Herhaling les 1 tm 4 Lezen 3

Slim lezen met strategie

1 / 37
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo t, mavo, havoLeerjaar 2

In deze les zitten 37 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 25 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Slim lezen met strategie

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan verschillende leesstrategieën en tekstverbanden herkennen en toepassen om een tekst gericht, zorgvuldig en grondig te lezen.

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past voor jou bij slim lezen?

Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag door op woorden als strategie, snel, begrijpen, zoeken, hoofdgedachte of moeilijk.

De leesmotor

Lezen begint met een leesdoel.


Je kiest je aanpak op basis van:

  • wat je moet weten

  • hoeveel tijd je hebt

  • hoe moeilijk de tekst is


Die keuze noemen we de leesmotor: je doel stuurt je manier van lezen.

Benadruk dat leerlingen niet elke tekst op dezelfde manier hoeven te lezen. Het leesdoel bepaalt de strategie.

Drie leestypen

Globaal lezen

  • onderwerp ontdekken

  • hoofdgedachte zoeken

  • letten op titel, tussenkopjes en plaatjes

Scannen

  • één feit of woord vinden

  • letten op namen, cijfers en kernwoorden

  • niet alles helemaal lezen

Gericht zoeken

Snel oriënteren

Deze slide zet twee snelle leestypen naast elkaar. Het verschil zit in het doel: overzicht krijgen of iets opzoeken.

Intensief lezen

Intensief lezen gebruik je als je een tekst echt moet begrijpen.


Je leest langzaam en nauwkeurig, let op verbanden en moeilijke woorden, en controleert steeds of je de inhoud nog volgt.

Koppel dit aan toetsen, opdrachten en informatieve teksten. Intensief lezen is meer dan langzaam lezen: het vraagt actief verwerken.

Wanneer kies je welke strategie?

  • Globaal lezen als je eerst wilt weten waar een tekst over gaat

  • Scannen als je een naam, datum of antwoord zoekt

  • Intensief lezen als je de tekst goed moet begrijpen


Goed lezen is dus: de juiste strategie kiezen bij je leesdoel.

Deze slide heeft geen instructies

Je eigen leesuitdaging

Niet iedere lezer loopt tegen hetzelfde aan.


Sommigen lezen te snel, anderen raken de draad kwijt of missen belangrijke woorden.

Laat leerlingen inzien dat leesproblemen vaak samenhangen met een verkeerde aanpak, niet meteen met onvermogen.

Uitdaging en aanpak

  • Ik weet niet waar de tekst over gaat → begin met globaal lezen

  • Ik kan een detail niet vinden → gebruik scannen

  • Ik snap de tekst niet goed → kies intensief lezen

  • Ik dwaal af tijdens het lezen → werk met kernwoorden en structuur

Maak duidelijk dat een strategie een hulpmiddel is. Leerlingen kunnen ook tijdens het lezen van strategie wisselen.

Welke strategie past bij het zoeken van één datum?

A

Globaal lezen

B

Scannen

C

Intensief lezen

D

Samenvatten

Toetst het verschil tussen de drie leestypen. 'Samenvatten' is bewust een plausibele maar verkeerde afleider: het is geen leestype uit deze uitleg.

Kies de passende leesaanpak

Je begint met een leesdoel. Dat stuurt je leesmotor. Als je wilt weten waar de tekst over gaat, kies je globaal lezen. Zoek je één detail, dan gebruik je scannen.

leesdoel
leesmotor
globaal lezen
scannen
tekstverband
signaalwoord
intensief lezen
verwijswoord

De woorden komen rechtstreeks uit het eerste lesblok: leesdoel, leesmotor en de twee snelle leestypen.

Welke leesuitdaging herken jij bij jezelf?

Bespreek antwoorden zoals: te snel lezen, de draad kwijtraken, details missen, afdwalen, niet weten waar de tekst over gaat. Laat leerlingen er een passende strategie aan koppelen.

Tekstverbanden

Zinnen en alinea’s staan niet los van elkaar. Ze vormen samen een tekstverband.


Een tekstverband laat zien hoe ideeën met elkaar samenhangen. Daardoor lees je niet alleen woorden, maar begrijp je ook de opbouw van de tekst.

Gebruik de term consequent: tekstverband. Het gaat om de relatie tussen delen van de tekst.

