Ethiek in de GHZ

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1

Ethiek in de GHZ

Ethiek in de GHZ

Lesuur 11.45 uur - 12.45 uur: Wat is ethiek?

Lesuur 13.15 uur - 14.15 uur: Ethische dilemma's in de praktijk

Lesuur 14.15 uur - 15.15 uur: Intimiteit en seksualiteit in de GHZ

Lesuur 15.30 uur - 16.30 uur: Werken met het Waardenkompas

Lesdoelen

Na deze lessenreeks:

• weet je wat ethiek is;

• weet je wat een ethisch dilemma is;

• kun je jouw mening onderbouwen;

• kun je luisteren naar een andere mening.

Wat weten jullie al van ethiek?

Begrippen

Moraal

Groepsmoraal

Persoonlijke moraal

Ethiek

Levensvragen

Waarden

Ethische dilemma's

Normen

Gewetensbezwaren

Beroepsethiek

Beroepshouding

Beroepscode

Ethiek: nadenken over goed en fout

Als je nadenkt over wat goed en fout is weeg je de volgende zaken met elkaar af:

• Moraal

• Normen

• Waarden

Waar denk je aan bij moraal?

Moraal

• Moraal gaat over wat jij goed of fout vindt.

• Moraal helpt je bepalen hoe je met anderen omgaat.

• Iedereen kan hierover anders denken.

• Je moraal kan veranderen door ervaringen, opvoeding of wat je leert.
  

Voorbeeld:

• De één vindt het belangrijk om altijd eerlijk te zijn.

• De ander vindt het soms beter om iemand niet te kwetsen met de waarheid.

Kunnen jullie voorbeelden van moraal bedenken?

Persoonlijke moraal

Wat jij zelf belangrijk vindt en goed of fout vindt.

Voorbeelden:

• Ik vind het belangrijk om beleefd te zijn.

• Ik vind dat je eerlijk moet zijn.

• Ik vind dat je respectvol met anderen omgaat.

Groepsmoraal

Wat een groep mensen samen belangrijk vindt.

Voorbeelden:

• Een voetbalteam vindt eerlijk spelen belangrijk.

• Een vriendengroep vindt vertrouwen belangrijk.

• In onze klas vinden we respect voor elkaar belangrijk.

Waarden

Waarden zijn dingen die jij belangrijk vindt in het leven. Ze zeggen iets over wat jij goed, wenselijk of belangrijk vindt.

Voorbeelden van waarden:

• Respect

• Eerlijkheid

• Vrijheid

• Veiligheid

• Gezondheid

Waarden zijn vaak niet zichtbaar, maar je merkt ze aan hoe mensen denken en handelen.

Welke waarden vinden jullie belangrijk?

Schrijf op bord:

vrijheid

veiligheid

respect

eerlijkheid

geluk

gezondheid

Normen

Normen zijn gedragsregels.
Ze laten zien hoe je een waarde in de praktijk brengt.

Voorbeelden

• Waarde: Respect → Norm: Je luistert als iemand praat.

• Waarde: Eerlijkheid → Norm: Je vertelt de waarheid.

• Waarde: Veiligheid → Norm: Je draagt een autogordel.

Onthoud

Waarden = wat je belangrijk vindt.
Normen = wat je doet.

Ethiek

Ethiek gaat over nadenken over wat de juiste keuze is in een situatie.

Bij ethische vragen vraag je jezelf af:

• Wat is goed om te doen?

• Wat is eerlijk?

• Wat is respectvol?

• Wat is het beste voor de cliënt?

Bij ethische vragen is er vaak niet één goed antwoord.

Een cliënt wil de hele dag alleen maar cola drinken.

Een cliënt wil de hele dag alleen maar cola drinken.

Waarom is dit een ethische vraag?

• Beide keuzes zijn te verdedigen.

• Er botsen verschillende waarden, zoals:

  • Respect voor de keuze van de cliënt

  • Zorg voor gezondheid en welzijn

Bij ethiek gaat het vaak om het afwegen van verschillende waarden.

Wat is een ethisch dilemma?

Een ethisch dilemma ontstaat wanneer je moet kiezen tussen twee belangrijke waarden.

• Beide keuzes hebben voordelen.

• Beide keuzes hebben nadelen.

• Er is geen perfecte oplossing.

Daarom kunnen mensen verschillend denken over wat de beste keuze is.

Klein ethisch dilemma

Je loopt avonddienst en het is druk.

Een zorgvrager is verdrietig omdat hij slecht nieuws van de arts heeft gekregen. Een andere zorgvrager ligt in bed met een natte broek omdat hij incontinent is.

Je collega's zijn druk en kunnen niet helpen.

Wie help je eerst?
En waarom kies je daarvoor?

Groot ethisch dilemma

Je zorgt voor een man van 85 jaar met Alzheimer.

Al vijf dagen wil hij niet eten en zijn medicijnen niet innemen. Je ziet dat hij steeds zwakker wordt. Zijn dochter maakt zich veel zorgen. Ze wil niet dat haar vader wordt gedwongen om te eten, maar ze vindt het ook moeilijk om te zien dat hij achteruitgaat.

Jij maakt je ook zorgen.

Wat doe je?

• Respecteer je zijn keuze en laat je hem met rust?

• Of probeer je hem toch te stimuleren om te eten en zijn medicijnen te nemen?

Wat vind jij de beste keuze? En waarom?

Waarom speelt ethiek een grote rol in de GHZ?

Ethiek in de GHZ

Mensen met een verstandelijke beperking hebben dezelfde rechten als iedereen.

