1.3 h Leesdoelen en leesmanieren
1.3 Leesdoelen en leesmanieren
Lesduur is: 30 minOnderdelen in deze les
1.3 Leesdoelen en leesmanieren
Open met het herkenbare verschil: een hoofdstuk voor een proefwerk lees je anders dan een appje. Daarmee landt meteen de centrale vraag van de les: hoe kies je de juiste leesmanier bij je leesdoel?
Terugblik vorige les
Ik kan op verschillende manieren ontdekken wat de betekenis is van woorden die ik nog niet ken. Welke manieren ook al weer?
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat leesdoelen en leesmanieren zijn en bewust de juiste leesmanier kiezen bij een tekst.
Deze slide heeft geen instructies
Welke leesmanieren ken je al of gebruik je soms?
Gebruik de antwoorden als startpunt: welke woorden gaan over een doel en welke over een aanpak? Koppel daarna aan leesdoel en leesmanier.
Waarom lees je niet elke tekst hetzelfde?
Je leest altijd met een doel.
Dat doel bepaalt hoe je leest.
Een appje lees je snel voor de belangrijkste boodschap.
Een leertekst lees je aandachtiger.
Een tekst met een vraag erbij lees je gericht op het antwoord.
Benadruk de koppeling: eerst het leesdoel vaststellen, daarna pas de leesmanier kiezen. Gebruik eventueel voorbeelden uit de schooldag van de klas.
Wat is een leesdoel?
Een leesdoel is de reden waarom je een tekst leest.
Voorbeelden van leesdoelen:
weten waar de tekst over gaat
de hele tekst begrijpen
informatie onthouden
een antwoord of gegeven vinden
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een leesmanier?
Een leesmanier is de aanpak die je gebruikt tijdens het lezen.
Leesdoel → passende leesmanier
Als je weet waarom je leest, kun je kiezen hoe je leest. Zo lees je sneller, gerichter en begrijp je de tekst beter.
Leg uit dat een leesmanier geen vast trucje is, maar een bewuste keuze. Soms combineer je leesmanieren ook.
Vier belangrijke leesmanieren
1 Verkennend lezen
2 Intensief lezen
3 Studerend lezen
4 Zoekend lezen
Elke leesmanier past bij een ander leesdoel.
Houd deze slide als overzicht. De volgende slides werken elke leesmanier apart uit.
Wat bepaalt vooral welke leesmanier je kiest?
het leesdoel
de tekstlengte
de lettergrootte
de bladzijde
De kern van dit blok is: eerst bepaal je waarom je leest, daarna kies je hoe je leest.
Maak de uitleg compleet
Een leesdoel is de reden waarom je een tekst leest. Een leesmanier is de aanpak die je daarbij kiest. Als je eerst weet waarom je leest, kun je beter kiezen hoe je leest.
Controleer of leerlingen doel en aanpak niet omwisselen.
1.Verkennend lezen
Leesdoel: ongeveer weten waar de tekst over gaat en voorkennis activeren.
Aanpak:
kijk naar de titel
lees de inleiding
bekijk tussenkopjes
let op afbeeldingen en slot
Voorkennis activeren betekent dat leerlingen alvast bedenken wat ze al weten over het onderwerp. Dat helpt later bij begrip.
Wanneer gebruik je verkennend lezen?
Gebruik deze leesmanier als je nog niet diep hoeft te lezen.
Bijvoorbeeld:
voordat je aan een nieuwe tekst begint
als je wilt voorspellen waar de tekst over gaat
als je snel een eerste indruk nodig hebt
Deze slide heeft geen instructies
2.Intensief lezen
Leesdoel: de tekst in zijn geheel begrijpen.
Aanpak:
lees van begin tot eind
let op verbanden tussen alinea's
probeer de betekenis precies te begrijpen
Noem dat intensief lezen nodig is bij teksten waarbij elk deel belangrijk kan zijn, bijvoorbeeld bij een uitlegtekst of verhaalvraag.
