMING

Vraagtype 2: collectieve actie en de staat

• Collectief goed: iedereen profiteert, maar markt en burgers leveren het niet vanzelf.

• De staat dwingt bijdragen af met democratische procedures of dreiging met geweld.

• Gevolg: het leveren van collectieve goederen versterkt de legitimiteit van de overheid.

De overheid levert onderwijs en zorg waar de markt dat niet deed. Gevolg?

A

De legitimiteit van de overheid groeit

B

De free riders nemen toe

C

De burgers voelen minder binding met de staat

D

De staat verliest zijn geweldsmonopolie

Syllabus 16.2: het leveren van collectieve goederen draagt bij aan de legitimiteit van de overheid. Verwachte fout: denken dat staatsingrijpen de binding verzwakt.

Waarom ontstond de verzorgingsstaat?

Goed antwoord: bedreigingen als arbeidsonrust, epidemieën en analfabetisme en nieuwe eisen door democratisering en uitgebreid kiesrecht. Verwachte fout: alleen de economie noemen. Syllabus 16.2.

BINDING · NATIEVORMING

Vraagtype 3: effecten van globalisering

• Benoem het proces: grensoverschrijdend probleem, internationale organisatie of Europese integratie.

• Redeneer: afhankelijkheid groeit en de autonomie van de staat neemt af.

• Noem wat de nationale binding in stand houdt, zoals verzet, eigen beleid en nationale media.

Ngo's en multinationals beïnvloeden steeds meer het beleid van Land B. Effect?

A

De afhankelijkheid van andere actoren neemt af

B

De autonomie en macht van de staat nemen af

C

Het geweldsmonopolie van de staat wordt groter

D

De staat wordt daardoor een natiestaat

Syllabus 16.3: de groeiende invloed van ngo's, multinationals en intergouvernementele organisaties tast de autonomie en macht van staten aan. Verwachte fout: de staat als natiestaat zien, een ander begrip.

Veel Nederlanders steunen eigen beleid op softdrugs en euthanasie. Wat blijkt?

A

De binding met Europa is sterker dan met de staat

B

Globalisering heeft geen effect op staten

C

De nationale staat heeft zijn autonomie verloren

D

De binding met de nationale staat blijft sterk

Syllabus 16.3: steun voor typisch Nederlands beleid laat zien dat waarde wordt gehecht aan de nationale identiteit en de autonomie van de staat. Verwachte fout: 'autonomie verloren' kiezen, want de casus toont juist behoud van binding.

BINDING · NATIEVORMING

Vraagtype 4: staat en Europa vergelijken

• Vergelijk bindende factoren: één taal, geschiedenis op school, dienstplicht, feestdagen, gedeelde herkomst en cultuur.

• Op Europees niveau zijn ze grotendeels afwezig.

• Noem ook media, culturele verschillen en tegenstrijdige belangen.

Burgers voelen zich vooral verbonden met hun land. Welke verklaring past?

A

Media geven vooral aandacht aan nationale politiek

B

Europa heeft geen invloed op nationale besluiten

C

Alle EU-burgers delen één taal en geschiedenis

D

Landen hebben op Europees niveau dezelfde belangen

Syllabus 16.4: nationale media berichten meer over nationale politiek dan over Europese ontwikkelingen. Verwachte fout: 'Europa heeft geen invloed' kiezen, want Europa tast de autonomie van landen juist aan.

Twee redenen voor zwakke binding met Europa?

Goed antwoord: twee van geen gedeelde taal of geschiedenisonderwijs, geen breed gevoel van gemeenschappelijke lotsbestemming, grote culturele verschillen, tegenstrijdige belangen, geen gezamenlijke Europese media. Verwachte fout: zeggen dat Europa geen macht heeft. Syllabus 16.4.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Natievorming en staatsvorming

2

Collectieve actie en de staat

3

Effecten van globalisering

4

Staat en Europa vergelijken

BINDING · NATIEVORMING

Tips voor op het examen

• Een natie is een groep mensen, een staat een politieke eenheid: noem altijd welke je bedoelt.

• Bij 'eerst de staat' hoort natievorming als strategie van elites, bij 'eerst de natie' regionale elites die zich willen afscheiden.

• Collectieve actie: noem collectief goed, free riders en de rol van de staat, en koppel dat aan legitimiteit.

• Redeneer bij globalisering altijd twee kanten op: autonomie van de staat neemt af, maar nationale binding verdwijnt niet snel.