Wereldhandel: van kolonialisme tot nu

Wereldhandel: van kolonialisme tot nu

1 / 39
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 39 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Wereldhandel: van kolonialisme tot nu

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoelen

·Je weet dat het koloniaal verleden van landen een rol heeft gespeeld in hun huidige positie in de wereldhandel.


·Je begrijp dat spanningen tussen landen de globalisering kunnen beïnvloeden.


·Je kunt de kenmerken van de verschillende fasen van de wereldhandel beschrijven.

De gebruiker gaf drie leerdoelen. Dit deck kiest het doel dat het best door alle subonderdelen wordt gedragen. De andere twee doelen komen wel terug in de inhoud: de invloed van het koloniale verleden en de invloed van spanningen op globalisering.

Twee perioden van kolonialisme

  • Europese landen hadden overzeese gebieden in hun macht: kolonies

  • In de wereldhandel speelden twee koloniale fasen een grote rol

  • 1500–1800: handelskolonialisme

  • 1800–1950: industrieel kolonialisme

  • In beide fasen draaide handel om grondstoffen, macht en afhankelijkheid

Open met het geografische idee dat wereldhandel niet alleen over producten gaat, maar ook over machtsverhoudingen tussen gebieden.

1500–1800: handelskolonialisme

  • Grondstoffen gingen uit kolonies naar Europa

  • In kolonies werden plantages aangelegd

  • Op die plantages werkten slaafgemaakten

  • Europa verdiende aan handel over zee

Benadruk dat kolonies in deze fase vooral werden gebruikt om waardevolle producten en grondstoffen te leveren aan Europese handelsnetwerken.

Kenmerken van handelskolonialisme

De kern van handelskolonialisme was dat Europese landen via hun kolonies winst maakten met overzeese handel. Kolonies leverden producten en grondstoffen, terwijl de macht over vervoer, handel en prijzen vooral in Europa lag.

Laat zien dat hier al een ongelijke relatie ontstaat: productie in kolonies, controle en winst vooral in Europa.

Kolonies als onderdeel van handelsnetwerken

  • Kolonies werden verbonden met Europese havens

  • Handel liep vooral via het koloniale rijk

  • Gebieden buiten Europa werden economisch afhankelijk

Deze slide heeft geen instructies

1800–1950: industrieel kolonialisme

  • In Europa kwam de industrie op

  • Kolonies leverden opnieuw grondstoffen

  • Europese industrieproducten werden verkocht in kolonies

  • Kolonies waren dus leverancier én afzetmarkt

Maak het contrast met de vorige fase duidelijk: niet alleen handel in producten, maar ook koppeling aan industriële productie in Europa.

Waarom veranderde deze fase?

De opkomst van industrie in Europa zorgde voor een grotere vraag naar grondstoffen. Tegelijk zochten Europese landen nieuwe markten om hun industrieproducten te verkopen. Daardoor kregen kolonies een nog grotere economische functie.

Deze slide heeft geen instructies

Gevolgen van industrieel kolonialisme

  • De controle van de kolonisator over de kolonies werd sterker

  • De wereldwijde handel nam toe

  • Handel vond steeds meer plaats binnen het koloniale rijk

  • Europese kolonisatoren kregen een belangrijkere rol in de wereldhandel

Deze slide verbindt de economische fase aan machtsverhoudingen: meer handel betekende niet automatisch meer gelijkheid.

Kolonialisme en wereldhandel

  • Koloniale rijken verbonden veel gebieden met Europa

  • Daardoor werd Europa een centraal knooppunt in de handel

  • Het koloniale verleden werkt later door in de wereldorde

Leg de link naar het leerdoel van doorwerking: vroegere machtsverhoudingen beïnvloeden latere posities in de wereldhandel.

Welke fase paste bij de opkomst van industrie in Europa?

A

handelskolonialisme

B

dekolonisatie

C

industrieel kolonialisme

D

vrijemarkteconomie

De distractors komen uit andere fasen of begrippen uit de les. Het juiste antwoord koppelt industrie direct aan kolonialisme tussen 1800 en 1950.

Koloniale fasen samengevat

Tussen 1500 en 1800 spreken we van handelskolonialisme. Kolonies leverden vooral grondstoffen aan Europa. Tussen 1800 en 1950 ontstond industrieel kolonialisme, waarbij kolonies ook een afzetmarkt werden voor Europese producten.

handelskolonialisme
grondstoffen
industrieel kolonialisme
afzetmarkt
dekolonisatie
vrijhandel
maakindustrie
importheffing

Alle vier de invulwoorden zijn kernbegrippen uit het eerste lesblok. Let erop dat leerlingen het verschil tussen leverancier en afzetmarkt begrijpen.

