Les 6 - Thema 8 Basisstof 1 Zenuwstelsels en Basisstof 2 Zenuwcellen



1 / 28
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 4

In deze les zitten 28 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 70 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les



Deze slide heeft geen instructies

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

  1. Vooraf:
    Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen

  2. Instructie:
    Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen

  3. Toepassing:
    Actieve verwerking, Formatief handelen 

  4. Evaluatie:
    Afsluiting

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

              Startklaar 

5

minute

00

second

  • Op je plek zitten

  • Telefoon in de kluis

  • Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond

  • Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui

  • Inloggen in LessonUp

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Huiswerk bespreken

Basisstof: 7.6 Ontkieming, groei en ontwikkeling

Pagina nummer: 73, 74, 75 en 77

Opdrachten: 1, 2, 3, 4, 5 en 7

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.


Docentnotitie: bespreek alleen de opgaven waar de meeste vragen over zijn. De rest kijken leerlingen zelf na.

Thema 8 Regeling

Basisstof 1 Het zenuwstelsel

Basisstof 2 Zenuwcellen en zenuwen

Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn de hersenen?

A

Een weefsel

B

Een orgaan

C

Een orgaanstelsel

D

Een organisme

Toetst: voorkennis, leerdoel 2 van de introductie (organisatieniveaus). A: leerlingen verwarren weefsel (groep dezelfde cellen) met orgaan. C: de hersenen zijn een deel van het zenuwstelsel, niet het hele stelsel. D: een organisme is het hele levende wezen.

Je loopt langs een snackbar en je ruikt patat. Waarmee vang je de geur op?

A

Met een spier

B

Met een zenuw

C

Met het ruggenmerg

D

Met een zintuig

Toetst: voorkennis, leerdoel 1 van de introductie (bouw en functies van het zenuwstelsel). A: een spier reageert, maar vangt geen prikkel op. B: een zenuw geeft impulsen door, maar vangt de prikkel niet op. C: het ruggenmerg hoort bij het centrale zenuwstelsel en vangt geen prikkels op. Het begrip prikkel komt vandaag terug.

Waar word je je bewust van een prikkel?

A

In de hersenen

B

In het zintuig

C

In de zenuw

D

In de spier

Toetst: voorkennis, leerdoel 1 van de introductie. B: veel leerlingen denken dat je "ziet met je ogen". Het zintuig vangt alleen de prikkel op. C: de zenuw geeft alleen door. D: de spier is het eind van de weg, daar gebeurt de beweging.

Leerdoelen

  • 8.1.1 Je kunt de delen van het zenuwstelsel noemen.

  • 8.1.2 Je kunt de werking van het zenuwstelsel beschrijven.

  • 8.2.1 Je kunt in een afbeelding van een zenuwcel de delen benoemen.

  • 8.2.2 Je kunt beschrijven wat een zenuw is.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Bouw van het zenuwstelsel

  • Het zenuwstelsel heeft twee delen: het centrale zenuwstelsel en de zenuwen.

  • Het centrale zenuwstelsel = de hersenen + het ruggenmerg.

  • De schedel beschermt de hersenen.

  • Het ruggenmerg ligt in de wervelkolom. De wervelkolom beschermt het ruggenmerg.

  • Het ruggenmerg verbindt de hersenen met de zenuwen van je romp, armen en benen.

  • Zenuwen lopen van het centrale zenuwstelsel naar alle delen van je lichaam, zoals je ogen en je spieren.

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.


Afbeelding ernaast plaatsen: Afb. 2, deel 1 "bouw van het zenuwstelsel" (blz. 115).

Prikkels en impulsen

  • Je hebt zintuigen: ogen, oren, neus, tong en huid.

  • Een prikkel is een invloed uit je omgeving. Bijvoorbeeld licht, geluid, geur, smaak of aanraking.

  • In een zintuig liggen zintuigcellen.

  • Een zintuigcel is gevoelig voor één soort prikkel. Je oog voor licht, niet voor geluid.

  • Een zintuigcel maakt van een prikkel een impuls.

    • Impulsen zijn zwakke elektrische signalen.

  • Prikkel → zintuigcel → impuls → zenuw → centrale zenuwstelsel

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.


Afbeelding ernaast plaatsen: Afb. 1 (blz. 114, zonder onderschrift: fietser remt voor een rood verkeerslicht).

De werking van het zenuwstelsel

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.


