De Droomfabriek · Mixtape 8: Druk op start

• newEditor
• Muziek
• Muziekgeschiedenis
• HBO
• Studiejaar 1-4

Introduction

Studenten volgen de muziek voor televisie en games van 1959 tot 2022: de tv-tune, de geluidschips van NES, C64 en Mega Drive, de Japanse rollenspellen, interactieve muziek in Halo en Journey, en de titelmuziek van prestige-tv en streamingseries.

DE DROOMFABRIEK · FILMROL 8

Druk op start

Games, series en streaming: van tv-tune en 8-bit tot Halo, Game of Thrones en Loki, ca. 1959–2022.

1

Image credit: Eckhard Etzold / Publiek domein, via Wikimedia Commons

DRAAIBOEK · LEERDOEL

Na deze les kun je…

uitleggen waarom een tv-tune kort en herkenbaar moet zijn, hoe de geluidschip de stijl van vroege gamemuziek bepaalde, wat interactieve muziek is en hoe componisten nu tussen film, serie en game werken.

CENTRALE VRAAG

Wat moet muziek kunnen als ze niet weet hoe lang een scène duurt?

Welke tv-tune of gamemelodie herken je na twee seconden?

Verwacht Super Mario, Game of Thrones, Stranger Things, Succession, Minecraft. Vraag door: wat maakt hem herkenbaar? Een klank, een ritme, een instrument? Bewaar het woordweb voor de slotopdracht. Image credit: Eckhard Etzold / Publiek domein, via Wikimedia Commons

INLEIDING

Elke week terug, in de huiskamer

Een speelfilm zie je één keer, in een donkere zaal. Een serie komt elke week terug, met de afwas op het aanrecht. Daarom vraagt televisie om muziek die kort is, direct herkenbaar en sterk genoeg om je vanuit de keuken naar de bank te roepen.

Foto: Howard Morris en Patricia Barry in The Twilight Zone (1963).

De les loopt langs drie media. Tv-tunes (akte 1), gamemuziek die eerst uit een kleine chip kwam en binnen twintig jaar met orkest en koor klonk (akte 2), en de series en games van na 2000 (akte 3). Gamemuziek heeft een eigenschap die filmmuziek mist: ze moet reageren op wat de speler doet en weet niet hoe lang een scène duurt. Image credit: CBS Television / Publiek domein, via Wikimedia Commons

AKTE 1 · SCÈNE 01   ·   1959-1971 · LOS ANGELES, LONDEN

De tune als visitekaartje

• Een tv-componist heeft soms maar tien seconden: één opvallend element maakt de tune herkenbaar

• The Twilight Zone: een schurend gitaarfiguurtje uit stukjes van Marius Constant

• Ron Grainer zet met Old Ned de toon van de sitcom Steptoe and Son (1962)

• Doctor Who (1963): Delia Derbyshire bouwt elke noot op met oscillatoren en tape

Rod Serling

Ron Grainer

Old Ned (Steptoe and Son) (1962)

LUISTERTIP Een paar instrumenten en een licht hinkende melodie: een beetje treurig, een beetje komisch, om na te fluiten.

The Twilight Zone begon in 1959 bij CBS. Het eerste seizoen had titelmuziek van Bernard Herrmann (Filmrol 2). Vanaf seizoen 2 klonk een montage van Etrange 3 en Milieu 2, bibliotheekstukjes van de Franse avant-gardist Marius Constant; de gitaar is van Howard Roberts.

Ron Grainer (Queensland, 1922) kwam in 1952 naar Londen. Zijn tunes voor Maigret (1960) en Steptoe and Son leverden elk een Ivor Novello Award op. Bij Doctor Who schreef hij melodie en baslijn op papier; Derbyshire van de BBC Radiophonic Workshop maakte de opname, zonder één gewoon instrument (Filmrol 5). Grainer wilde haar als medecomponist vermelden, de BBC stond dat niet toe. Later: The Prisoner (1967) en de film The Omega Man (1971).

