De Kwestie · Thema 5 · Alles op een rij
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
AFSLUITING
Alles op een rij
De verzorgingsstaat herhalen: begrippen, oefenvragen en een examenvraag.
AOW-ers demonstreren in het Concertgebouw in Amsterdam voor een hogere AOW.
La durée de la leçon est: 40 minIntroduction
Éléments de cette leçon
De Kwestie
MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
AFSLUITING
Alles op een rij
De verzorgingsstaat herhalen: begrippen, oefenvragen en een examenvraag.
AOW-ers demonstreren in het Concertgebouw in Amsterdam voor een hogere AOW.
Afsluitende les van thema 5, Verzorgingsstaat. Laat leerlingen de oefenvragen eerst zelf maken en bespreek daarna vooral de vragen die veel fout gaan. De examenvraag bij de casus kan ook als huiswerk. Hoofdconcepten: verhouding (sociale ongelijkheid) en verandering (ontwikkeling van de verzorgingsstaat). Image credit: Ron Kroon / Anefo / Wikimedia Commons (CC0)
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
DE KWESTIE
Hoeveel moet de overheid voor ons zorgen, en wat hebben we daarvoor over?
NA DEZE LES KUN JE
de belangrijkste begrippen van thema 5 herhalen en toepassen
standpunten over de verzorgingsstaat verklaren uit waarden
een examenvraag over de verzorgingsstaat beantwoorden
Thema 5 Afsluiting
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
BEGRIPPEN
Begrippen 5.1 tot en met 5.4
Verzorgingsstaat: staat die zorgt voor de bestaanszekerheid en het welzijn van de burgers
Bestaanszekerheid: zekerheid dat je kunt voorzien in eten, wonen, zorg en inkomen
Sociale grondrechten: grondrechten die de overheid opdragen iets te doen
Solidariteit: bereidheid om samen de lasten te dragen en elkaar te steunen
Participatiesamenleving: burgers zorgen meer zelf en voor elkaar, minder via de overheid
Kansenongelijkheid: je kansen in het onderwijs hangen af van je afkomst
Eigen risico: wat je per jaar zelf betaalt voor zorg voordat de verzekeraar betaalt
Vergrijzing: groei van het aandeel ouderen in de bevolking
Thema 5 Afsluiting
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
BEGRIPPEN
Begrippen 5.5 tot en met 5.7
Cao: afspraken tussen vakbonden en werkgevers over loon en werk
Flexwerk: werk zonder vast contract: tijdelijk, uitzendwerk of oproepwerk
Volksverzekering: verzekering voor iedereen die hier woont, zoals de AOW
Werknemersverzekering: verzekering voor werknemers, zoals de WW
Voorziening: uitkering of toeslag uit belastinggeld, zoals de bijstand
Liberaal type: kleine overheid, sober vangnet, zoals de VS
Corporatistisch type: verzekeringen via werk, zoals Duitsland
Sociaaldemocratisch type: voorzieningen voor iedereen, hoge belastingen, zoals Zweden
Thema 5 Afsluiting
Cet élément n'a pas d'instructions
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Welke regeling is een voorziening?
De AOW
De bijstand
De WW
De kinderbijslag
Het goede antwoord is de bijstand: betaald uit belasting en alleen voor wie te weinig heeft. De AOW en de kinderbijslag zijn volksverzekeringen, de WW is een werknemersverzekering. Veel leerlingen noemen de AOW een voorziening omdat hij van de overheid komt (5.6).
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Zet de ontwikkeling van de verzorgingsstaat in de goede volgorde
Volgorde: 19e eeuw en 1874, 1957, jaren 60 en 70, jaren 80, 2013 (5.2). Vraag bij elke stap waardoor de verzorgingsstaat groeide of kromp: economische groei, crisis, vergrijzing.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Welke uitspraak past het best bij het liberalisme?
De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen
Eerst moeten familie en kerk elkaar helpen
Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor hun inkomen
De overheid moet zorgen voor gelijke inkomens
Het goede antwoord is de eigen verantwoordelijkheid voor je inkomen: het liberalisme zet vrijheid en eigen verantwoordelijkheid voorop. De sterkste schouders past bij het socialisme, familie en kerk bij het confessionalisme. Gelijke inkomens gaat zelfs verder dan de sociaaldemocratie wil (5.2).
Maak de zinnen af
Vanaf je 18e betaal je premie voor de basisverzekering. De eerste kosten van zorg betaal je zelf: het eigen risico. Wil een oma thuis blijven wonen met hulp in het huishouden, dan helpt de gemeente via de Wmo. Wie blijvend dag en nacht zorg nodig heeft, valt onder de Wlz.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Herhaling van 5.4. Voor huishoudelijke hulp is de Wmo er, niet de Zvw (de zorgverzekering). Doorvraag: hoe heet de bijdrage in de premie voor mensen met weinig inkomen? (Zorgtoeslag.)
