Filosofie - Plato
De tijdreis van de filosofie
Plato
ca. 470 -399 v. Chr, Griekenland
La durée de la leçon est: 15 minIntroduction
Instructions
- Open (nodigen uit tot denken, geen ja/nee)
- Nieuwsgierig (je wilt echt begrijpen wat het kind bedoelt)
- Vertragend (je blijft even bij één gedachte, niet te snel naar de volgende)
- Onderzoekend, niet beoordelend
- Verhelderende doorvragen: Helpen om beter te begrijpen wat iemand bedoelt.
“Wat bedoel je precies met …?”
“Kun je dat uitleggen in andere woorden?”
“Kun je een voorbeeld geven?”
“Hoe weet je dat?”
“Wat zou je bedoelen met ‘eerlijk’ (of ‘geluk’, ‘vrijheid’, …)?”
Gebruik bij vage of grote woorden. - Onderzoekende doorvragen: Helpen om dieper te denken of een reden te vinden.
“Waarom denk je dat?"
"Wat maakt dat belangrijk voor jou?”
“Zou iemand daar ook anders over kunnen denken?”
“Wat zou er gebeuren als iedereen dat vond?”
“Is dat altijd zo, of soms?”
Gebruik bij overtuigingen of algemene uitspraken. - Doorvragen op tegenstellingen of uitzonderingen: Helpen om kritisch te denken en grenzen te verkennen.
“Kan het ook anders zijn?”
“Wat zou het tegenovergestelde zijn?”
“Kun je een situatie bedenken waarin dat niet klopt?”
“Wanneer zou het moeilijk zijn om dat te doen?”
Gebruik als iemand iets heel stellig zegt. - Doorvragen op betekenis of waarde: Helpen om te onderzoeken waarom iets belangrijk is.
“Waarom vind je dat belangrijk?”
“Wat zegt dat over wat jij goed of slecht vindt?”
“Is dat eerlijk voor iedereen, denk je?”
“Wanneer is iets écht goed?”
Gebruik bij morele of existentiële thema’s.
- Luister traag – wacht 3 tellen voordat je reageert. Kinderen hebben tijd nodig om te denken.
- Herhaal en spiegel – zeg bijvoorbeeld: “Dus jij zegt eigenlijk dat vrijheid betekent dat je zelf mag kiezen?” Dat laat zien dat je luistert en helpt anderen mee te denken.
- Gebruik “waarom” spaarzaam – te vaak “waarom?” kan als ondervraging voelen. Wissel af met: “Hoe weet je dat?”, “Wat maakt dat zo?” of “Kun je dat uitleggen?”.
- Blijf neutraal: reageer niet met “goed zo” of “dat klopt niet”, maar met: “Interessant dat je dat zegt, kun je dat toelichten?”
- Laat leerlingen elkaar doorvragen: geef beurten en modelleer de houding. “Wie kan hierop doorvragen?”
Éléments de cette leçon
De tijdreis van de filosofie
Plato
ca. 470 -399 v. Chr, Griekenland
Cet élément n'a pas d'instructions
Plato was een nieuwsgierige jongen die graag de wereld wilde begrijpen.
Hij bewonderde Socrates enorm omdat hij hem niet leerde wát, maar hóe te denken. Al die vragen van Socrates vond Plato geweldig. Het hielp mensen beter na te denken.
De tijdreis van de filosofie
Socrates had leerlingen die van hem wilden leren denken. Een van deze leerlingen was Plato.
Socrates was voor Plato een groot voorbeeld en een echte filosoof. Na zijn dood vond Plato dat de ideeën van zijn leraar niet vergeten mochten worden.
Plato keek op een heel eigen manier naar de wereld. Hij dacht dat van alles wat we zien een 'perfecte oervorm' heeft.
Je hebt bijvoorbeeld heel veel soorten stoelen. Grote, kleine, mooie en lelijke. Volgens Plato zijn al die stoelen gemaakt naar het idee van de 'perfecte stoel', de oer stoel.
Plato schreef gesprekken op waarin Socrates de hoofdrol speelde.
Cet élément n'a pas d'instructions
Je kunt de wereld niet beter maken, als mensen zichzelf niet eerst verbeteren
Je kunt niet verlangen naar iets dat je niet kent
Grote mensen praten over ideeën. Kleine mensen praten over anderen.
Welke uitspraak van Plato vind jij
het mooist?
Bespreek met de leerlingen waarom een bepaalde uitspraak hen aanspreekt.
- Wat vinden ze er mooi aan?
- Wat betekent de uitspraak volgens hen?
- Het zijn al hele oude uitspraken. Maar vind je dat ze nog steeds van belang zijn?
- Wat is de betekenis van deze uitspraak in hun eigen leven?
- Pittige vraag: Snap waarom juist deze filosoof deze vraag heeft gesteld?
Wat denk jij?
Wat is een echte boom?
Deze vraag laat de leerlingen nadenken over 'Wat is een echte boom?'
Deze filosofische vraag is op verschillende manieren te benaderen:
- Zit het in de vorm van de boom?
- Zit het in de grootte?
- Moet een boom bladeren hebben? (En naaldbomen dan? Zijn dat nep bomen?)
Laat de leerlingen vrij praten zonder antwoorden af te wijzen, te ridiculiseren of inhoudelijk goed te keuren!
Daag de leerlingen uit elkaar met vragen uit de dagen en hun idee van een boom verder te beschrijven?