In Amerika: Lalo Schifrin, Mission: Impossible (1966), in vijfkwartsmaat (Filmrol 4). Image credit: CBS Television via the Bureau of Industrial Service / Publiek domein, via Wikimedia Commons

AKTE 1 · SCÈNE 02   ·   1984-1990 · MIAMI, LOS ANGELES

Synthesizer en droom

• In de jaren 80 komt de synthesizer de huiskamer binnen, en de televisie loopt voorop

• Jan Hammer maakt de muziek van Miami Vice alleen, in zijn eigen studio, onder meer met de Fairlight CMI

• In november 1985 staat de Miami Vice Theme op 1 in de Billboard Hot 100

• Voor Twin Peaks speelt Angelo Badalamenti terwijl David Lynch een sfeer beschrijft

• Schoonheid en dreiging wisselen elkaar af; personages krijgen eigen thema’s

Jan Hammer

Miami Vice Theme (1984)

Een droge drumcomputer, een pulserende bas in achtsten en een springende melodie: disco en synths op de buis.

Badalamenti

Laura Palmer’s Theme (1990)

Wacht op het moment dat de trage, donkere akkoorden opbloeien in een romantische melodie.

Jan Hammer (Praag, 1948) speelde in de jaren 70 keyboards in het Mahavishnu Orchestra van John McLaughlin en speelde synths als een gitarist, met buigende tonen. Miami Vice (NBC) gebruikte ook popnummers zoals In the Air Tonight van Phil Collins. De Miami Vice Theme won twee Grammy’s en bleef ruim 27 jaar het laatste instrumentale nummer op 1 in de Hot 100.

Badalamenti werkte sinds Blue Velvet (1986) met Lynch (Filmrol 3). Twin Peaks (ABC, 1990) is deels misdaadserie, deels soap, deels nachtmerrie. Audrey’s Dance is het lome thema van Audrey Horne; de titelmuziek bestond al als lied, Falling, met Julee Cruise. De Twin Peaks Theme won een Grammy. De score liep door alle afleveringen heen: kijkers herkenden de serie zonder beeld. Image credit: Lafayette High School / Publiek domein, via Wikimedia Commons

Wie nam in 1963 de tune van Doctor Who op?

A

Ron Grainer, met een orkest

B

Delia Derbyshire, met oscillatoren en tape

C

Bernard Herrmann, met een elektrische gitaar

D

Jan Hammer, met een Fairlight

B. Grainer schreef melodie en baslijn op papier, Derbyshire bouwde de opname noot voor noot op. Medewerkers van de Radiophonic Workshop bleven anoniem. Image credit: Eckhard Etzold / Publiek domein, via Wikimedia Commons

Luister: waarmee is deze tune vooral gemaakt?

A

Een symfonieorkest

B

Een rockband met blazers

C

Synthesizers en een drumcomputer

D

Een geluidschip van een spelcomputer

C. Jan Hammer, Miami Vice Theme (1984). Eén muzikant maakte een complete score, zonder orkest en zonder opnamestudio. Image credit: Eckhard Etzold / Publiek domein, via Wikimedia Commons

DE DROOMFABRIEK · FILMROL 8

Insert coin

Van vijf geluidskanalen tot gamemuziek in de concertzaal.

2

Image credit: Evan-Amos / Publiek domein, via Wikimedia Commons

DE GELUIDSCHIP

Componeren is programmeren

Voor opgenomen muziek is geen ruimte. De chip van de NES maakt vijf stemmen: twee blokgolven voor melodie en begeleiding, een driehoeksgolf voor de bas, ruis voor het slagwerk en een kanaal voor korte samples.