Waarom werd Europa het centrum van de koloniale handel?

Bespreek dat Europa de handel, prijzen, scheepvaart en macht controleerde, terwijl kolonies afhankelijk werden en vooral grondstoffen leverden. Er zijn meerdere goede formuleringen mogelijk.

Na de Tweede Wereldoorlog

  • Veel kolonies werden in hoog tempo onafhankelijk

  • Dit proces heet dekolonisatie

  • Toch verdwenen de oude economische verhoudingen niet meteen

  • De wereldorde veranderde, maar ongelijkheid bleef bestaan

Maak duidelijk dat politieke onafhankelijkheid niet automatisch economische onafhankelijkheid betekent.

Neokolonialisme

  • Ook na de onafhankelijkheid bleef er vaak een oneerlijke uitwisseling

  • Grondstoffen kwamen vooral uit armere landen

  • Goederen met meer waarde werden elders gemaakt en verkocht

  • Deze situatie noemen we neokolonialisme

Gebruik 'oneerlijke uitwisseling' als kernbegrip: lage waarde voor grondstoffen, hogere winst bij bewerkte producten.

De wereld in blokken

Gevolg voor handel

  • Westerse landen

  • Communistische landen

  • Mondiale Zuiden

  • Handel werd beïnvloed door politieke bondgenootschappen

  • Wereldhandel was minder vrij dan later

Koude Oorlog

Koppel hier politiek aan geografie: landen hoorden bij verschillende machtsblokken en dat bepaalde vaak met wie ze handelden.

Koloniaal verleden werkt door

Het koloniale verleden speelde een rol in de huidige positie van landen in de wereldhandel. Sommige landen bleven vooral grondstoffen leveren, terwijl andere landen sterker werden in industrie, handel en controle over markten.

Deze slide heeft geen instructies

Hoe heet oneerlijke handel na de onafhankelijkheid van kolonies?

A

vrijhandel

B

dekolonisatie

C

neokolonialisme

D

maakindustrie

Toets of leerlingen politieke onafhankelijkheid kunnen onderscheiden van blijvende economische ongelijkheid.

Na de Tweede Wereldoorlog

Na de Tweede Wereldoorlog werden veel kolonies onafhankelijk. Dat proces heet dekolonisatie. Toch bleef er vaak sprake van neokolonialisme, waarbij oude ongelijkheid in de handel bleef bestaan.

onafhankelijk
dekolonisatie
neokolonialisme
industrialisatie
vrijhandel
kolonialisme

Laat leerlingen het verschil benoemen tussen politieke verandering en economische continuïteit.

Na 1990: vrijemarkteconomie

  • Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd de vrijemarkteconomie het belangrijkste economische systeem

  • Bedrijven kregen veel ruimte om te ondernemen

  • Handel tussen landen kon verder groeien

Noem 1990 als kantelpunt in de wereldorde. De gebruiker noemt het uiteenvallen van de Sovjet-Unie als omslagmoment.

Kenmerken van de vrijemarkteconomie

  • Vrij ondernemerschap

  • Prijzen ontstaan door vraag en aanbod

  • Goederen en diensten worden verhandeld op markten

Deze slide heeft geen instructies

Voordelen van vrijhandel

  • Grote efficiëntie: landen kunnen zich specialiseren

  • Meer afzetmarkten voor bedrijven

  • Toegang tot buitenlandse klanten en handelspartners

  • Wereldhandel kan hierdoor sneller groeien

Houd het bij de voordelen die de gebruiker noemde. Voeg geen extra economische theorie toe.

Globalisering na 1990

Door vrijemarkteconomie en vrijhandel raakten economieën sterker met elkaar verbonden. Productie, transport en verkoop werden meer verspreid over de wereld. Daardoor nam de onderlinge afhankelijkheid tussen landen toe.

Leg de term globalisering hier uit in eenvoudige aardrijkskundige taal: meer verbindingen tussen plaatsen op wereldschaal.

De sterkere positie van China

  • China bouwde een sterke binnenlandse maakindustrie op

  • Het land werd belangrijk in productie voor de wereldmarkt

  • Daardoor nam de invloed van China in de wereldhandel toe

Blijf bij de twee genoemde factoren: maakindustrie en de Nieuwe Zijderoute.

Nieuwe Zijderoute

  • Grote infrastructurele projecten

  • Betere verbindingen tussen regio's

  • Meer invloed van China op handelsroutes

Benadruk het geografische idee van netwerken en knooppunten: infrastructuur vergroot bereik en invloed.

China in de wereldhandel

China laat zien dat de wereldhandel niet meer alleen door Europese en westerse landen wordt bepaald. Nieuwe economische machten kunnen via productie en infrastructuur hun positie sterk verbeteren.