Veelvoorkomende tekstverbanden

Verbanden

Waarom belangrijk?

  • helpt bij begrijpen

  • maakt de opbouw zichtbaar

  • helpt bij vragen beantwoorden

  • laat zien wat de schrijver bedoelt

  • opsomming

  • tegenstelling

  • oorzaak-gevolg

  • tijdsvolgorde

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden

Een signaalwoord kondigt een tekstverband aan.


Voorbeelden:

  • opsomming: ook, daarnaast, bovendien

  • tegenstelling: maar, toch, echter

  • oorzaak-gevolg: doordat, daardoor, dus

  • tijdsvolgorde: eerst, daarna, vervolgens

Benadruk dat een signaalwoord vaak helpt, maar dat leerlingen altijd ook naar de inhoud van de zin moeten kijken.

Verwijswoorden

Verwijswoorden verwijzen terug of vooruit naar een woord of woordgroep.


Voorbeelden zijn: hij, zij, dit, die, deze, dat. Als je weet waarnaar zo’n woord verwijst, begrijp je de tekst nauwkeuriger.

Laat zien dat verwijswoorden vaak in vragen terugkomen. Verkeerd verwijzen leidt snel tot misbegrip.

Verwijswoord aanwijzen

Zo pak je het aan:

  • zoek het verwijswoord

  • lees de zin ervoor en erna

  • vraag: naar wie of wat verwijst dit woord?

  • controleer of de betekenis klopt in de hele zin


Zo lees je preciezer.

Deze slide heeft geen instructies

Welk signaalwoord past meestal bij een tegenstelling?

A

daarna

B

doordat

C

maar

D

bovendien

De afleiders horen wel bij andere tekstverbanden: tijdsvolgorde, oorzaak-gevolg en opsomming.

Herken verbanden in een tekst

Een tekstverband laat zien hoe ideeën samenhangen. Een signaalwoord kondigt zo'n verband vaak aan. Woorden als eerst en daarna passen bij tijdsvolgorde. Woorden als hij, deze of dat zijn vaak een verwijswoord.

tekstverband
signaalwoord
tijdsvolgorde
verwijswoord
kernwoord
tegenstelling
leesdoel
scannen

Controleert of leerlingen de begrippen tekstverband, signaalwoord, tijdsvolgorde en verwijswoord uit elkaar houden.

Grondig lezen

Bij grondig lezen verwerk je een tekst actief.


Drie bruikbare manieren zijn:

  • kernwoorden markeren

  • een eenvoudige schematische tekening of structuur maken

  • de opbouw van de tekst zichtbaar maken

Koppel dit aan intensief lezen: grondig lezen is een manier om intensief lezen uitvoerbaar te maken.

Kernwoorden markeren

Markeer alleen woorden die echt betekenis dragen:

  • belangrijke begrippen

  • namen, data of oorzaken

  • woorden die vaak terugkomen

Waarschuw voor te veel markeren. Als bijna alles geel is, helpt het niet meer.

Schema of tekening

Een eenvoudige schets of structuur helpt om informatie te ordenen.


Denk aan:

  • een rijtje met hoofdzaken

  • pijlen bij oorzaak en gevolg

  • een tijdlijn bij tijdsvolgorde

Benadruk dat het schema eenvoudig mag zijn. Het gaat om overzicht, niet om mooi tekenen.

De opbouw zichtbaar maken

Let op hoe de tekst is opgebouwd:

  • onderwerp of inleiding

  • uitleg en voorbeelden

  • afsluiting of conclusie


Als je de opbouw ziet, begrijp je sneller wat hoofdzaak en wat detail is.

Deze slide heeft geen instructies

Welke aanpak helpt vooral bij oorzaak en gevolg?

A

Tijdlijn maken

B

Kernwoorden markeren

C

Pijlen tekenen

D

Titel zoeken

Gebaseerd op de slide over schema of tekening: bij oorzaak-gevolg helpen pijlen om de relatie zichtbaar te maken.

Welke manier helpt jou het meest bij grondig lezen?

1

Kernwoorden markeren

2

Schema maken

3

Opbouw bekijken

4

Combinatie van drie

Deze slide heeft geen instructies

Waarom helpt opbouw zien bij begrijpend lezen?