De componist voerde elke noot in als getallen voor toonhoogte, duur en volume. Een blokgolf springt abrupt tussen hoog en laag en klinkt scherp en piepend; de driehoeksgolf is zachter en ronder; een korte ruisstoot klinkt als snaredrum of hi-hat. Voor volle akkoorden zijn er te weinig kanalen. Daarom speelde de componist de tonen snel na elkaar, als arpeggio, zodat het oor ze samenvoegt. Image credit: Evan-Amos / Publiek domein, via Wikimedia Commons

AKTE 2 · SCÈNE 03   ·   1985-1998 · KYOTO

Vijf kanalen: Nintendo

• Kondō wordt in 1984 de eerste medewerker van Nintendo die alleen componeert

• De Ground Theme van Super Mario Bros. heeft een Latijns-Amerikaans ritme vol syncopen: de muziek huppelt met Mario mee

• Kort en pakkend, zodat hij eindeloos kan herhalen

• In Ocarina of Time (1998) speelt de speler zelf melodieën die deuren openen

Koji Kondo

Kōji Kondō

Ground Theme (Super Mario Bros.) (1985)

LUISTERTIP Zoek de kanalen: melodie, begeleiding, bas en ruis.

Kondō stemde het tempo af op de beweging van de speler. De Ground Theme was de eerste gamemuziek in het National Recording Registry.

Voor The Legend of Zelda (1986) wilde hij de Boléro van Ravel gebruiken; die bleek nog beschermd. In één dag maakte hij een nieuw titelthema uit de mars voor de open wereld; die melodie keert in bijna elk deel terug. In Ocarina of Time laten de ocarinamelodieën ook het weer omslaan of brengen ze de speler naar een andere plek.

Niet alles was vrolijk: Hirokazu Tanaka schreef voor Metroid (1986) een duistere, eenzame score met weinig melodie. Pas na de overwinning klinkt een heldere melodie. Image credit: Vincent Diamante / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

AKTE 2 · SCÈNE 04   ·   1985-1992 · ENGELAND, TOKIO

C64, Mega Drive en de club

• De SID-chip van de Commodore 64 heeft maar drie stemmen, maar verschillende golfvormen en een filter

• Rob Hubbard programmeert in machinecode: snelle toonwissels suggereren akkoorden

• De Sega Mega Drive werkt met FM-synthese, net als de Yamaha DX7

• Yuzo Koshiro haalt house, techno en breakbeat uit de club naar Streets of Rage

• Na de cd leeft de klank voort als chiptune

Rob Hubbard

Monty on the Run (1985)

Yuzo Koshiro

Go Straight (Streets of Rage 2) (1992)

Hubbard (Hull, 1955) studeerde muziek en leerde zichzelf programmeren. Tussen 1985 en 1989 schreef of bewerkte hij muziek voor meer dan 75 games. Monty on the Run is deels gebaseerd op Devil’s Galop van Charles Williams.

Koshiro (Tokio, 1967) kreeg een paar jaar les van Joe Hisaishi (Filmrol 7). Hij componeerde op een NEC PC-8801 met een zelfgeschreven programmeertaal en probeerde met de FM-chip de drumcomputers en synths van Roland na te bootsen.

Sonic the Hedgehog (1991): Masato Nakamura, bassist van Dreams Come True, schreef Green Hill Zone. Chiptunemuzikanten stapten soms over naar de film, zoals Disasterpeace (It Follows, Filmrol 5).

Luistertips:

Rob Hubbard – Monty on the Run: Drie stemmen klinken als een complete band: een bas die nooit stilstaat, een versierde melodie en rocksolo’s.Yuzo Koshiro – Go Straight (Streets of Rage 2): Een bassdrum op elke tel en stotterende synthakkoorden: housemuziek uit een spelcomputer.

Image credit: Evan-Amos / Publiek domein, via Wikimedia Commons

AKTE 2 · SCÈNE 05   ·   1986-2004 · TOKIO

Een ouverture voor het rollenspel

• In een JRPG klinkt dezelfde muziek urenlang: ze moet herhalen zonder te irriteren

• Sugiyama schrijft Dragon Quest (1986) in de stijl van de westerse klassieke muziek

• Kasteel, stad, veld, kerker en gevecht krijgen elk een eigen thema: de muziek als plattegrond

• 1987: het eerste concert met gamemuziek, in de Suntory Hall in Tokio

Koichi Sugiyama

Koichi Sugiyama

Overture (Dragon Quest) (1986)

LUISTERTIP Een fanfare met een marsachtig thema, zoals een opera begint. Ze opent elk deel van de reeks.