Afbeelding (zelf invoegen, naast de tekst): Basisstof 1, Afb. 2 De werking van het zenuwstelsel (schematisch).

Van prikkel naar beweging

Je ziet een stukje sinaasappel en je pakt het.

Licht van de sinaasappel komt in je oog

→ zintuigcellen in je oog maken impulsen

→ de impulsen gaan via zenuwen naar je hersenen

→ je hersenen verwerken de impulsen: je weet dat je een sinaasappel ziet

→ je besluit: ik pak hem

→ impulsen gaan van je hersenen naar je ruggenmerg

→ via zenuwen naar je armspieren

→ je armspieren trekken samen: je pakt de sinaasappel

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.


Afbeelding ernaast plaatsen: Afb. 3 "De werking van het zintuigenstelsel (schematisch)." (blz. 117). Docentnotitie: volg de weg met je vinger op de afbeelding. Opdracht 3 gaat over deze afbeelding.

Functie van het zenuwstelsel

  • Alle zintuigen werken hetzelfde: zintuigcellen maken van prikkels impulsen.

  • De impulsen gaan via zenuwen naar het centrale zenuwstelsel.

  • Je hersenen verwerken de impulsen → je wordt je bewust van de prikkel. Dat heet waarnemen. Bijvoorbeeld zien, ruiken of horen.

  • Je hersenen kunnen reageren → ze sturen spieren en klieren aan.

    • Voorbeeld: je ziet of ruikt lekker eten → je speekselklieren maken speeksel.

  • Het zenuwstelsel doet dus drie dingen: impulsen van zintuigen verwerken, bewegingen regelen, de werking van klieren regelen.

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.


Docentnotitie: de drie functies staan ook in "Om te onthouden" (blz. 123). Opdracht 6a vraagt ernaar.

Welke twee delen vormen samen het centrale zenuwstelsel?

Controle vragen

A

De hersenen en de zenuwen

B

De hersenen en het ruggenmerg

C

Het ruggenmerg en de wervelkolom

D

Het ruggenmerg en de zenuwen

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.


Toetst: leerdoel 8.1.1. A en D: zenuwen horen wel bij het zenuwstelsel, maar niet bij het centrale deel. C: de wervelkolom beschermt het ruggenmerg, maar is zelf geen deel van het zenuwstelsel.

Je hoort je telefoon afgaan en je pakt hem. Wat is de prikkel?

Controle vragen

A

Het geluid van de telefoon

B

Het signaal in de zenuw

C

Je oor

D

Je hand pakt de telefoon

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.


Toetst: leerdoel 8.1.2. B: leerlingen verwarren prikkel en impuls. De impuls ontstaat pas in het zintuig. C: het oor is het zintuig dat de prikkel opvangt. D: dat is de reactie, het eind van de weg.

Je ruikt eten en je krijgt meer speeksel in je mond. Wat stuurt het zenuwstelsel hier aan?

Controle vragen

A

Een spier

B

Een zintuig

C

Een klier

D

Het ruggenmerg

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.


Toetst: leerdoel 8.1.2. A: leerlingen denken vaak dat het zenuwstelsel alleen spieren aanstuurt. B: het zintuig (de neus) staat aan het begin en vangt de prikkel op. D: het ruggenmerg is zelf een deel van het zenuwstelsel.

Begrippen basisstof 1

  • centrale zenuwstelsel

  • hersenen

  • ruggenmerg

  • zenuwen

  • prikkel

  • impulsen

5

minute

00

second

  • bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg

  • worden door de schedel beschermd

  • verbindt de hersenen met zenuwen die van en naar de romp en ledematen lopen

  • lopen van het centrale zenuwstelsel naar alle lichaamsdelen


  • een invloed uit je omgeving


  • zwakke elektrische signalen

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.



Docentnotitie: Leerlingen schrijven de begrippen over in hun schrift.

Samen oefenen

12 minuten · samen · klassikaal

SAMEN — 12 MINUTEN

Basisstof 1:

opdracht 1 (blz. 115)

opdracht 3 (blz. 117)

opdracht 5 (blz. 120)

opdracht 6, 7 en 8 (blz. 121)

ZO WERKEN WE

1. Ik lees de vraag voor

2. Je schrijft zelf het antwoord op.

3. We bespreken het antwoord. Je verbetert je antwoord.

20

12

minute

00

second

Docentnotitie: ongeveer 2 minuten per opdracht. Opdracht 3 en 5 kosten de meeste tijd, zet daar Afb. 3 en Afb. 4 op het bord. Loopt het uit, stop dan na opdracht 6. Opdracht 7 en 8 gaan dan mee als huiswerk.