Wanneer gebruik je intensief lezen?
Deze leesmanier past als volledig begrip nodig is.
Voorbeelden:
een verhaal voor Nederlands
een uitleg in een schoolboek
een tekst waarover je vragen moet beantwoorden
Deze slide heeft geen instructies
Je bekijkt titel en tussenkopjes. Welke leesmanier past?
zoekend lezen
studerend lezen
verkennend lezen
intensief lezen
Distractors zijn de andere drie leesmanieren; leerlingen moeten de aanpak herkennen, niet alleen de term onthouden.
Wanneer kies je verkennend lezen?
Goed antwoord bevat elementen als: je leest snel voor een eerste indruk, je kijkt naar titel/inleiding/tussenkopjes/afbeeldingen, en je hoeft nog niet alles precies te begrijpen.
Vul de juiste leesmanieren in
Bij intensief lezen wil je de tekst helemaal begrijpen. Bij verkennend lezen wil je snel weten waar de tekst over gaat. Beide leesmanieren passen bij een ander leesdoel.
Laat leerlingen het verschil tussen volledig begrijpen en eerste indruk verwoorden.
3.Studerend lezen
Leesdoel: belangrijke informatie onthouden.
Aanpak:
werk actief met de tekst
bedenk vragen bij de tekst
maak een samenvatting
selecteer hoofdpunten
Maak duidelijk dat studerend lezen verder gaat dan alleen begrijpen: de informatie moet blijven hangen voor later, bijvoorbeeld voor een toets.
Actief lezen helpt onthouden
Bij studerend lezen doe je meer dan alleen kijken naar woorden.
je zoekt hoofdgedachten
je zet informatie in je eigen woorden
je controleert of je de tekst echt begrijpt
Je kunt mondeling voorbeelden geven van actief verwerken, zoals kernwoorden noteren of na elke alinea kort samenvatten.
4.Zoekend lezen
Leesdoel: informatie over een onderwerp of het antwoord op een vraag vinden.
Aanpak:
bedenk goede trefwoorden
scan de tekst
let op waar die trefwoorden staan
Leg uit dat scan de tekst betekent: niet alles lezen, maar gericht zoeken met je ogen naar woorden, cijfers of namen.
Wanneer gebruik je zoekend lezen?
Zoekend lezen gebruik je als je iets specifieks nodig hebt.
Bijvoorbeeld:
een datum opzoeken
een antwoord op één vraag zoeken
informatie over één onderdeel vinden
Deze slide heeft geen instructies
Welke aanpak hoort het best bij studerend lezen?
trefwoorden zoeken
samenvatting maken
titel bekijken
datum opzoeken
De juiste keuze laat zien dat studerend lezen gericht is op onthouden, niet alleen begrijpen of zoeken.
Maak de tekst af
Bij studerend lezen wil je informatie onthouden. Je zoekt dan hoofdpunten en maakt soms een samenvatting. Bij zoekend lezen scan je juist gericht naar een antwoord of gegeven.
Alle blanks zijn kernwoorden uit de uitleg op de voorgaande slides.
De juiste keuze maken
Niet de tekstsoort, maar vooral het leesdoel bepaalt je leesmanier.
eerst oriënteren → verkennend lezen
helemaal begrijpen → intensief lezen
onthouden voor later → studerend lezen
iets opzoeken → zoekend lezen
Laat zien dat één tekst op verschillende manieren gelezen kan worden. Een hoofdstuk kun je eerst verkennend lezen en daarna studerend lezen.
Eén tekst, verschillende manieren
Bij hetzelfde hoofdstuk kun je meerdere leesmanieren gebruiken.
Voorbeeld:
eerst de titel en tussenkopjes bekijken
daarna de tekst helemaal lezen
daarna een samenvatting maken
Koppel hier de volgorde aan een realistische schooltaak: voorbereiden op een proefwerk.
