EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Examentraining
Veranderingen: zo pak je examenvragen aan
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Examentraining
Veranderingen: zo pak je examenvragen aan
Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Wat ga je kunnen?
Ik kan examenvragen over veranderingen herkennen en stap voor stap uitwerken.
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Zo pak je een examenvraag aan
1. Lees het interval: welke grenzen en welke stapgrootte Δx?
2. Bereken Δy: f(b) − f(a), in deze volgorde.
3. Deel door Δx voor het differentiequotiënt en zet de eenheid erbij.
4. Lees het verloop: het teken van Δy geeft stijgen of dalen, de grootte toenemend of afnemend.
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Vraagtype 1: differentiequotiënt in een context
Gemiddelde verandering op een interval: Δy/Δx.
De eenheid is eenheid van y per eenheid van x, bijvoorbeeld cm per uur.
Bepaal eerst f(a) en f(b): uit de formule, tabel of grafiek.
Voorbeeld: de waterhoogte H (in cm) in een vijver na t uur. H(2) = 16 en H(6) = 40, dus op [2, 6] is Δy/Δx = 24/4 = 6 cm per uur. Laat leerlingen bij elke vraag eerst opschrijven: welk interval, welke Δy, welke Δx.
Bereken de gemiddelde toename van H (cm per uur) op [2, 6].
H(2) = 2 + 4 + 10 = 16 en H(6) = 18 + 12 + 10 = 40, dus Δy = 24 en Δx = 4: 24/4 = 6 cm per uur. Verwachte fouten: 24 (niet delen door Δx) of 4 (delen door 6, de rechtergrens, in plaats van Δx = 4).
Het differentiequotiënt van H op [2, 6] is 6. Wat betekent dat?
Op het moment t = 2 stijgt H met 6 cm per uur
Elk uur tussen t = 2 en t = 6 stijgt H precies 6 cm
Gemiddeld stijgt H 6 cm per uur tussen t = 2 en t = 6
Tussen t = 2 en t = 6 stijgt H in totaal 6 cm
Δy/Δx = 6 is een gemiddelde per uur. Het totaal op [2, 6] is 24 cm (dat is Δy). De stijging is niet elk uur gelijk: op [2, 3] is die 4,5 cm. Een differentiequotiënt over een interval zegt niets over één moment: dat is de helling in een punt, onderwerp van Afgeleide functies.
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Vraagtype 2: toenamediagram bij een formule of tabel
Staafje op [k, k + 1]: f(k + 1) − f(k).
Bereken f bij elke grens of lees de waarden uit de tabel.
Trek per interval af: laatste min eerste. Boven de as bij plus, onder de as bij min.
Controleer bij een formule altijd met één interval: reken het staafje uit de functiewaarden na.
Welke formule hoort bij dit toenamediagram (stap 1)?
f(x) = 2x + 1
f(x) = x²
f(x) = 2x
f(x) = x² + x
De staafjes zijn 1, 3, 5, 7, 9: Δy = (x + 1)² − x² = 2x + 1 op [x, x + 1], dus f(x) = x² past (elke f(x) = x² + c past). f(x) = 2x + 1 leest de staafjes als functiewaarden; f(x) = 2x geeft overal staafjes van 2; f(x) = x² + x geeft staafjes 2, 4, 6, 8, 10. Image credit: Eigen figuur
Hoe hoog is het staafje (stap 1) op [2, 3]?
Staafje op [2, 3]: f(3) − f(2) = 7 − 9 = −2, dus een staafje van 2 onder de as. Verwachte fouten: 2 (de volgorde omgedraaid, f(2) − f(3)) of 7 (alleen f(3) uit de tabel).
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Vraagtype 3: verloop schetsen bij een toenamediagram
Tel de staafjes bij de beginwaarde op: zo krijg je de functiewaarden.
Staafje boven de as: f stijgt. Eronder: f daalt.
Teken wisselt van min naar plus: dal. Van plus naar min: top.
Laat leerlingen de functiewaarden in een rij opschrijven voordat ze schetsen. Zonder beginwaarde mag de schets over de hele hoogte verschoven staan.
Hieronder het toenamediagram van f (stap 1). Welke uitspraak klopt?
f stijgt tot x = 3 en daalt daarna
f heeft een top bij x = 3
f is toenemend stijgend op [0, 5]
f daalt tot x = 3 en stijgt daarna
De staafjes op [0, 1], [1, 2] en [2, 3] zijn negatief: f daalt. Daarna zijn ze positief: f stijgt, dus bij x = 3 ligt een dal. Wie 'stijgt tot x = 3' kiest, leest de staafjes als functiewaarden; 'top' verwart top en dal; 'toenemend stijgend' kijkt alleen naar de groeiende staafjes en vergeet dat de eerste drie onder de as liggen. Image credit: Eigen figuur
Hiernaast het toenamediagram van f (stap 1). Er geldt f(0) = 5. Bereken f(5).
f(5) = 5 + (−3) + (−2) + (−1) + 1 + 3 = 3. Verwachte fouten: −2 (f(0) vergeten) of 15 (alle staafjes als positief tellen). Image credit: Eigen figuur
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Vraagtype 4: stijgend, dalend, toenemend, afnemend
Het teken van Δy geeft stijgend (plus) of dalend (min).
Wordt Δy steeds groter in absolute zin: toenemend. Steeds kleiner: afnemend.
Reken bij een formule Δy uit voor een paar opeenvolgende intervallen.
Bij een grafiek: kijk of de grafiek steeds steiler of steeds vlakker wordt. Bij een formule: bereken een paar staafjes en vergelijk ze.
Hieronder de grafiek van f. Hoe verandert f op het interval [1, 4]?
toenemend dalend
afnemend stijgend
toenemend stijgend
afnemend dalend
De grafiek van f(x) = 8/x daalt op [1, 4] en wordt steeds vlakker: de staafjes met stap 1 zijn −4, −4/3 en −2/3. Dat is afnemend dalend. Wie toenemend dalend kiest, ziet alleen dat de grafiek daalt. Image credit: Eigen figuur
Neem f(x) = −x². Hoe verandert f op het interval [0, 3]?
afnemend dalend
toenemend dalend
toenemend stijgend
afnemend stijgend
f(0) = 0, f(1) = −1, f(2) = −4, f(3) = −9: de staafjes zijn −1, −3 en −5. De staafjes liggen onder de as en worden langer, dus f daalt steeds sneller. Wie afnemend kiest, leest −1, −3, −5 als 'kleiner worden' en kijkt niet naar de grootte.
Welk vraagtype vind jij het lastigst?
Differentiequotiënt in een context
Toenamediagram bij formule of tabel
Verloop schetsen bij een toenamediagram
Stijgend, dalend, toenemend, afnemend
Deze slide heeft geen instructies
EXAMENSTOF · WISKUNDE B · ANALYSE · VERANDERINGEN
Tips voor op het examen
Schrijf bij een differentiequotiënt het interval, Δy en Δx op.
Δy = f(b) − f(a): de volgorde bepaalt het teken.
Zet bij een gemiddelde verandering de eenheid erbij.
Teken boven de as is stijgen, onder de as is dalen; langere staafjes zijn sneller.
Deze slide heeft geen instructies