Sugiyama (1931) was regisseur bij radio en tv en schreef reclamemuziek, popsongs en tekenfilmmuziek. Na een fanbrief aan Enix vroeg het bedrijf hem om muziek; hij was toen halverwege de vijftig. Hij liet zijn muziek door symfonieorkesten opnemen en schreef tot zijn dood in 2021 meer dan vijfhonderd stukken voor de reeks. Het fragment is een orkestopname met het Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra.

Sugiyama was omstreden: hij was actief in nationalistische kringen, ondertekende in 2007 een advertentie in de Washington Post die de feiten over Japanse oorlogsmisdaden in twijfel trok, en zei in 2015 op Channel Sakura dat voorlichting over lhbti op scholen niet nodig was. Image credit: 大臣官房人事課 (Kabinetsbureau Japan) / CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

AKTE 2 · SCÈNE 06   ·   1987-2016 · TOKIO, OSAKA

Final Fantasy en Kingdom Hearts

• Autodidact Nobuo Uematsu schrijft de muziek voor Final Fantasy I tot en met X

• Elk belangrijk personage krijgt een eigen thema, zoals in de opera

• One-Winged Angel (1997): Stravinsky en Hendrix, met een koor op Latijnse tekst

• Yoko Shimomura schrijft Street Fighter II (1991) en Kingdom Hearts (2002)

Nobuo Uematsu

Nobuo Uematsu

One-Winged Angel (1997)

Yoko Shimomura

Dearly Beloved (2002)

Uematsu (1959) leerde zichzelf piano vanaf zijn twaalfde; voorbeelden: Elton John, de Beatles, Emerson, Lake & Palmer, Tsjaikovski. De Prelude (gebroken akkoorden als een harp) keert in bijna elk deel terug. In Final Fantasy VI (1994) zit een korte opera; de Aria di Mezzo Carattere wordt nu door orkesten en zangers uitgevoerd. De Latijnse tekst van One-Winged Angel komt uit de gedichten die Orff gebruikte in Carmina Burana. Chrono Trigger (1995) is van Yasunori Mitsuda; Uematsu schreef een deel toen Mitsuda ziek werd.

Shimomura (1967) studeerde piano in Osaka en ging in 1988, tot verbazing van familie en docenten, naar Capcom. In Street Fighter II kreeg elke vechter een eigen thema; dat van Guile werd het bekendst. In 1993 ging ze naar Square; aan Final Fantasy XV (2016) werkte ze tien jaar.

Luistertips:

Nobuo Uematsu – One-Winged Angel: Harde, onregelmatige accenten, rockdrums en koor voor het laatste gevecht tegen Sephiroth.Yoko Shimomura – Dearly Beloved: Een korte, rustige pianomelodie die elk deel van Kingdom Hearts opent.

Image credit: Napishtim / Publiek domein, via Wikimedia Commons

Waarom speelden NES-componisten akkoorden vaak als snel arpeggio?

A

Er waren te weinig kanalen voor volle akkoorden

B

Arpeggio’s klinken vrolijker

C

De ruis klonk anders te hard

D

Nintendo schreef het voor

A. Twee blokgolven, een driehoeksgolf, ruis en een samplekanaal: voor een akkoord van drie tonen plus melodie en bas is dat te weinig. Het oor voegt de snelle tonen samen. Image credit: Evan-Amos / Publiek domein, via Wikimedia Commons

1

Super Mario Bros.

2

Final Fantasy

3

Dragon Quest

4

Streets of Rage 2

5

Final Fantasy VII

6

Kingdom Hearts

Zet deze games in de volgorde waarin ze verschenen.

1985, 1986, 1987, 1992, 1997, 2002. Image credit: Evan-Amos / Publiek domein, via Wikimedia Commons

DE DROOMFABRIEK · FILMROL 8

Spelen en streamen

Westerse gamescores en de gouden eeuw van de serie.