Deze slide heeft geen instructies

Waardoor ontstaan prijzen in een vrijemarkteconomie?

A

vraag en aanbod

B

koloniale macht

C

staatsplanning

D

importheffingen

De foute opties zijn bewust verwante economische of politieke begrippen uit de les.

Wereldhandel na 1990

Na 1990 werd de vrijemarkteconomie het belangrijkste economische systeem. Landen konden zich meer specialiseren en bedrijven kregen toegang tot nieuwe afzetmarkten. China versterkte intussen zijn positie met een sterke maakindustrie en betere handelsverbindingen.

vrijemarkteconomie
specialiseren
afzetmarkten
maakindustrie
dekolonisatie
plantages
importheffingen
kolonies

Dit verbindt vrijhandel aan globalisering én aan de opkomst van China binnen hetzelfde lesblok.

Wat verstevigde de positie van China het meest volgens deze les?

1

maakindustrie

2

Nieuwe Zijderoute

3

dekolonisatie

4

Koude Oorlog

Deze slide heeft geen instructies

Onzekerheid na 2008

  • De wereldhandel werd kwetsbaarder

  • Wereldwijde pandemie zorgde voor verstoringen

  • Importheffingen namen toe

  • Spanningen tussen landen liepen op

De gebruiker noemt deze ontwikkelingen samen als oorzaak van onzekerheid. Houd het overzichtelijk en vermijd extra voorbeelden die niet in de input staan.

Spanningen beïnvloeden globalisering

  • Landen gaan minder vanzelfsprekend vrij handelen

  • Handelsregels kunnen strenger worden

  • Productieketens worden onzekerder

  • Globalisering kan daardoor vertragen of veranderen

Hier landt het tweede leerdoel uit de input: politieke spanningen hebben directe invloed op handelsstromen.

Wat doen multinationale ondernemingen?

  • Ze proberen risico's te verminderen

  • Ze houden rekening met strengere handelsregels

  • Ze passen hun keuzes in productie en handel daarop aan

Gebruik hier de afkorting mno's mondeling als die op school gebruikelijk is, maar schrijf op de slide liever 'multinationale ondernemingen' voluit voor duidelijkheid.

Wereldhandel in grote lijnen

Van kolonialisme via dekolonisatie en vrijemarkteconomie naar een wereld met nieuwe machtscentra en meer onzekerheid: wereldhandel verandert steeds, maar oude machtsverhoudingen en nieuwe spanningen blijven invloed houden.

Dit is de inhoudelijke afronding vóór de begrippenlijst. Verbind alle fasen nog één keer in één doorlopende lijn.

Wat is een gevolg van oplopende spanningen tussen landen?

A

meer slavernij

B

snellere dekolonisatie

C

vrijere koloniale handel

D

onzekerdere productieketens

Controleer of leerlingen het recente lesblok kunnen koppelen aan globalisering: spanningen maken ketens kwetsbaarder.

Waarom is wereldhandel na 2008 onzekerder geworden?

Bespreek elementen als importheffingen, pandemieën, politieke spanningen, strengere handelsregels en het aanpassen van productie of handel door multinationale ondernemingen.

Wat is één inzicht uit deze les dat je onthoudt?

Deze slide heeft geen instructies

Welk deel van deze les vond jij het lastigst?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

kolonie - gebied dat onder controle staat van een ander land

handelskolonialisme - fase van 1500 tot 1800 waarin kolonies vooral werden gebruikt voor handel en grondstoffen

industrieel kolonialisme - fase van 1800 tot 1950 waarin kolonies grondstoffen leverden en ook afzetmarkt waren

dekolonisatie - proces waarbij kolonies onafhankelijk werden

neokolonialisme - situatie waarin oude ongelijkheid in handel na de onafhankelijkheid blijft bestaan

vrijemarkteconomie - economisch systeem met veel ruimte voor vrij ondernemerschap

vrijhandel - handel met zo weinig mogelijk belemmeringen tussen landen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

vraag en aanbod - de verhouding tussen wat mensen willen kopen en wat wordt aangeboden

Koude Oorlog - periode van spanning tussen het westerse en communistische blok

Mondiale Zuiden - verzamelnaam voor veel minder welvarende landen in de wereld

maakindustrie - industrie waarin producten worden gemaakt in fabrieken

Nieuwe Zijderoute - Chinese infrastructuurprojecten die handelsverbindingen versterken

importheffing - belasting op producten die uit het buitenland worden ingevoerd

multinationale onderneming - bedrijf dat in meerdere landen actief is

Deze slide heeft geen instructies