Wereldhandel: van kolonialisme tot nu
Wereldhandel: van kolonialisme tot nu
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
·Je weet dat het koloniaal verleden van landen een rol heeft gespeeld in hun huidige positie in de wereldhandel.
·Je begrijp dat spanningen tussen landen de globalisering kunnen beïnvloeden.
·Je kunt de kenmerken van de verschillende fasen van de wereldhandel beschrijven.
De gebruiker gaf drie leerdoelen. Dit deck kiest het doel dat het best door alle subonderdelen wordt gedragen. De andere twee doelen komen wel terug in de inhoud: de invloed van het koloniale verleden en de invloed van spanningen op globalisering.
Twee perioden van kolonialisme
Europese landen hadden overzeese gebieden in hun macht: kolonies
In de wereldhandel speelden twee koloniale fasen een grote rol
1500–1800: handelskolonialisme
1800–1950: industrieel kolonialisme
In beide fasen draaide handel om grondstoffen, macht en afhankelijkheid
Open met het geografische idee dat wereldhandel niet alleen over producten gaat, maar ook over machtsverhoudingen tussen gebieden.
1500–1800: handelskolonialisme
Grondstoffen gingen uit kolonies naar Europa
In kolonies werden plantages aangelegd
Op die plantages werkten slaafgemaakten
Europa verdiende aan handel over zee
Benadruk dat kolonies in deze fase vooral werden gebruikt om waardevolle producten en grondstoffen te leveren aan Europese handelsnetwerken.
Kenmerken van handelskolonialisme
De kern van handelskolonialisme was dat Europese landen via hun kolonies winst maakten met overzeese handel. Kolonies leverden producten en grondstoffen, terwijl de macht over vervoer, handel en prijzen vooral in Europa lag.
Laat zien dat hier al een ongelijke relatie ontstaat: productie in kolonies, controle en winst vooral in Europa.
Kolonies als onderdeel van handelsnetwerken
Kolonies werden verbonden met Europese havens
Handel liep vooral via het koloniale rijk
Gebieden buiten Europa werden economisch afhankelijk
Deze slide heeft geen instructies
1800–1950: industrieel kolonialisme
In Europa kwam de industrie op
Kolonies leverden opnieuw grondstoffen
Europese industrieproducten werden verkocht in kolonies
Kolonies waren dus leverancier én afzetmarkt
Maak het contrast met de vorige fase duidelijk: niet alleen handel in producten, maar ook koppeling aan industriële productie in Europa.
Waarom veranderde deze fase?
De opkomst van industrie in Europa zorgde voor een grotere vraag naar grondstoffen. Tegelijk zochten Europese landen nieuwe markten om hun industrieproducten te verkopen. Daardoor kregen kolonies een nog grotere economische functie.
Deze slide heeft geen instructies
Gevolgen van industrieel kolonialisme
De controle van de kolonisator over de kolonies werd sterker
De wereldwijde handel nam toe
Handel vond steeds meer plaats binnen het koloniale rijk
Europese kolonisatoren kregen een belangrijkere rol in de wereldhandel
Deze slide verbindt de economische fase aan machtsverhoudingen: meer handel betekende niet automatisch meer gelijkheid.
Kolonialisme en wereldhandel
Koloniale rijken verbonden veel gebieden met Europa
Daardoor werd Europa een centraal knooppunt in de handel
Het koloniale verleden werkt later door in de wereldorde
Leg de link naar het leerdoel van doorwerking: vroegere machtsverhoudingen beïnvloeden latere posities in de wereldhandel.
Welke fase paste bij de opkomst van industrie in Europa?
handelskolonialisme
dekolonisatie
industrieel kolonialisme
vrijemarkteconomie
De distractors komen uit andere fasen of begrippen uit de les. Het juiste antwoord koppelt industrie direct aan kolonialisme tussen 1800 en 1950.
Koloniale fasen samengevat
Tussen 1500 en 1800 spreken we van handelskolonialisme. Kolonies leverden vooral grondstoffen aan Europa. Tussen 1800 en 1950 ontstond industrieel kolonialisme, waarbij kolonies ook een afzetmarkt werden voor Europese producten.
Alle vier de invulwoorden zijn kernbegrippen uit het eerste lesblok. Let erop dat leerlingen het verschil tussen leverancier en afzetmarkt begrijpen.
