Oorzaken van werkloosheid
Oorzaken van werkloosheid
Open met het herkenbare idee dat werkloosheid niet altijd dezelfde oorzaak heeft. Dat verschil is belangrijk, omdat oplossingen per soort werkloosheid anders zijn.
Leerdoel
Ik kan verschillende oorzaken van werkloosheid noemen en uitleggen.
Deze slide heeft geen instructies
Waardoor kan werkloosheid ontstaan?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Verwachte thema's: economische krimp, machines, seizoenen, zoeken naar werk, opleiding.
Wat is werkloosheid?
Werkloosheid betekent dat mensen kunnen en willen werken, maar geen baan hebben.
In de economie kijken we niet alleen hoeveel werkloosheid er is, maar ook waarom die ontstaat.
Dat is belangrijk, want niet elke soort werkloosheid heeft dezelfde oorzaak of oplossing.
Je kunt kort benoemen dat scholieren soms denken dat werkloosheid altijd komt door 'te weinig banen', terwijl ook opleiding, seizoen en overstappen tussen banen een rol spelen.
Vier soorten werkloosheid
Conjuncturele werkloosheid - door economische krimp
Structurele werkloosheid - door blijvende veranderingen in werk of techniek
Seizoenswerkloosheid - door werk dat aan een seizoen vastzit
Frictiewerkloosheid - door tijd tussen twee banen
Deze indeling is de kapstok van de les. Leg uit dat meerdere oorzaken tegelijk kunnen spelen, maar dat we ze apart bekijken om ze beter te begrijpen.
Conjuncturele werkloosheid
Deze soort ontstaat bij economische krimp.
bedrijven verkopen minder
productie daalt
er zijn minder werknemers nodig
Koppel dit aan de conjunctuur: in slechte tijden geven consumenten en bedrijven minder uit. Daardoor daalt de vraag naar arbeid.
Hoe krimp tot werkloosheid leidt
Minder bestedingen → minder vraag naar producten → lagere productie → minder personeel nodig
Vooral bedrijven in winkels, horeca en industrie kunnen dan mensen ontslaan of geen nieuw personeel aannemen.
Benadruk dat conjuncturele werkloosheid vaak tijdelijk is. Als de economie weer groeit, neemt de vraag naar arbeid vaak ook weer toe.
Waardoor ontstaat conjuncturele werkloosheid?
Economische krimp
Verandering van seizoen
Tijd tussen banen
Verkeerde opleiding
Toetst of leerlingen conjuncturele werkloosheid koppelen aan de stand van de economie, niet aan seizoen, frictie of mismatch.
Krimp en werkloosheid
Bij economische krimp verkopen bedrijven minder. De productie daalt dan ook. Daardoor is er minder personeel nodig en kan werkloosheid ontstaan.
De woorden volgen de oorzaak-gevolgketen uit de vorige slides.
Structurele werkloosheid
Deze soort heeft te maken met blijvende veranderingen.
machines nemen werk over
beroepen veranderen
kennis of vaardigheden sluiten niet meer aan
Noem technologische veranderingen expliciet als belangrijke oorzaak. Het gaat hier niet om een tijdelijke dip, maar om een verschil tussen gevraagde en aangeboden arbeid.
Opleiding en arbeidsmarkt
Structurele werkloosheid kan ontstaan als:
mensen een opleiding hebben die niet past bij beschikbare banen
bedrijven andere vaardigheden vragen dan werkzoekenden hebben
banen en werkzoekenden niet goed op elkaar aansluiten
Hier zit het arbeidsmarktprobleem: mismatch. Je kunt voorbeelden geven zoals digitalisering, technieksectoren met tekorten en beroepen die verdwijnen of kleiner worden.
Welke situatie past bij structurele werkloosheid?
Camping sluit in winter
Bedrijf zoekt digitale skills
Iemand zoekt na verhuizing
Winkels verkopen minder
Correct omdat het gaat om een mismatch van vaardigheden op de arbeidsmarkt. De andere opties horen bij seizoens-, frictie- en conjuncturele werkloosheid.
Blijvende veranderingen
Bij structurele werkloosheid passen kennis en vaardigheden soms niet meer bij het werk. Door technologische veranderingen kunnen banen veranderen. Dan sluit de opleiding van werkzoekenden niet altijd aan.
Benadruk de woorden blijvende veranderingen, techniek en opleiding.
Waarom kan een verkeerde opleiding tot werkloosheid leiden?
Bespreek antwoorden waarin leerlingen uitleggen dat bedrijven andere vaardigheden vragen dan werkzoekenden hebben, of dat banen en mensen niet goed op elkaar aansluiten.
Seizoenswerkloosheid
Sommig werk is er niet het hele jaar.
in de zomer meer werk in toerisme
in de winter minder werk in sommige sectoren
in landbouw en recreatie wisselt de vraag sterk
Maak duidelijk dat het hier gaat om terugkerende patronen in het jaar. De oorzaak is dus het seizoen, niet een economische crisis of een verkeerde opleiding.
Wanneer zie je seizoenswerkloosheid?