Na een aantal minuten kan je stoppen en uitleggen dat dit precies is wat Plato bedoelde; er zijn heel veel bomen, maar érgens is het idee 'boom' ontstaan uit die ene perfecte boom.
Tips:
- Komen de kinderen zelf niet vragen, stel ze dan zelf. Stapsgewijs leer je ze op die manier filosofisch na te denken, aan ideeën te twijfelen en de werkelijkheid te bevragen.
- Vraag de leerlingen een tekening te maken van een echte boom. Vergelijk de tekeningen. Zien we allemaal bomen? Zijn alle bomen hetzelfde? Lijken alle bomen op elkaar? Maar...wat is dan een échte boom!? zo kan je het filosofische gesprek opgang helpen.
- Teken een hele geabstraheerde boom (een driehoek boven op een klein vierkantje) en vraag aan de leerlingen wat je getekend hebt. Herkennen ze een boom? Is dit dan een échte boom? Niet? Maar...het is wél een boom, toch? Zo komt jouw filosofische gesprek ook op gang!
Plato - hier en nu
Plato had een idee over een grot waarin mensen hun hele leven vastzitten. Zij zien alleen schaduwen op de muur. De mensen denken dat die schaduwen de echte wereld zijn. Pas als iemand weet te ontsnappen, ziet hij pas de echte zon, planten, dieren, etc.
Voor Plato was de vraag 'Wat is écht?' heel belangrijk.
Wij zien in onze wereld op best veel plekken perfecte plaatjes;
van de perfecte vakantie, het perfecte uiterlijk of de perfecte sporttraining. Maar volgens Plato bestaan die perfecte plaatjes niet in het echt.
Zou hij nu leven, dan zou hij tegen ons zeggen dat alles wat juist niet perfect is, bewijst dat het echt is!
Hij zou je met veel plezier de volgende vraag stellen.
Je kan de laatste vraag met de voorgaande vraag over de 'perfecte leerling' koppelen.
Een perfecte leerling bestaat niet, leg dat maar eens uit aan de hand van een appel: Laat een afbeelding zien van een echte appel en en appel-emoji.
Vraag: "Welke is perfect?"
De verdieping: "In welke van de twee kun je een hap nemen? Welke geeft je vitamines?"
De filosofie: Leg uit dat Plato vond dat we vaak proberen om de "emoji-appel" te krijgen (perfect en glimmend), terwijl we eigenlijk de echte appel zijn (met soms een klein deukje, maar wel met smaak).
Vraag van Plato aan jou:
Plato vraagt zich steeds af hoe je kan weten dat iets echt bestaat. Hij zou jou kunnen vragen:
Als je een filter over je foto zet waardoor je er 'perfect' uitziet, ben jij dat dan nog wel?
Docenteninstructie: "Wie is de baas in jouw hoofd?"
Doel: Leerlingen laten inzien dat hun voorkeuren en meningen beïnvloed worden door onzichtbare keuzes van anderen (algoritmes).
Stap 1: De warming-up (De 'vrije' keuze)
Begin niet over computers, maar over iets alledaags.
Vraag: Als jij in de supermarkt een zak chips koopt, wie heeft er dan gekozen?(Antwoord van de klas: "Ik zelf!")
Vraag: Stel nu, je loopt diezelfde winkel binnen, maar de winkelier heeft alle schappen leeg gehaald, behalve het schap met chips. Jij koopt een zak. Wie heeft er dán gekozen?
Stap 2: De vertaling naar het scherm
Maak nu de sprong naar hun eigen belevingswereld (YouTube, TikTok, games).
Vraag: Als je YouTube opstart, zie je een lijst met filmpjes 'Voor Jou'. Heb jij die filmpjes daar neergezet?
Vraag: De computer kiest die filmpjes omdat hij denkt dat jij ze leuk vindt. Maar als de computer nooit iets anders laat zien, kun je dan nog wel iets nieuws ontdekken?
Stap 3: De kernvraag (De filosofische twist)
Stel nu de hoofdvraag: Als de computer elke dag voor jou kiest welk filmpje je kijkt, wie kiest er dan na een tijdje wat jij denkt: ben jij dat zelf, of de persoon die de computer heeft ingesteld?
Stap 4: Doorvragen (De Socratische aanpak)
Probeer niet te zoeken naar een 'goed' of 'fout' antwoord, maar vraag door:
Is het erg als een computer dingen voor je kiest? Het is toch makkelijk?
Als je alleen maar dingen ziet die je al leuk vindt, word je dan slimmer of juist minder slim?
Hoe kun je 'de baas' blijven over je eigen gedachten terwijl je toch op internet zit?
Tips voor de dialoog:
Geen paniekvoetbal: Het doel is niet om leerlingen bang te maken voor internet, maar om ze bewust te maken.
De 'onzichtbare' programmeur: Help ze herinneren dat een algoritme geen natuurverschijnsel is, maar iets dat door mensen is gemaakt om hun aandacht vast te houden.
Onderzoekende houding: Sluit af met een uitdaging: Probeer vanmiddag eens bewust iets aan te klikken wat de computer niet aan jou heeft aangeraden. Voelt dat anders?
De tijdreis van de filosofie
Plato
ca. 427 - 347 v.Chr, Griekenland
Klik hier voor meer lessen over filosofie
Cet élément n'a pas d'instructions