Waarom werd Europa het centrum van de koloniale handel?
Bespreek dat Europa de handel, prijzen, scheepvaart en macht controleerde, terwijl kolonies afhankelijk werden en vooral grondstoffen leverden. Er zijn meerdere goede formuleringen mogelijk.
Na de Tweede Wereldoorlog
Veel kolonies werden in hoog tempo onafhankelijk
Dit proces heet dekolonisatie
Toch verdwenen de oude economische verhoudingen niet meteen
De wereldorde veranderde, maar ongelijkheid bleef bestaan
Maak duidelijk dat politieke onafhankelijkheid niet automatisch economische onafhankelijkheid betekent.
Neokolonialisme
Ook na de onafhankelijkheid bleef er vaak een oneerlijke uitwisseling
Grondstoffen kwamen vooral uit armere landen
Goederen met meer waarde werden elders gemaakt en verkocht
Deze situatie noemen we neokolonialisme
Gebruik 'oneerlijke uitwisseling' als kernbegrip: lage waarde voor grondstoffen, hogere winst bij bewerkte producten.
De wereld in blokken
Gevolg voor handel
Westerse landen
Communistische landen
Mondiale Zuiden
Handel werd beïnvloed door politieke bondgenootschappen
Wereldhandel was minder vrij dan later
Koude Oorlog
Koppel hier politiek aan geografie: landen hoorden bij verschillende machtsblokken en dat bepaalde vaak met wie ze handelden.
Koloniaal verleden werkt door
Het koloniale verleden speelde een rol in de huidige positie van landen in de wereldhandel. Sommige landen bleven vooral grondstoffen leveren, terwijl andere landen sterker werden in industrie, handel en controle over markten.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe heet oneerlijke handel na de onafhankelijkheid van kolonies?
vrijhandel
dekolonisatie
neokolonialisme
maakindustrie
Toets of leerlingen politieke onafhankelijkheid kunnen onderscheiden van blijvende economische ongelijkheid.
Na de Tweede Wereldoorlog
Na de Tweede Wereldoorlog werden veel kolonies onafhankelijk. Dat proces heet dekolonisatie. Toch bleef er vaak sprake van neokolonialisme, waarbij oude ongelijkheid in de handel bleef bestaan.
Laat leerlingen het verschil benoemen tussen politieke verandering en economische continuïteit.
Na 1990: vrijemarkteconomie
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd de vrijemarkteconomie het belangrijkste economische systeem
Bedrijven kregen veel ruimte om te ondernemen
Handel tussen landen kon verder groeien
Noem 1990 als kantelpunt in de wereldorde. De gebruiker noemt het uiteenvallen van de Sovjet-Unie als omslagmoment.
Kenmerken van de vrijemarkteconomie
Vrij ondernemerschap
Prijzen ontstaan door vraag en aanbod
Goederen en diensten worden verhandeld op markten
Deze slide heeft geen instructies
Voordelen van vrijhandel
Grote efficiëntie: landen kunnen zich specialiseren
Meer afzetmarkten voor bedrijven
Toegang tot buitenlandse klanten en handelspartners
Wereldhandel kan hierdoor sneller groeien
Houd het bij de voordelen die de gebruiker noemde. Voeg geen extra economische theorie toe.
Globalisering na 1990
Door vrijemarkteconomie en vrijhandel raakten economieën sterker met elkaar verbonden. Productie, transport en verkoop werden meer verspreid over de wereld. Daardoor nam de onderlinge afhankelijkheid tussen landen toe.
Leg de term globalisering hier uit in eenvoudige aardrijkskundige taal: meer verbindingen tussen plaatsen op wereldschaal.
De sterkere positie van China
China bouwde een sterke binnenlandse maakindustrie op
Het land werd belangrijk in productie voor de wereldmarkt
Daardoor nam de invloed van China in de wereldhandel toe
Blijf bij de twee genoemde factoren: maakindustrie en de Nieuwe Zijderoute.
Nieuwe Zijderoute
Grote infrastructurele projecten
Betere verbindingen tussen regio's
Meer invloed van China op handelsroutes
Benadruk het geografische idee van netwerken en knooppunten: infrastructuur vergroot bereik en invloed.