3

Image credit: Ingmar / Ezhar / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

AKTE 3 · SCÈNE 07   ·   1997-2014 · CHICAGO, SEATTLE

Halo: monniken en gitaren

• Rond 2000 spelen spelcomputers muziek in cd-kwaliteit af; gamescores gaan zich meten met filmscores

• O’Donnell en Salvatori schrijven eerst reclamejingles in Chicago

• Halo (2001): een mannenkoor in gregoriaanse stijl, daarna strijkers, percussie en koper

• Elders in de score: elektrische gitaren en rockdrums

Martin O’Donnell

O’Donnell & Salvatori

Halo (2001)

LUISTERTIP Eerst monnikenstemmen zonder begeleiding, dan een snel strijkersritme: oud en nieuw in één thema.

Michael Giacchino schreef in 1999 een orkestscore voor Medal of Honor, voor hij naar film overstapte (Filmrol 7). O’Donnell en Salvatori schreven jingles voor schoonmaakmiddelen en vitaminepillen en kwamen via Bungie bij games: Myth (1997), daarna Halo: Combat Evolved, een van de eerste spellen voor de Xbox. Bungie vroeg om muziek die oud en mysterieus klonk; O’Donnell bedacht het begin in zijn auto.

Het thema keerde terug in Halo 2 (2004) en Halo 3 (2007). Voor Destiny (2014) werkten ze met Paul McCartney aan Music of the Spheres. Image credit: James086; origineel: Gamerscore Blog / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

INTERACTIEVE MUZIEK

Muziek zonder tijdlijn

Een filmcomponist weet op welke seconde de held binnenkomt, een gamecomponist niet. De Halo-score bestaat uit losse stukken en lagen: wie rustig rondloopt, hoort weinig of niets; begint een gevecht, dan komt er meer slagwerk bij.

De ene speler rent in twee minuten door een gang, de andere doet er tien minuten over. Het spel koppelt de stukken aan elkaar; na het gevecht zakt de muziek weer weg. Zo volgt de muziek het verloop van het spel, ook al weet niemand vooraf hoe dat loopt.

Foto: Video Games Live, concert 2008. Image credit: Ingmar / Ezhar / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

AKTE 3 · SCÈNE 08   ·   2012-2021 · LOS ANGELES, SEATTLE

Muziek die met de speler meegroeit

• Journey (2012): één motief voor de hele reis; de solocello is de stem van de speler, het orkest groeit eromheen

• The Last of Us (2013): gitaar en ronroco, veel stilte en galm

• Celeste (2018): piano, synths en chipklanken worden voller naarmate de speler hoger klimt

• De muziek gaat mee met de speler, niet met de klok

Lena Raine

Austin Wintory

Apotheosis (Journey) (2012)

Gustavo Santaolalla

The Last of Us (2013)

Lena Raine

Resurrections (Celeste) (2018)

Austin Wintory (1984) beschreef Journey als een celloconcert met de speler als solist; cellist is Tina Guo. Ontmoet je een andere speler, dan voegt het spel harp en altviool toe. In 2013 was dit de eerste gamesoundtrack met een Grammy-nominatie in de categorie beeldmuziek.

Gustavo Santaolalla had twee Oscars (Filmrol 6). De ronroco is een luit uit de Andes met een heldere, droge klank. Voor de HBO-serie van 2023 schreef hij mee en kwam zijn thema terug: van game naar televisie.

Lena Raine (Seattle, 1984) werkte zes jaar bij ArenaNet (Guild Wars 2). Maddy Thorson koos haar voor Celeste om haar mix van ambient, techno en 8-bit. Celeste gaat over een jonge vrouw die een berg beklimt en vecht tegen angst en paniekaanvallen. Daarna: Pigstep voor Minecraft en Chicory: A Colorful Tale (2021).

Luistertips:

Austin Wintory – Apotheosis (Journey): Het motief in volle orkestklank, als de speler de top van de berg bereikt.Gustavo Santaolalla – The Last of Us: Een paar gitaartonen in een lege wereld.Lena Raine – Resurrections (Celeste): Eerst piano alleen, dan tillen synths en een stuwende beat de muziek op.