Goede antwoorden noemen dat de opbouw hoofdzaak en detail zichtbaar maakt, of dat je sneller ziet waar inleiding, uitleg en afsluiting staan.

Lezen met hulpmiddelen

Sommige werkvormen helpen om nieuwe leesmanieren toe te passen.


Voorbeelden:

  • een gatentekst met verwijswoorden en signaalwoorden

  • het formulier Bekend-benieuwd-bewaard

  • vragen bij een tekst beantwoorden

Noem dit als manieren om strategieën zichtbaar te oefenen, zonder er een activiteit van te maken op de slide.

Gatentekst en BBB

  • Bekend: wat wist je al?

  • Benieuwd: wat wil je weten?

  • Bewaard: wat onthoud je uit de tekst?

  • let op signaalwoorden

  • let op verwijswoorden

  • kijk welke woorden logisch passen

Gatentekst

Bekend-benieuwd-bewaard

BBB staat voor Bekend-benieuwd-bewaard. Gebruik de volledige naam op de slide, omdat niet alle leerlingen de afkorting kennen.

Vragen bij een tekst

Bij tekstvragen helpt het om bewust te lezen:

  • bepaal wat de vraag vraagt

  • kies een passende leesstrategie

  • let op tekstverbanden, signaalwoorden en verwijswoorden

Laat zien dat begrijpend lezen niet alleen om antwoorden gaat, maar om de route naar het antwoord.

Toepassen op teksten

Bij twee verschillende teksten kun je dezelfde leesmanieren gebruiken:

  • eerst je leesdoel bepalen

  • daarna een leesstrategie kiezen

  • vervolgens letten op tekstverbanden en verwijswoorden

  • ten slotte de tekst grondig verwerken

Dit is de samenbindende slide van de les: van leesdoel naar strategie naar zorgvuldig begrip.

Wat doe je eerst bij vragen over een tekst?

A

Antwoord gokken

B

Leesdoel bepalen

C

Vraag bekijken

D

Alles markeren

Sluit aan bij de slide 'Vragen bij een tekst': eerst bepaal je wat de vraag vraagt, daarna kies je een passende leesstrategie.

Leesmanieren toepassen

Bij tekstvragen bepaal je eerst wat de vraag vraagt. Daarna kies je een passende leesstrategie. Vervolgens let je op tekstverbanden en verwijswoorden. Zo werk je de tekst grondig door.

vraag
leesstrategie
tekstverbanden
grondig
hoofdstuk
signaalzinnen
globaal
plaatjes

Deze gatentekst bundelt het laatste subtopic: vraaggericht lezen, strategie kiezen en zorgvuldig verwerken.

Welke leesmanier ga jij hierna echt gebruiken?

Laat leerlingen een concreet element noemen, bijvoorbeeld scannen, signaalwoorden herkennen, verwijswoorden zoeken of de opbouw bekijken.

Wat vond jij vandaag het lastigst?

Stimuleer eerlijke reflectie. Mogelijke thema's: tekstverbanden herkennen, verwijswoorden aanwijzen, juiste strategie kiezen of niet te veel markeren.

Eén woord dat jij onthoudt uit deze les

Gebruik de woordwolk als korte afsluiting. Vraag enkele leerlingen hun gekozen woord toe te lichten.

Begrippenlijst

leesdoel - wat je met het lezen wilt bereiken

leesmotor - het idee dat je leesdoel je leesaanpak stuurt

globaal lezen - snel lezen om onderwerp en hoofdgedachte te vinden

scannen - gericht zoeken naar een detail of gegeven

intensief lezen - nauwkeurig lezen om een tekst goed te begrijpen

tekstverband - samenhang tussen zinnen of alinea’s

signaalwoord - woord dat een tekstverband aankondigt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

verwijswoord - woord dat verwijst naar een ander woord of woordgroep

opsomming - tekstverband waarin zaken achter elkaar worden genoemd

tegenstelling - tekstverband waarin twee ideeën tegenover elkaar staan

oorzaak-gevolg - tekstverband waarin iets leidt tot iets anders

tijdsvolgorde - tekstverband waarin gebeurtenissen in volgorde staan

kernwoord - belangrijk woord dat veel zegt over de inhoud

opbouw van de tekst - de manier waarop een tekst is georganiseerd

Deze slide heeft geen instructies