Voorbeelden van sectoren:
recreatie en toerisme
landbouw en tuinbouw
sommige buitenberoepen
Na een druk seizoen kan tijdelijk minder werk beschikbaar zijn.
Je kunt leerlingen laten denken aan vakantieparken, campings, fruitteelt of werk dat afhankelijk is van weer en seizoen.
Frictiewerkloosheid
Frictiewerkloosheid ontstaat als iemand tussen twee banen in zit.
Dat komt doordat het tijd kost om vacatures te vinden, te solliciteren en aangenomen te worden.
Benadruk dat frictiewerkloosheid meestal kort duurt. Het is een normaal verschijnsel op de arbeidsmarkt.
Waarom frictiewerkloosheid ontstaat
mensen verhuizen of veranderen van baan
schoolverlaters zoeken hun eerste baan
werkgevers en werknemers moeten elkaar eerst vinden
informatie over vacatures is niet altijd meteen duidelijk
Verbind dit aan arbeidsmarktproblemen: zelfs als er banen zijn, duurt matching tijd. Dat maakt frictiewerkloosheid anders dan structurele werkloosheid.
Iemand werkt alleen in de zomer op een camping. Welke soort?
Structureel
Conjunctureel
Seizoens
Frictie
Toetst herkenning van werk dat aan een seizoen vastzit.
Wat hoort het best bij frictiewerkloosheid?
Machines nemen werk over
Minder verkoop door krimp
Tijd nodig om te zoeken
Werk stopt na zomerdrukte
Laat het verschil zien tussen frictie en de andere drie soorten werkloosheid.
Twee tijdelijke vormen
Bij seizoenswerkloosheid is er in een deel van het jaar minder werk. Bij frictiewerkloosheid zit iemand tussen twee banen in. In beide gevallen is de werkloosheid vaak tijdelijk.
Helpt leerlingen seizoens- en frictiewerkloosheid vergelijken zonder ze te verwarren.
Soorten werkloosheid vergeleken
Conjunctureel - door economische groei of krimp
Structureel - door blijvende veranderingen, techniek of opleiding
Seizoens - door terugkerende verschillen in het jaar
Frictie - door tijd nodig voor overstappen en zoeken
Gebruik deze slide als samenvattend onderscheid. Leg nadruk op het woord 'oorzaak': dat is de sleutel om de soorten uit elkaar te houden.
Gevolgen voor mensen
Werkloosheid kan leiden tot:
minder inkomen
moeite met vaste kosten betalen
grotere kans op armoede
onzekerheid over de toekomst
Houd het kort, want gevolgen worden volgens de opdracht alleen kort behandeld. Je kunt benoemen dat de impact per huishouden verschilt.
Gevolgen voor de samenleving
Als meer mensen werkloos zijn, besteden zij vaak minder geld.
Daardoor verkopen bedrijven minder, en dat kan de economie verder afremmen.
Werkloosheid raakt dus niet alleen personen, maar ook de samenleving als geheel.
Hier kun je de koppeling maken met een neerwaartse spiraal bij conjuncturele werkloosheid: minder inkomen leidt tot minder bestedingen.
Welk gevolg van werkloosheid raakt de samenleving?
Onzekerheid over toekomst
Minder bestedingen
Moeite met huur betalen
Zoeken naar vacatures
De juiste keuze gaat over effect op de hele economie; de andere opties gaan vooral over personen of oorzaken.
Gevolgen van werkloosheid
Werkloosheid kan zorgen voor minder inkomen bij mensen. Daardoor dalen vaak de bestedingen. Bedrijven verkopen dan minder en de kans op armoede wordt groter.
Verbindt persoonlijke gevolgen met gevolgen voor de samenleving.
Welke soort werkloosheid begrijp je nu het best?
Geen goed of fout. Laat leerlingen kort terugkijken op het leerdoel en de soorten werkloosheid.
Welk deel vond je nog lastig?
Geen goed of fout. Gebruik antwoorden om te zien waar extra uitleg nodig is.
Begrippen
werkloosheid - geen baan hebben terwijl je wel kunt en wilt werken
conjuncturele werkloosheid - werkloosheid door economische krimp
structurele werkloosheid - werkloosheid door blijvende veranderingen op de arbeidsmarkt
seizoenswerkloosheid - werkloosheid door verschillen tussen seizoenen
frictiewerkloosheid - tijdelijke werkloosheid tijdens het zoeken naar een baan
economische groei - de economie produceert en verkoopt meer
economische krimp - de economie produceert en verkoopt minder
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
technologische veranderingen - nieuwe machines of technieken die werk veranderen
opleiding - wat iemand leert en kan voor werk
arbeidsmarkt - de plaats waar vraag naar en aanbod van werk samenkomen
arbeidsmarktproblemen - problemen waardoor banen en werkzoekenden niet goed op elkaar aansluiten
inkomensverlies - minder geld ontvangen dan eerst
armoede - te weinig geld om goed van te leven
bestedingen - geld dat mensen uitgeven aan producten en diensten
Deze slide heeft geen instructies