Image credit: Sara Ranlett / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

AKTE 3 · SCÈNE 09   ·   2004-2022 · LOS ANGELES, SANTA MONICA

Taiko, duduk en cello

• HBO, later Netflix en Disney+, maken series met het budget van speelfilms: prestige-tv

• Bear McCreary geeft Battlestar Galactica taiko, duduk, erhu en gamelan in plaats van glanzend koper

• Hij schrijft ook voor games, zoals God of War (2018)

• Ramin Djawadi bouwt de titels van Game of Thrones op een ostinato in de cello’s

Bear McCreary

Passacaglia, Battlestar Galactica (2005)

Een barokke vorm: boven een herhaalde baslijn komen steeds meer lagen.

Ramin Djawadi

Main Title, Game of Thrones (2011)

Het motief draait als de raderen van de mechanische landkaart in beeld; elke herhaling bouwt de spanning op.

McCreary (1979) leerde het vak bij Elmer Bernstein. Battlestar Galactica gaat over de laatste mensen op de vlucht voor hun eigen robots. De duduk is een Armeens dubbelrietinstrument, de erhu een Chinese tweesnarige strijker. Pas laat in seizoen 1 kwamen er orkeststrijkers bij. Later: The Walking Dead (2010) en Outlander (2014), met The Skye Boat Song gezongen door Raya Yarbrough. Emmy in 2013 voor Da Vinci’s Demons.

Djawadi (Duisburg, 1974) studeerde aan Berklee en begon in de studio van Hans Zimmer (Filmrol 7); bekend van Iron Man (2008). Twee Emmy’s voor Game of Thrones. In Westworld (2016) speelt een pianola popsongs van Radiohead, Soundgarden en de Rolling Stones: een nep-verleden vol moderne techniek. House of the Dragon (2022) borduurt voort op de oude thema’s. Image credit: Official GDC / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons

AKTE 3 · SCÈNE 10   ·   2016-2022 · LOS ANGELES, NEW YORK

Synths en hiphop

• Stranger Things speelt in 1983, en klinkt ook zo: oude analoge synthesizers en drumcomputers

• Een pulserend arpeggio, een diepe bas en een paar lange tonen

• Nicholas Britell zet in Succession een statige pianomelodie in mineur op een zware hiphopbeat

• Je kunt begintitels overslaan, dus titelmuziek moet een eigen kunstwerkje zijn

Dixon & Stein

Stranger Things (2016)

Een akkoord als snel loopje, zoals een sequencer het speelt: nostalgisch en dreigend tegelijk.

Nicholas Britell

Succession (2018)

Klassieke piano op een hiphopbeat: plechtig en ironisch.

Stranger Things (Netflix) van Matt en Ross Duffer verwijst naar Spielberg en John Carpenter (Filmrol 5). Kyle Dixon en Michael Stein spelen in Survive uit Austin, met onder meer de Korg Mono/Poly, Roland SH-101 en ARP Odyssey. Emmy voor titelmuziek in 2017. Hun stijl sluit aan bij synthwave (Filmrol 5).

Britell (1980) kreeg pianoles aan de vooropleiding van Juilliard, studeerde aan Harvard en speelde daar in een instrumentale hiphopgroep; zie ook Moonlight (Filmrol 3). Succession (HBO) gaat over een mediafamilie die zich als een koningshuis gedraagt. Emmy in 2019. Voor Andor (2022) maakte hij een eigen klankwereld, los van John Williams. Image credit: Bryan Berlin / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

AKTE 3 · SCÈNE 11   ·   2019-2022 · LONDEN, LOS ANGELES

Theremin en Star Wars op de bank

• Op Disney+ zoeken Star Wars en Marvel bewust een ander geluid dan het grote bioscooporkest

• Ludwig Göransson bewerkt voor The Mandalorian een basblokfluit digitaal: een western in de ruimte

• Natalie Holt geeft Loki orkest, koor, synths en een theremin: je raakt hem niet aan, de toon glijdt

• Met Obi-Wan Kenobi (2022) is Holt de eerste vrouw met een live-action Star Wars-score

Ludwig Göransson

The Mandalorian (2019)

Natalie Holt

TVA (Loki) (2021)

Jon Favreau sprak met Göransson (Filmrol 7) over westerns en samoeraifilms. Naast de blokfluit: gitaren, piano, drums, synths en een orkest van zeventig musici.

