Les 4: Het werkwoordelijk gezegde

• New lesson editor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 1

Het werkwoordelijk gezegde

De gebruiker vroeg om afbeeldingen en een uitlegvideo. Interacties en video-embed horen niet in deze content-pass, dus deze deck bevat wel beeldsuggesties maar geen meerkeuzevragen of videoslide.

Leerdoel

Ik kan het werkwoordelijk gezegde in een zin vinden.

Wat is een gezegde?

• In een zin vertelt het gezegde wat er gebeurt

• Het gezegde hoort bij de werkwoorden

• Vandaag zoeken we het werkwoordelijk gezegde

Houd het onderscheid eenvoudig: het gezegde is het deel van de zin dat iets zegt over wat iemand of iets doet, is of ondergaat. In deze les ligt de focus alleen op het werkwoordelijk gezegde.

Wat is het werkwoordelijk gezegde?

Het werkwoordelijk gezegde bestaat uit alle werkwoorden in de zin.

Voorbeelden:

• Sara leest een boek. → leest

• Wij hebben gewonnen. → hebben gewonnen

• De kat is weggelopen. → is weggelopen

Benadruk dat leerlingen alle werkwoorden samen moeten nemen. Een veelgemaakte fout is dat ze alleen de persoonsvorm opschrijven.

Eerst zoek je de werkwoorden

• Zoek woorden die een handeling of toestand aangeven

• Werkwoorden kunnen alleen of samen voorkomen

• Alle gevonden werkwoorden vormen samen het werkwoordelijk gezegde

Noem dat ook hulpwerkwoorden meetellen, zoals heeft, is, zal, kan. Dat helpt bij zinnen met meerdere werkwoorden.

Stappenplan

1. Lees de hele zin.

2. Zoek het werkwoord of de werkwoorden.

3. Neem alle werkwoorden samen.

4. Schrijf die woorden op als werkwoordelijk gezegde.

Voorbeeld:

De kinderen zullen morgen vertrekken. → zullen vertrekken

Laat zien dat de woorden van het werkwoordelijk gezegde niet altijd naast elkaar hoeven te staan in lastigere zinnen, maar houd de voorbeelden hier nog eenvoudig.

Eén werkwoord in de zin

• Soms heeft een zin maar één werkwoord

• Dat ene werkwoord is dan het hele werkwoordelijk gezegde

• Omar rent hard. → rent

Wat is het werkwoordelijk gezegde in deze zin: Wij hebben gewonnen.

A

hebben gewonnen

B

Wij hebben

C

gewonnen

D

Wij

Toetst de kern uit slides 2-6: alle werkwoorden samen vormen het werkwoordelijk gezegde.

Maak de uitleg compleet

Je leest eerst de zin helemaal. Daarna zoek je de werkwoorden in de zin. Alle gevonden werkwoorden samen vormen het werkwoordelijk gezegde. In de zin 'Omar rent hard' is dat gewoon rent.

zin

werkwoorden

werkwoordelijk gezegde

rent

onderwerp

persoonsvorm

naamwoordelijk gezegde

loopt

Sluit aan op het stappenplan en het voorbeeld met één werkwoord.

Meerdere werkwoorden

• Een zin kan ook meer dan één werkwoord hebben

• Dan horen die werkwoorden bij elkaar

• Mila heeft haar fiets gepakt. → heeft gepakt

Gebruik eventueel nog een extra mondeling voorbeeld: 'Wij gaan zwemmen' → 'gaan zwemmen'.

Let op: niet alleen de persoonsvorm

De persoonsvorm is vaak maar een deel van het werkwoordelijk gezegde.

Voorbeeld:

• Jij hebt goed geluisterd.

• persoonsvorm: hebt

• werkwoordelijk gezegde: hebt geluisterd

Dit is de kernmisvatting van de les. Neem tijd om het verschil hardop te benoemen zonder al te diep op zinsontleding in te gaan.

Samengevat

• Het werkwoordelijk gezegde bestaat uit alle werkwoorden in de zin

• Zoek dus eerst de werkwoorden

• Schrijf daarna alle werkwoorden samen op

• Vergeet hulpwerkwoorden niet

Welke persoonsvorm is maar een deel van het werkwoordelijk gezegde?

A

hebt

B

geluisterd

C

hebt geluisterd

D

goed

Gebaseerd op slide 8. Veel leerlingen kiezen het hele gezegde of alleen het voltooid deelwoord.

Vul de juiste woorden in

Het werkwoordelijk gezegde bestaat uit alle werkwoorden in de zin. De persoonsvorm is soms maar een deel daarvan. In 'Zij kan goed tekenen' is het werkwoordelijk gezegde kan tekenen en niet alleen kan.

alle werkwoorden

persoonsvorm

kan tekenen

kan

het onderwerp

één werkwoord

goed tekenen

tekenen

Controleert het onderscheid tussen persoonsvorm en werkwoordelijk gezegde, plus hulpwerkwoord + hoofdwerkwoord.

Begrippen

werkwoordelijk gezegde - alle werkwoorden in een zin samen

werkwoord - woord dat een handeling, gebeurtenis of toestand aangeeft

persoonsvorm - de verbogen vorm van het werkwoord die bij het onderwerp past

hulpwerkwoord - werkwoord dat samen met een ander werkwoord voorkomt, zoals hebben, zijn of kunnen

zin - groep woorden die samen een volledige boodschap vormt