H2.2 -> Politieke dimensie: Wie de heeft de macht?

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

Welkom bij aardrijkskunde!

1. Ga zitten.

2. Pak je AK-schrift en boek.

3. Maak de startopdracht in je schrift.

4. Helemaal klaar?

Lekker bezig, lees alvast H1 door.

5

m

00

second

add30s

Startopdracht

Werk samen in tweetallen!

1. Denk na (2 min): Bekijk figuur 2.3 (bbp per hoofd) in je boek. Bedenk samen: waarom geeft het BBP per hoofd van de bevolking géén compleet beeld van de echte welvaart in een land? Noem minstens twee redenen.

2. Schrijf op (2 min): Wat is de HDI (Human Development Index) en waarom geeft deze index wél een beter en breder beeld van de ontwikkeling van een land dan alleen het BBP? Schrijf jullie antwoord kort op in je schrift.

3. Klaar? (1 min): Bespreek: wat zegt de HDI over de ongelijkheid binnen een land (tussen mannen en vrouwen of verschillende bevolkingsgroepen)?

Lesverloop

1. Startopdracht + bespreking

2. HW bespreken, nakijken en verbeteren

3. Leerdoelen

4. Uitleg

5. Check vd uitleg

6. Opdrachten maken (met potlood)

7. Les afsluiten: Reflecteren op de leerdoelen

(± tijd)

1. (12 min)

2. (8 min)

3. (2 min)

4. (16 min)

5. (6 min)

6. (16 min)

7. (5 min)

Leerdoelen H2.2

Aan het einde van de les kun je in eigen woorden:

1 > de wereld beschrijven, analyseren en in gebieden indelen aan de hand van politieke kenmerken en de bijbehorende indicatoren

Geopolitieke plaats en rol

Blokvorming

Samenwerking of organisatie van landen, vooral op economisch en/of politiek gebied.

-> Poging sterkere positie voor landen (bipolaire wereld)

Samenwerkingsverbanden

Groep van landen of organisaties die regelmatig overleg met elkaar hebben en/of intensief met elkaar samenwerken.

-> Indicator politieke plaats van landen

> afspraken bestuurlijk/militair (NAVO) /handel (EU)

> Overleg tussen de politiek en economisch machtigste landen en de EU

> Opgericht in 1999 na de financiële crisis in Azië

> Focus verbreed van enkel economie naar mondiale vraagstukken (klimaat, gezondheid)

> Vertegenwoordigt 85% van het wereld-bbp en 75% van de wereldhandel

> Omvat twee derde van de wereldbevolking

1/6

Democratisch gehalte

2/6

> indicator is democratie-index:

• waarde 0 - 10

• 5 categorieën

> het houden van vrije verkiezingen

> het functioneren van de regering

> de mate waarin de bevolking deelneemt aan de

politieke besluitvorming

> de politieke cultuur

> de manier waarop er in een land wordt omgegaan

met burgerrechten

Op basis van de democratie-index worden 4 regimes

onderscheiden

Democratisch gehalte

Mate waarin de politieke, economische en sociale macht verdeeld is over de bevolking van een land, hoeveel zeggenschap inwoners van een land hebben over hun eigen leven en hoe de regering en de overheid in een land functioneren.

3/6

Mensenrechten als politiek kenmerk: Gebaseerd op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) van de VN.

> Twee kernverdragen: Het IVBPR (burgerlijke en politieke rechten) en het IVESCR (economische, sociale en culturele rechten).

• IVBPR: discriminatie, marteling, eerlijk proces, vrije meningsuiting, kiesrecht en gelijkheid voor de wet.

• IVESCR: werk, loon, voedsel, stakingsrecht, discriminatie, gezondheid en onderwijs.

> Indicatoren: Heeft een land verdragen ondertekend én geratificeerd (goedgekeurd door het parlement)?

> De praktijk: Ratificatie garandeert helaas niet dat een land de mensenrechten ook daadwerkelijk naleeft.

Mensenrechten

Rechten waarop ieder mens aanspraak kan maken, ongeacht herkomst, nationaliteit, overtuiging, gender, wettelijke status of andere kenmerken.

Europese Unie

4/6

1. Ontstaan & Doel

• Na WOII opgericht om vrede te bewaren via economische samenwerking.

• Tegenwoordig veel breder: focus op welvaart, klimaat en mensenrechten.

2. De Interne Markt

• Gebaseerd op de 4 vrijheden: vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal.

• Versterkt door de gezamenlijke munt (de euro) in veel lidstaten.

3. Supranationale samenwerking

• Lidstaten hebben een deel van hun onafhankelijkheid (soevereiniteit) overgedragen aan de EU.

• Europese wetten staan vaak bóven nationale wetten.

4. Bestuurlijke Driehoek

• Europese Commissie: Bedenkt wetten (dagelijks bestuur).

• Europees Parlement: Stemt namens de Europese burgers.

• Raad van de EU: Beslist mee namens de nationale regeringen (ministers).

Europese Unie: geopolitieke plaats en rol

5/6

EGKS > EEG > EU

Europese Unie: geopolitieke plaats en rol

6/6

Russische agressie: Oorlog in Oekraïne (sinds 2014 en escaleerde in 2022) is een poging van Rusland om invloed in de regio te behouden.

1. Gevolg (groei NAVO): Uit veiligheidsoverwegingen besloten Zweden en Finland (inmiddels lid) zich toch aan te sluiten bij de NAVO.

2. Blokvorming EU: De economische samenwerking is veel sterker dan de politieke, omdat landen hun soevereiniteit (onafhankelijkheid) willen behouden.

3. Interne EU-spanningen: De toetreding van Midden- en Oost-Europese landen zorgt voor verdeeldheid en politieke meningsverschillen binnen de Unie.

Aan de slag met potlood

Wat moet je doen?

Iedereen> Maak H2.2: 2, 3, 4, 6

Klaar > Maak de examentrainingen van H1

20

m

00

second

add30s

Stil, geen vragen

Helemaal klaar? 

Kies iets van het A3-blad

Stil, vragen aan docent

Samenwerken, 

vragen aan docent

Laptops open!

Inloggen op LessonUp

1

m

00

second

add30s

1

Ik kan het compleet in eigen woorden uitleggen

2

Ik kan het grotendeels in eigen woorden uitleggen

3

Ik kan een deel in eigen woorden uitleggen

4

Ik kan het een beetje in eigen woorden uitleggen

In hoeverre denk je dat je het leerdoel van deze les hebt behaald?