Holt (1982) studeerde viool aan de Royal Academy of Music en filmcompositie aan de National Film and Television School. De theremin (rond 1920) bespeel je met twee antennes: de ene hand regelt de toonhoogte, de andere het volume. Hollywood gebruikte hem voor waanzin en buitenaardse wezens: Spellbound (Rózsa) en The Day the Earth Stood Still (Herrmann), zie Filmrol 5. Dat past bij Loki, de god van het bedrog. Bij Obi-Wan Kenobi schreef John Williams, toen negentig, het hoofdthema; Holt de rest.

Foto: thereminspeler bij het New Leviathan Orchestra, New Orleans 2010.

Luistertips:

Ludwig Göransson – The Mandalorian: Een eenzaam, bewerkt blaasinstrument, een strak ritme en veel open ruimte.Natalie Holt – TVA (Loki): De theremin naast een plechtig koor, synthesizers en een groot orkest.

Image credit: Infrogmation of New Orleans / CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Luister: welk elektronisch instrument glijdt hier boven koor en orkest?

A

Een theremin

B

Een Fairlight CMI

C

Een SID-chip

D

Een ronroco

A. Natalie Holt, TVA uit Loki (2021). De ronroco (D) is een luit uit de Andes, geen elektronisch instrument. Image credit: Ingmar / Ezhar / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Waarom bestaat de Halo-score uit losse stukken en lagen?

A

Er was geen orkest beschikbaar

B

Het spel weet niet hoe lang een speler over een stuk doet

C

De Xbox kon geen lange stukken afspelen

D

Een koor kan geen hele stukken zingen

B. Dit is interactieve muziek: ze verandert door wat de speler doet. Image credit: Ingmar / Ezhar / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Vul in

De NES had een geluidschip met vijf kanalen. Kondō gaf de Ground Theme veel syncopen, zodat de muziek huppelt. De Mega Drive werkte met FM-synthese. In Halo zingt een mannenkoor in de stijl van het gregoriaans. Djawadi bouwde de titelmuziek van Game of Thrones op een ostinato in de cello’s. In Loki klinkt een theremin.

vijf

syncopen

FM

gregoriaans

ostinato

theremin

drie

arpeggio’s

subtractieve

barok

duduk

ocarina

Image credit: Ingmar / Ezhar / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

Kies een serie of game die je kent. Welk element maakt de muziek herkenbaar, en hoe past ze bij wat de kijker of speler doet?

Slotopdracht. Gebruik het woordweb van het begin. Goede antwoorden noemen een concreet element (een klank, ritme, maatsoort, instrument of ostinato) en leggen uit of de muziek vast is, zoals bij een serie, of meebeweegt met de speler, zoals in Halo, Journey of Celeste. Image credit: Ingmar / Ezhar / CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons

DRAAIBOEK · BEGRIPPEN

Begrippen

Tv-tune: korte herkenningsmelodie die elke aflevering terugkomt

Geluidschip: chip in een spelcomputer die eenvoudige golfvormen opwekt

Blokgolf: golfvorm met een scherpe, piepende klank, typisch voor 8-bit

Arpeggio: akkoord waarvan de tonen na elkaar klinken

FM-synthese: de ene golf moduleert de frequentie van een andere

Chiptune: muziek met of in de stijl van oude geluidschips

JRPG: Japans rollenspel, zoals Dragon Quest en Final Fantasy

Interactieve muziek: gamemuziek die verandert door wat de speler doet

Gregoriaans: eenstemmige, onbegeleide kerkzang uit de middeleeuwen

Prestige-tv: series met het budget en de ambitie van speelfilms

Ostinato: kort muzikaal figuur dat steeds wordt herhaald

Theremin: elektronisch instrument dat je niet aanraakt, met glijdende tonen