Soms moet je als zorgverlener kiezen tussen twee dingen die allebei belangrijk zijn:

• De keuze van de cliënt respecteren.

• De cliënt beschermen tegen risico's.

Zo'n moeilijke keuze noemen we een ethisch dilemma.

Voorbeelden:

• Mag iemand met een beperking zelf beslissen waar hij woont?

• Mag iemand met een beperking kinderen krijgen?

• Hoe ga je om met relaties en seksualiteit?

Voorbeeld van een ethisch dilemma

Situatie

Een cliënt wil al een week niet douchen.

Wat doe je?

• Respecteer je zijn keuze?

• Of probeer je hem toch te overtuigen om te douchen?

Waarom is dit een dilemma?

• De cliënt heeft recht om zelf keuzes te maken.

• Jij wilt goede zorg geven en de gezondheid van de cliënt beschermen.

Ethisch dilemma GHZ

Betsy heeft een licht verstandelijke beperking. Ze woont al jaren in een begeleide woongroep.

Betsy wil graag zelfstandig gaan wonen met ambulante begeleiding. Ze vindt dat ze dit zelf kan.

Begeleiders maken zich zorgen. Door haar lichamelijke problemen heeft Betsy meer kans om te vallen of andere ongelukken te krijgen.

Welke waarde vind jij belangrijker?

• Zelfbeschikking → Betsy mag zelf keuzes maken over haar leven.

• Veiligheid → Betsy moet beschermd worden tegen risico's

Ethisch dilemma GHZ

Sanne heeft een matige verstandelijke beperking. De arts heeft ontdekt dat zij kanker heeft.

Haar familie wil niet dat Sanne precies hoort wat er aan de hand is. Ze zijn bang dat ze verdrietig en angstig wordt.

Sanne weet daarom niet hoe ziek ze is.

Vertel je Sanne eerlijk wat er aan de hand is?

Of respecteer je de wens van haar familie?

Ethisch dilemma GHZ

Robbie en Anniek hebben allebei het syndroom van Down. Ze hebben al vier jaar een relatie en wonen zelfstandig.

Ze vertellen hun begeleiders dat ze graag een kindje willen.

De begeleiders vragen zich af of zij goed voor een kind kunnen zorgen.

Steun je hun kinderwens?

Of maak je je zorgen en probeer je hen hiervan af te raden?

Mensen met een verstandelijke beperking moeten zelf bepalen met wie zij een relatie hebben????

A

Eens

B

Oneens

C

Twijfel

Mensen met een verstandelijke beperking moeten zelf bepalen met wie zij een relatie hebben????

A

Eens

B

Oneens

C

Twijfel

"Mag iemand met een ernstige verstandelijke beperking stemmen?"

A

Ja

B

Nee

C

Twijfel

Waarom heb je hiervoor gekozen?

Reacties ophalen.

Vandaag gaan we ontdekken dat er soms geen goed of fout antwoord bestaat. Dat noemen we ethische dilemma's.

Mensen met een verstandelijke beperking mogen kinderen krijgen.

A

Ja

B

Nee

C

Twijfel

Mensen met een beperking moeten altijd zelf beslissen over hun leven.

A

Ja

B

Nee

C

Twijfel

Een begeleider mag een cliënt een nachtzoen geven.

A

Ja

B

Nee

C

Twijfel

Exit ticket

1. Wat is ethiek?

2. Wat is een ethisch dilemma?

3. Welke stelling vond jij het lastigst?

Inleveren bij de deur.

Intimiteit en seksualiteit in de GHZ

Opdracht: Intimiteit en seksualiteit

Werk in tweetallen

In deze opdracht ga je onderzoeken hoe je als verpleegkundige omgaat met intimiteit en seksualiteit in de gehandicaptenzorg.

Doel van de opdracht

• Je leert verschillende standpunten herkennen.

• Je vormt een eigen mening.

• Je onderbouwt je mening met informatie uit artikelen en video's.

Stap 1: Verken de bronnen

Open in Canvas de module GHZ deelopdracht ethiek

Lees samen de artikelen en bekijk de beschikbare bronnen.

Bespreek samen:

• Wat valt jullie op?

• Wat hebben jullie geleerd?

• Welke onderwerpen vinden jullie lastig of interessant?

• Welke informatie kunnen jullie gebruiken bij de stellingen?

Noteer jullie antwoorden.

Stap 2: Bespreek de stellingen; eens of oneens en waarom!

Bespreek samen de volgende stellingen:

• Grensoverschrijdend gedrag wordt meer getolereerd bij mensen met een beperking.

• Een begeleider mag een bewoner een nachtkus geven.

• Sekszorg moet worden vergoed door de overheid.

• Het aanschaffen van seksuele hulpmiddelen is een taak van begeleiders.

• Mensen met een beperking zijn vaker slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
  

Noteer jullie antwoorden.

Stap 3: Bekijk het filmpje van Michel en seksverzorgende Tika.

Bespreek daarna:

1. Wat is volgens jullie het doel van Michel en Tika?

2. Wat hebben jullie geleerd van hun verhaal?

3. Wat nemen jullie mee naar jullie toekomstige werk als verpleegkundige?

Noteer jullie antwoorden.

Stap 4: Afronden (5 minuten)

Bespreek samen:

Welke stelling vonden jullie het moeilijkst?

Waar verschilden jullie van mening?

Wat hebben jullie vandaag geleerd over intimiteit en seksualiteit in de gehandicaptenzorg?

💡 Er zijn niet altijd goede of foute antwoorden. Het gaat om respectvol nadenken, argumenteren en luisteren naar andere standpunten.