China in de wereldhandel
China laat zien dat de wereldhandel niet meer alleen door Europese en westerse landen wordt bepaald. Nieuwe economische machten kunnen via productie en infrastructuur hun positie sterk verbeteren.
Deze slide heeft geen instructies
Waardoor ontstaan prijzen in een vrijemarkteconomie?
vraag en aanbod
koloniale macht
staatsplanning
importheffingen
De foute opties zijn bewust verwante economische of politieke begrippen uit de les.
Wereldhandel na 1990
Na 1990 werd de vrijemarkteconomie het belangrijkste economische systeem. Landen konden zich meer specialiseren en bedrijven kregen toegang tot nieuwe afzetmarkten. China versterkte intussen zijn positie met een sterke maakindustrie en betere handelsverbindingen.
Dit verbindt vrijhandel aan globalisering én aan de opkomst van China binnen hetzelfde lesblok.
Wat verstevigde de positie van China het meest volgens deze les?
maakindustrie
Nieuwe Zijderoute
dekolonisatie
Koude Oorlog
Deze slide heeft geen instructies
Onzekerheid na 2008
De wereldhandel werd kwetsbaarder
Wereldwijde pandemie zorgde voor verstoringen
Importheffingen namen toe
Spanningen tussen landen liepen op
De gebruiker noemt deze ontwikkelingen samen als oorzaak van onzekerheid. Houd het overzichtelijk en vermijd extra voorbeelden die niet in de input staan.
Spanningen beïnvloeden globalisering
Landen gaan minder vanzelfsprekend vrij handelen
Handelsregels kunnen strenger worden
Productieketens worden onzekerder
Globalisering kan daardoor vertragen of veranderen
Hier landt het tweede leerdoel uit de input: politieke spanningen hebben directe invloed op handelsstromen.
Wat doen multinationale ondernemingen?
Ze proberen risico's te verminderen
Ze houden rekening met strengere handelsregels
Ze passen hun keuzes in productie en handel daarop aan
Gebruik hier de afkorting mno's mondeling als die op school gebruikelijk is, maar schrijf op de slide liever 'multinationale ondernemingen' voluit voor duidelijkheid.
Wereldhandel in grote lijnen
Van kolonialisme via dekolonisatie en vrijemarkteconomie naar een wereld met nieuwe machtscentra en meer onzekerheid: wereldhandel verandert steeds, maar oude machtsverhoudingen en nieuwe spanningen blijven invloed houden.
Dit is de inhoudelijke afronding vóór de begrippenlijst. Verbind alle fasen nog één keer in één doorlopende lijn.
Wat is een gevolg van oplopende spanningen tussen landen?
meer slavernij
snellere dekolonisatie
vrijere koloniale handel
onzekerdere productieketens
Controleer of leerlingen het recente lesblok kunnen koppelen aan globalisering: spanningen maken ketens kwetsbaarder.
Waarom is wereldhandel na 2008 onzekerder geworden?
Bespreek elementen als importheffingen, pandemieën, politieke spanningen, strengere handelsregels en het aanpassen van productie of handel door multinationale ondernemingen.
Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel van deze les vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
kolonie - gebied dat onder controle staat van een ander land
handelskolonialisme - fase van 1500 tot 1800 waarin kolonies vooral werden gebruikt voor handel en grondstoffen
industrieel kolonialisme - fase van 1800 tot 1950 waarin kolonies grondstoffen leverden en ook afzetmarkt waren
dekolonisatie - proces waarbij kolonies onafhankelijk werden
neokolonialisme - situatie waarin oude ongelijkheid in handel na de onafhankelijkheid blijft bestaan
vrijemarkteconomie - economisch systeem met veel ruimte voor vrij ondernemerschap
vrijhandel - handel met zo weinig mogelijk belemmeringen tussen landen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
vraag en aanbod - de verhouding tussen wat mensen willen kopen en wat wordt aangeboden
Koude Oorlog - periode van spanning tussen het westerse en communistische blok
Mondiale Zuiden - verzamelnaam voor veel minder welvarende landen in de wereld
maakindustrie - industrie waarin producten worden gemaakt in fabrieken
Nieuwe Zijderoute - Chinese infrastructuurprojecten die handelsverbindingen versterken
importheffing - belasting op producten die uit het buitenland worden ingevoerd
multinationale onderneming - bedrijf dat in meerdere landen actief is
Deze slide heeft geen instructies