EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Examentraining
Toepassingen van de afgeleide: zo pak je examenvragen aan
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Examentraining
Toepassingen van de afgeleide: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan examenvragen over raaklijnen, extremen en optimaliseren stap voor stap uitwerken.
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees het werkwoord: bereken, toon aan, exact? Bij exact of algebraïsch geen GR-optie.
2. Differentieer: schrijf f′(x) op, met wortels en breuken eerst herschreven als macht.
3. Los op: f′(x) = a voor een raaklijn met een helling, f′(x) = 0 voor een extreem.
4. Geef antwoord: wordt om x, om f(x) of om y = ax + b gevraagd? Zet de eenheid erbij.
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Vraagtype 1: raaklijn in een punt
Helling: a = f′(p). Raakpunt: (p, f(p)).
Vul het raakpunt in y = ax + b in en los b op.
Controleer: de lijn moet door het raakpunt gaan.
Vaardigheid 1 uit D4. Laat leerlingen de controle altijd doen: vul x = p in de lijn in en vergelijk met f(p).
De raaklijn aan de grafiek van f in x = 1 is y = ax + b. Bereken b.
f′(x) = 6x² − 5, dus a = f′(1) = 1. f(1) = 2 − 5 = −3, dus −3 = 1 · 1 + b en b = −4. De raaklijn is y = x − 4. Verwachte fouten: b = −3 (f(1) als b nemen) of a = −3 (f(1) als helling).
Wat is de vergelijking van de raaklijn in het punt met x = 4?
y = x/3 + 3
y = x/6 + 7/3
y = x/3 + 5/3
y = x/3 + 8/3
f(x) = (2x + 1) tot de macht ½, dus f′(x) = ½ (2x + 1) tot de macht −½ · 2 = 1/√(2x + 1). f′(4) = 1/3 en f(4) = 3, dus 3 = 4/3 + b en b = 5/3. Afleiders: y = x/3 + 3 neemt f(4) als b; y = x/6 + 7/3 vergeet de kettingregel (helling 1/6); y = x/3 + 8/3 vergeet de x-waarde te vermenigvuldigen (b = f(4) − f′(4)).
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Vraagtype 2: raaklijn met een gegeven helling
Los f′(x) = a op: dat geeft de x van het raakpunt.
Evenwijdig aan een lijn: dezelfde helling als die lijn.
Daarna stel je de raaklijn op zoals bij een punt.
Vaardigheid 3 uit D4. Let op: bij f′(x) = a kunnen er meer oplossingen zijn, en de vraag kan een voorwaarde bevatten (bijvoorbeeld x > 0).
Voor x > 0 is de raaklijn evenwijdig aan y = 9x − 2. Geef de x van het raakpunt.
f′(x) = 3x² − 18 = 9 geeft x² = 9, dus x = 3 of x = −3. Alleen x = 3 voldoet aan x > 0. Verwachte fout: x = −3 noemen of vergeten dat de gegeven lijn y = 9x − 2 de helling 9 heeft.
Welke raaklijn is evenwijdig aan y = x + 3?
y = x + 4
y = x + 8
y = x + 3
y = x − 4
f′(x) = 2/√x = 1 geeft √x = 2 en x = 4. f(4) = 8, dus 8 = 1 · 4 + b en b = 4. Afleiders: y = x + 8 neemt f(4) als b; y = x + 3 is de gegeven lijn zelf, geen raaklijn; y = x − 4 trekt x en f(4) verkeerd van elkaar af.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Vraagtype 3: extremen bepalen
Los f′(x) = 0 op en maak een tekenschema van f′.
Van + naar −: top. Van − naar +: dal.
De extreme waarde is de y-waarde f(x) in dat punt.
Vaardigheid 2 uit D4: extremen verifiëren en bepalen. Laat bij 'toon aan dat f een top heeft bij x = a' zien dat f′(a) = 0 en dat f′ van teken wisselt.
Wat zijn de extremen van de grafiek van f?
Dal (−2, 4) en top (0, 0)
Top (−2, 4), geen dal
Top (0, 4) en dal (−2, 0)
Top (−2, 4) en dal (0, 0)
f′(x) = 3x² + 6x = 3x(x + 2) is nul bij x = −2 en x = 0, en negatief tussen −2 en 0. Dus bij x = −2 een top, f(−2) = −8 + 12 = 4, en bij x = 0 een dal, f(0) = 0. Afleiders: top en dal verwisseld; het dal niet meetellen; x- en y-waarde verwisseld.
Voor x > 0 heeft f(x) = x + 4/x een minimum. Wat is de minimale waarde?
2
4
5
0
f(x) = x + 4x⁻¹, dus f′(x) = 1 − 4x⁻² = 1 − 4/x². f′(x) = 0 geeft x² = 4 en x = 2 (x > 0). f(2) = 2 + 2 = 4. Afleiders: 2 is de x-waarde van het minimum; 5 is f(1) of f(4); 0 is f′(2), de waarde van de afgeleide in plaats van de functiewaarde. Image credit: Eigen figuur
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Vraagtype 4: optimaliseren in een context
Stel een formule op met één variabele en let op het domein.
Los f′(x) = 0 op, of zoek het maximum of minimum met de grafiek.
Beantwoord de vraag: de x-waarde of de optimale waarde?
Vaardigheid 4 en 5 uit D4. Bij het opstellen van de formule gaat het vaak mis, niet bij het differentiëren: laat leerlingen eerst een schets maken en de zijden benoemen.
Tuin tegen een muur, 48 m gaas. x is de breedte (loodrecht op de muur). A = ?
A = x · (48 − 2x)
A = x · (48 − x)
A = x · (24 − x)
A = 2x · (48 − 2x)
Twee zijden van x en één zijde evenwijdig aan de muur: die zijde is 48 − 2x lang. A = x · (48 − 2x) = 48x − 2x². Afleiders: 48 − x telt maar één breedte mee; 24 − x halveert de omtrek ten onrechte; 2x · (48 − 2x) telt de breedte dubbel in de oppervlakte.
Dezelfde tuin. Bereken de maximale oppervlakte in m².
A′(x) = 48 − 4x = 0 geeft x = 12, en A(12) = 576 − 288 = 288 m². De tuin is dan 12 m bij 24 m. Het domein is 0 < x < 24. Verwachte fout: 12 (de breedte) opschrijven in plaats van de maximale oppervlakte.
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Raaklijn in een punt
Raaklijn met gegeven helling
Extremen bepalen
Optimaliseren in een context
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · TOEPASSINGEN
Tips voor op het examen
Controleer een raaklijn door het raakpunt in je lijn in te vullen.
Bij f′(x) = a: zoek alle oplossingen en let op voorwaarden als x > 0.
Een extreem heeft f′(x) = 0 én een tekenwisseling van f′; de extreme waarde is f(x).
Bij optimaliseren: schets, formule in één variabele, domein, dan pas differentiëren.
Deze slide heeft geen instructies