§1.3 Vermogen en energie
§1.3 Vermogen en energie
Open met herkenbare apparaten in huis: waterkoker, lamp, tv, oplader. Maak meteen onderscheid tussen wat een apparaat op een moment gebruikt en wat het over langere tijd verbruikt.
Leerdoelen
1 Je kunt uitleggen wat wordt bedoeld met het vermogen van een apparaat.
2 Je kunt berekeningen uitvoeren met spanning, stroomsterkte en vermogen.
3 Je kunt uitleggen hoe het verbruik van elektrische energie in huis wordt gemeten.
4 Je kunt het energieverbruik van elektrische apparaten berekenen in kWh.
5 Je kunt berekenen hoeveel je voor de verbruikte elektrische energie moet betalen.
6 Je kunt beschrijven welke grootheden je af kunt lezen op een energiemeter.
Dit volgt het best uit de opgegeven leerdoelen. Andere doelen ondersteunen dit hoofddoel: vermogen begrijpen, rekenen met U, I en P, en kWh en energiemeter lezen.
Welke apparaten in huis gebruiken volgens jou veel stroom?
Gebruik de antwoorden als start: laat leerlingen woorden noemen als waterkoker, oven, tv, lamp of oplader. Koppel daarna naar het verschil tussen vermogen en verbruik.
Wat is vermogen?
Vermogen zegt hoeveel elektrische energie een apparaat per seconde gebruikt.
symbool: P
eenheid: watt (W)
meer watt = sneller energie gebruiken
Leg uit dat een waterkoker veel meer vermogen heeft dan een ledlamp, omdat hij veel sneller energie omzet.
Vermogen van apparaten
Je ziet het vermogen vaak op:
het typeplaatje
de verpakking
de gebruiksaanwijzing
Voorbeelden:
ledlamp: 5 W
televisie: 100 W
waterkoker: 2000 W
Benadruk dat het om typische voorbeelden gaat. Apparaten kunnen per model verschillen.
Groot en klein vermogen
Een apparaat met groot vermogen:
gebruikt snel veel energie
levert vaak veel warmte, licht of beweging
Een apparaat met klein vermogen:
gebruikt langzaam energie
werkt vaak zuiniger per seconde
Voorkom de misvatting dat een apparaat met hoog vermogen altijd duurder is in gebruik. De tijd speelt ook mee.
Vermogen in een formule
Voor elektrisch vermogen gebruik je:
P = U × I
P = vermogen in watt (W)
U = spanning in volt (V)
I = stroomsterkte in ampère (A)
Noem dat spanning soms ook als voltage wordt aangeduid, maar gebruik op de slides steeds spanning.
Rekenen met P, U en I
Met de formule kun je drie dingen berekenen:
P als je U en I weet
I als je P en U weet
U als je P en I weet
Laat eventueel mondeling zien hoe je de formule omvormt: I = P / U en U = P / I.
Voorbeeld met vermogen
Een apparaat werkt op 230 V en gebruikt 2 A.
P = U × I
P = 230 × 2 = 460 W
Het vermogen is dus 460 W.
Werk rustig stap voor stap. VMBO-leerlingen hebben baat bij het eerst invullen van symbolen en daarna pas rekenen.
Stroomsterkte berekenen
Een apparaat heeft een vermogen van 1150 W bij 230 V.
I = P / U
I = 1150 / 230 = 5 A
De stroomsterkte is 5 A.
Benadruk dat delen het omgekeerde is van vermenigvuldigen uit de hoofdformule.
Elektrische energie gebruiken
Elektrische energie is wat een apparaat in een bepaalde tijd verbruikt.
Niet alleen het vermogen telt,
maar ook hoe lang het apparaat aanstaat.
Hier komt de belangrijke overgang: vermogen is per seconde, energieverbruik gaat over tijd.
Van vermogen naar energie
Meer vermogen + meer tijd = meer verbruik.
Dus:
hoog vermogen, korte tijd → kan toch veel verbruiken
laag vermogen, lange tijd → kan ook veel verbruiken
Gebruik herkenbare voorbeelden: waterkoker kort, koelkast lang.
Energie in huis
In huis wordt elektrische energie meestal gemeten in:
kilowattuur (kWh)
Dat is de hoeveelheid energie die een apparaat van 1 kW gebruikt in 1 uur.
Zeg expliciet dat kWh een eenheid van energie is en geen vermogen. Dat gaat vaak mis.
Formule voor energieverbruik
Voor het verbruik in huis gebruik je:
energie = vermogen × tijd
Bij rekenen in kWh:
vermogen in kW
tijd in uur
Laat mondeling zien dat 1000 W = 1 kW. Dat is nodig voor de volgende dia.
Voorbeeld in kWh
Een kachel heeft een vermogen van 2000 W.
Dat is 2 kW.
De kachel staat 3 uur aan.
energie = 2 × 3 = 6 kWh
Wijs op de omzetting van watt naar kilowatt: delen door 1000.
Hoe wordt verbruik gemeten?
Het totale verbruik van elektrische energie in huis wordt gemeten met een energiemeter.
Die meter telt hoeveel kWh je gebruikt.
Noem dat de energiemeter meestal in de meterkast zit.
Wat lees je af op een energiemeter?
Op een energiemeter kun je vaak aflezen:
verbruikte elektrische energie in kWh
meterstanden
soms apart dagtarief en nachttarief
Dit dekt ook de extra stof over grootheden op de energiemeter, zonder te veel detail.
Wat kost elektrische energie?
Je betaalt voor het aantal kWh dat je gebruikt.
De prijs staat als een bedrag per kWh op de energierekening.
Houd het eenvoudig: focus op verbruikskosten, niet op vaste kosten of belastingen.
Formule voor kosten
Om de kosten te berekenen gebruik je:
kosten = aantal kWh × prijs per kWh
Zeg erbij dat de prijs per kWh kan verschillen per contract, maar dat de rekentrap hetzelfde blijft.
Voorbeeld van kosten
Een apparaat verbruikt 6 kWh.
De prijs is €0,40 per kWh.
kosten = 6 × 0,40 = €2,40
De kosten zijn dus €2,40.
Laat leerlingen de komma in eurobedragen goed lezen. Gebruik eventueel €0,40 in plaats van 40 cent om verwarring te voorkomen.
Van apparaat naar prijs
Stap voor stap:
zoek het vermogen op
reken watt om naar kilowatt
bepaal de tijd in uren
bereken het verbruik in kWh
bereken daarna de kosten
Dit is de samenvattende keten van de les. Laat zien dat alle leerdoelen samenkomen in één aanpak.
Begrippenlijst
vermogen - hoeveelheid elektrische energie die een apparaat per seconde gebruikt
watt - eenheid van vermogen
spanning - elektrische grootheid met als eenheid volt
stroomsterkte - elektrische grootheid met als eenheid ampère
elektrische energie - energie die een apparaat in een bepaalde tijd verbruikt
kilowattuur (kWh) - eenheid van elektrische energieverbruik in huis
energiemeter - meter die het verbruik van elektrische energie meet
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
meterstand - stand van de energiemeter op een bepaald moment
dagtarief - prijs of meterstand voor stroom overdag
nachttarief - prijs of meterstand voor stroom in de nacht
prijs per kWh - bedrag dat je betaalt voor 1 kilowattuur
volt (V) - eenheid van spanning
ampère (A) - eenheid van stroomsterkte
kilowatt (kW) - 1000 watt
Deze slide heeft geen instructies