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Welke situatie is een voorbeeld van kansenongelijkheid?
Een leerling die harder werkt, haalt een hoger cijfer
Een school kiest voor een katholieke grondslag
Een student krijgt een aanvullende beurs van DUO
Even goede leerlingen krijgen door afkomst een ander advies
Het goede antwoord: even goede leerlingen krijgen door hun afkomst een ander advies. Harder werken en een hoger cijfer is juist geen ongelijkheid van kansen. De katholieke school gaat over vrijheid van onderwijs, de aanvullende beurs is een maatregel tegen kansenongelijkheid (5.3).
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Wie sluiten samen een cao af?
Vakbonden en werkgevers
De regering en de Tweede Kamer
Een werknemer en zijn eigen baas
De gemeente en het UWV
Het goede antwoord: vakbonden en werkgevers (of werkgeversorganisaties). De overheid bepaalt wel het minimumloon en kan een cao algemeen verbindend verklaren, maar sluit hem niet af. Een afspraak tussen één werknemer en zijn baas is een arbeidscontract, geen cao (5.5).
Maak de zinnen af
De AOW is een volksverzekering. Hij wordt betaald via een omslagstelsel: de werkenden van nu betalen voor de ouderen van nu. Door vergrijzing komt dat onder druk, want er zijn steeds minder werkenden per oudere.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Herhaling van 5.2, 5.6 en 5.7. Wie bij het eerste gat WW invult, vergeet dat de WW een werknemersverzekering is. Doorvraag: welke maatregel neemt de overheid om de AOW betaalbaar te houden? (De AOW-leeftijd is gekoppeld aan de levensverwachting.)
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Welk kenmerk van de Nederlandse verzorgingsstaat is sociaaldemocratisch?
De hoogte van de WW hangt af van je loon
Iedereen die hier woont, bouwt AOW op
Zorgverzekeraars concurreren met elkaar
Vakbonden en werkgevers sluiten cao's
Het goede antwoord: iedereen die hier woont bouwt AOW op, een voorziening voor iedereen. Een WW die afhangt van je loon en cao's via vakbonden en werkgevers zijn corporatistisch; concurrerende zorgverzekeraars zijn liberaal (5.7).
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
EXAMENOEFENING
Eerst de familie, dan de gemeente
Een gemeente moet bezuinigen. De wethouder wil minder huishoudelijke hulp betalen uit de Wmo. Voortaan kijkt de gemeente eerst of kinderen, buren of vrijwilligers kunnen helpen, voordat er betaalde hulp komt.
Mevrouw Jansen (81) krijgt nu drie uur hulp per week. Haar dochter woont in de buurt, maar werkt fulltime en heeft twee kinderen. "Ik wil mijn moeder graag helpen," zegt ze, "maar dan moet ik minder gaan werken."
De wethouder zegt: "Zo zorgen we weer voor elkaar."
Thema 5 Afsluiting
Verzonnen voorbeeld. Het plan past bij de participatiesamenleving en bij het idee van gespreide verantwoordelijkheid (confessionalisme); ook liberalen kunnen het steunen vanwege eigen verantwoordelijkheid en lagere kosten. Socialisten wijzen op de ongelijkheid: niet iedereen heeft familie in de buurt, en mantelzorgers, vaak vrouwen, raken overbelast.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
Welke politieke stroming past het best bij het plan van de wethouder? Geef een argument voor en een argument tegen.
Examenachtige vraag. Een goed antwoord (3 punten): noemt het confessionalisme (gespreide verantwoordelijkheid) of het liberalisme (eigen verantwoordelijkheid), met uitleg waarom het plan daarbij past; een argument voor (betaalbaarheid, zorg dichtbij, sociale cohesie in de buurt); een argument tegen (ongelijkheid tussen mensen met en zonder familie, overbelasting van mantelzorgers, bestaanszekerheid). Veelgemaakte fout: een stroming noemen zonder uit te leggen welke waarde erachter zit.
De Kwestie
THEMA 5 · VERZORGINGSSTAAT
TERUG NAAR DE KWESTIE
Hoeveel moet de overheid voor ons zorgen, en wat hebben we daarvoor over?
WAT JE NU WEET
De verzorgingsstaat geeft bestaanszekerheid: inkomen, zorg, onderwijs en wonen, betaald uit belastingen en premies.
Hij groeide na 1945 sterk en wordt sinds de jaren 80 hervormd, met meer eigen verantwoordelijkheid.
Hoeveel verzorgingsstaat we willen, is een politieke keuze tussen waarden als vrijheid, gelijkheid en solidariteit.
Landen kiezen verschillend: liberaal, corporatistisch of sociaaldemocratisch. Nederland is een mengvorm.
Thema 5 Afsluiting
Cet élément n'a pas d'instructions