Je wilt een datum in een lange tekst vinden. Wat kies je?
intensief lezen
verkennend lezen
zoekend lezen
studerend lezen
Toetst toepassing: leerlingen koppelen een concreet doel aan de juiste leesmanier.
Welke leesmanier zou je als eerste gebruiken bij een nieuw hoofdstuk?
verkennend lezen
intensief lezen
studerend lezen
zoekend lezen
Deze slide heeft geen instructies
Welke leesmanieren kun je na elkaar gebruiken?
Goed antwoord bevat bij voorkeur een logische volgorde, bijvoorbeeld: eerst verkennend lezen, daarna intensief lezen, daarna studerend lezen. Laat leerlingen hun keuze kort toelichten.
Leesproblemen en laaggeletterdheid
Soms is lezen extra moeilijk.
Laaggeletterd betekent dat iemand wel kan lezen en schrijven, maar moeite heeft met eenvoudige teksten of korte berichtjes.
Dat is iets anders dan analfabetisme: dan heeft iemand nooit leren lezen en schrijven.
Houd de uitleg feitelijk en respectvol. Dit onderwerp past hier omdat bewust lezen niet voor iedereen vanzelfsprekend is.
Waardoor kunnen leesproblemen ontstaan?
Er kunnen verschillende oorzaken zijn:
onderwijs en oefening
thuissituatie en taalgebruik thuis
persoonlijke oorzaken, zoals dyslexie
Dyslexie= leesstoornis/ beperkt lezen / moeite met lezen / leesproblemen
Leerlingen met dyslexie moeten vaak harder werken en meer oefenen.
Oorzaak van dyslexie? De hersengebieden werken niet goed samen bij het lezen, waardoor een woord minder goed en snel wordt herkend.
Vermijd schuldtaal. Benadruk dat leesontwikkeling door meerdere factoren wordt beïnvloed.
Hulp bij leesproblemen
Er is hulp mogelijk bij leesproblemen.
extra aandacht en oefening helpen
hulp vragen is belangrijk
organisaties zoals Stichting Lezen en Schrijven vragen aandacht voor laaggeletterdheid
Noem eventueel dat ondersteuning op school normaal is en dat hulp vragen juist sterk is.
Wat betekent laaggeletterdheid?
nooit leren lezen
moeite met eenvoudige teksten
altijd langzaam lezen
geen boeken leuk vinden
Maak het verschil duidelijk met analfabetisme: bij laaggeletterdheid kan iemand wel lezen en schrijven, maar met moeite.
Vul de begrippen in
Iemand die laaggeletterd is, kan wel lezen en schrijven, maar heeft moeite met eenvoudige teksten. Analfabetisme betekent dat iemand nooit heeft leren lezen en schrijven. Een persoonlijke oorzaak van leesproblemen kan dyslexie zijn.
Gebruik dit moment ook om respectvolle taal rond leesproblemen te benadrukken.
Begrippenlijst
leesdoel - de reden waarom je een tekst leest
leesmanier - de aanpak die je kiest om een tekst te lezen
verkennend lezen - lezen om snel te weten waar een tekst over gaat
intensief lezen - lezen om de hele tekst goed te begrijpen
studerend lezen - lezen om belangrijke informatie te onthouden
zoekend lezen - lezen om gericht een antwoord of gegeven te vinden
trefwoord - belangrijk woord waarop je gericht kunt zoeken
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
voorkennis - wat je al weet over een onderwerp voordat je gaat lezen
scannen - snel met je ogen door een tekst gaan om iets te vinden
laaggeletterdheid - moeite hebben met eenvoudige teksten, terwijl je wel kunt lezen en schrijven
analfabetisme - nooit hebben leren lezen en schrijven
dyslexie - leerstoornis die lezen en spellen moeilijker maakt
samenvatting - een korte weergave van de belangrijkste informatie
Deze slide heeft geen instructies
