Veranderingen (Wiskunde B havo), les 2: Examentraining

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Examentraining

Veranderingen: zo pak je examenvragen aan

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Examentraining veranderingen voor havo wiskunde B: vier vraagtypen (differentiequotiënt in een context, toenamediagram bij formule of tabel, verloop schetsen, toenemend en afnemend) met acht vragen in examenstijl, een stappenplan en tips.

Onderdelen in deze les

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Examentraining

Veranderingen: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen.

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over veranderingen herkennen en stap voor stap uitwerken.

Deze slide heeft geen instructies

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Zo pak je een examenvraag aan

  • 1. Lees het interval: welke grenzen en welke stapgrootte Δx?

  • 2. Bereken Δy: f(b) − f(a), in deze volgorde.

  • 3. Deel door Δx voor het differentiequotiënt en zet de eenheid erbij.

  • 4. Lees het verloop: het teken van Δy geeft stijgen of dalen, de grootte toenemend of afnemend.

Deze slide heeft geen instructies

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Vraagtype 1: differentiequotiënt in een context

  • Gemiddelde verandering op een interval: Δy/Δx.

  • De eenheid is eenheid van y per eenheid van x, bijvoorbeeld cm per uur.

  • Bepaal eerst f(a) en f(b): uit de formule, tabel of grafiek.

Voorbeeld: de waterhoogte H (in cm) in een vijver na t uur. H(2) = 16 en H(6) = 40, dus op [2, 6] is Δy/Δx = 24/4 = 6 cm per uur. Laat leerlingen bij elke vraag eerst opschrijven: welk interval, welke Δy, welke Δx.

Bereken de gemiddelde toename van H (cm per uur) op [2, 6].

H(2) = 2 + 4 + 10 = 16 en H(6) = 18 + 12 + 10 = 40, dus Δy = 24 en Δx = 4: 24/4 = 6 cm per uur. Verwachte fouten: 24 (niet delen door Δx) of 4 (delen door 6, de rechtergrens, in plaats van Δx = 4).

Het differentiequotiënt van H op [2, 6] is 6. Wat betekent dat?

A

Op het moment t = 2 stijgt H met 6 cm per uur

B

Elk uur tussen t = 2 en t = 6 stijgt H precies 6 cm

C

Gemiddeld stijgt H 6 cm per uur tussen t = 2 en t = 6

D

Tussen t = 2 en t = 6 stijgt H in totaal 6 cm

Δy/Δx = 6 is een gemiddelde per uur. Het totaal op [2, 6] is 24 cm (dat is Δy). De stijging is niet elk uur gelijk: op [2, 3] is die 4,5 cm. Een differentiequotiënt over een interval zegt niets over één moment: dat is de helling in een punt, onderwerp van Afgeleide functies.

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Vraagtype 2: toenamediagram bij een formule of tabel

  • Staafje op [k, k + 1]: f(k + 1) − f(k).

  • Bereken f bij elke grens of lees de waarden uit de tabel.

  • Trek per interval af: laatste min eerste. Boven de as bij plus, onder de as bij min.

Controleer bij een formule altijd met één interval: reken het staafje uit de functiewaarden na.

Welke formule hoort bij dit toenamediagram (stap 1)?

A

f(x) = 2x + 1

B

f(x) = x²

C

f(x) = 2x

D

f(x) = x² + x

De staafjes zijn 1, 3, 5, 7, 9: Δy = (x + 1)² − x² = 2x + 1 op [x, x + 1], dus f(x) = x² past (elke f(x) = x² + c past). f(x) = 2x + 1 leest de staafjes als functiewaarden; f(x) = 2x geeft overal staafjes van 2; f(x) = x² + x geeft staafjes 2, 4, 6, 8, 10. Image credit: Eigen figuur

Hoe hoog is het staafje (stap 1) op [2, 3]?

Staafje op [2, 3]: f(3) − f(2) = 7 − 9 = −2, dus een staafje van 2 onder de as. Verwachte fouten: 2 (de volgorde omgedraaid, f(2) − f(3)) of 7 (alleen f(3) uit de tabel).

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Vraagtype 3: verloop schetsen bij een toenamediagram

  • Tel de staafjes bij de beginwaarde op: zo krijg je de functiewaarden.

  • Staafje boven de as: f stijgt. Eronder: f daalt.

  • Teken wisselt van min naar plus: dal. Van plus naar min: top.

Laat leerlingen de functiewaarden in een rij opschrijven voordat ze schetsen. Zonder beginwaarde mag de schets over de hele hoogte verschoven staan.

Hieronder het toenamediagram van f (stap 1). Welke uitspraak klopt?

A

f stijgt tot x = 3 en daalt daarna

B

f heeft een top bij x = 3

C

f is toenemend stijgend op [0, 5]

D

f daalt tot x = 3 en stijgt daarna

De staafjes op [0, 1], [1, 2] en [2, 3] zijn negatief: f daalt. Daarna zijn ze positief: f stijgt, dus bij x = 3 ligt een dal. Wie 'stijgt tot x = 3' kiest, leest de staafjes als functiewaarden; 'top' verwart top en dal; 'toenemend stijgend' kijkt alleen naar de groeiende staafjes en vergeet dat de eerste drie onder de as liggen. Image credit: Eigen figuur

Hiernaast het toenamediagram van f (stap 1). Er geldt f(0) = 5. Bereken f(5).

f(5) = 5 + (−3) + (−2) + (−1) + 1 + 3 = 3. Verwachte fouten: −2 (f(0) vergeten) of 15 (alle staafjes als positief tellen). Image credit: Eigen figuur

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Vraagtype 4: stijgend, dalend, toenemend, afnemend

  • Het teken van Δy geeft stijgend (plus) of dalend (min).

  • Wordt Δy steeds groter in absolute zin: toenemend. Steeds kleiner: afnemend.

  • Reken bij een formule Δy uit voor een paar opeenvolgende intervallen.

Bij een grafiek: kijk of de grafiek steeds steiler of steeds vlakker wordt. Bij een formule: bereken een paar staafjes en vergelijk ze.

Hieronder de grafiek van f. Hoe verandert f op het interval [1, 4]?

A

toenemend dalend

B

afnemend stijgend

C

toenemend stijgend

D

afnemend dalend

De grafiek van f(x) = 8/x daalt op [1, 4] en wordt steeds vlakker: de staafjes met stap 1 zijn −4, −4/3 en −2/3. Dat is afnemend dalend. Wie toenemend dalend kiest, ziet alleen dat de grafiek daalt. Image credit: Eigen figuur

Neem f(x) = −x². Hoe verandert f op het interval [0, 3]?

A

afnemend dalend

B

toenemend dalend

C

toenemend stijgend

D

afnemend stijgend

f(0) = 0, f(1) = −1, f(2) = −4, f(3) = −9: de staafjes zijn −1, −3 en −5. De staafjes liggen onder de as en worden langer, dus f daalt steeds sneller. Wie afnemend kiest, leest −1, −3, −5 als 'kleiner worden' en kijkt niet naar de grootte.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Differentiequotiënt in een context

2

Toenamediagram bij formule of tabel

3

Verloop schetsen bij een toenamediagram

4

Stijgend, dalend, toenemend, afnemend

Deze slide heeft geen instructies

EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN

Tips voor op het examen

  • Schrijf bij een differentiequotiënt het interval, Δy en Δx op.

  • Δy = f(b) − f(a): de volgorde bepaalt het teken.

  • Zet bij een gemiddelde verandering de eenheid erbij.

  • Teken boven de as is stijgen, onder de as is dalen; langere staafjes zijn sneller.

Deze slide heeft geen instructies