Zenuwcellen

  • Je zenuwstelsel heeft miljoenen zenuwcellen.

  • Een zenuwcel heeft een cellichaam. In het cellichaam zit de celkern.

  • De meeste cellichamen liggen in het centrale zenuwstelsel.

  • Aan het cellichaam zitten uitlopers. Dat zijn dunne "draden" aan de cel.

  • Door de uitlopers gaan de impulsen.

    • Korte uitlopers verbinden zenuwcellen met elkaar.

    • Sommige zenuwcellen hebben ook één lange uitloper. Die verbindt een zintuig, spier of klier met het centrale zenuwstelsel.

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.


Afbeeldingen ernaast plaatsen: Afb. 1 "Een zenuwcel met korte uitlopers." en Afb. 2 "Een zenuwcel met korte uitlopers en één lange uitloper." (blz. 124).

Zenuwen

  • Een zenuw is een bundel lange uitlopers van zenuwcellen.

  • Om de zenuw zit een stevige laag bindweefsel → dat beschermt de zenuw.

  • Om elke uitloper zit een dun isolerend laagje → een impuls kan niet overspringen naar een andere uitloper.

  • In de meeste zenuwen gaan impulsen in twee richtingen:

    • van een zintuig naar het centrale zenuwstelsel

    • van het centrale zenuwstelsel naar een spier of klier

  • Zo'n zenuw heet een gemengde zenuw.

4. Inclusieve didactiek

De docent past diverse strategieën toe om de betrokkenheid van alle leerlingen te garanderen. Door regelmatig het begrip van de lesstof te controleren en zo nodig de uitleg aan te passen, blijft de stof toegankelijk voor iedereen. Flexibele en heterogene differentiatie ondersteunt dit proces. Interactie in de klas wordt versterkt door het gebruik van thuistalen. Verder creëert de docent een contextrijke en inclusieve leeromgeving door (culturele) achtergronden in de lesstof te integreren. Door positief en proactief op leerlinggedrag te reageren, wordt het voor leerlingen makkelijker om gewenst gedrag te tonen en actief deel te nemen aan de les.


Afbeelding ernaast plaatsen: Afb. 3 "Deel van een zenuw." (blz. 125).

Wat doet de lange uitloper van een zenuwcel?

Controle vragen

A

Hij verbindt zenuwcellen met elkaar

B

Hij beschermt de zenuw

C

Hij verbindt een zintuig, spier of klier met het centrale zenuwstelsel

D

Hij bevat de celkern

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.


Toetst: leerdoel 8.2.1. A: dat doen de korte uitlopers. B: beschermen doet het bindweefsel, dat komt op de volgende slide. D: de celkern zit in het cellichaam.

Wat is een zenuw?

Controle vragen

A

Eén lange zenuwcel

B

Een bundel lange uitlopers van zenuwcellen

C

Een bundel cellichamen

D

Een laag bindweefsel

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.


Toetst: leerdoel 8.2.2. A: leerlingen zien een zenuw als één draad, maar het is een bundel. C: de cellichamen liggen vooral in het centrale zenuwstelsel, niet in de zenuw. D: het bindweefsel zit om de zenuw heen, het is niet de zenuw zelf.

Begrippen basisstof 2

  • zenuwcellen

  • cellichaam

  • uitlopers

3

minute

00

second

  • elke zenuwcel bestaat uit een cellichaam met daarin de celkern

  • de cellichamen van de meeste zenuwcellen liggen in het centrale zenuwstelsel

  • door de uitlopers worden de impulsen geleid

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.



Docentnotitie: Leerlingen schrijven de begrippen over in hun schrift.

Aan de slag

12 minuten · zelfstandig werken

IN DE LES — 12 MINUTEN

Basisstof 2:

opdracht 1 (blz. 125)

opdracht 2 en 3 (blz. 126)

opdracht 4 (blz. 127)

opdracht 6 (blz. 128)

Je werkt zelfstandig. Heb je een vraag? Steek je hand op.

HUISWERK

Maak af: Basisstof 1 opdracht 1, 3, 5, 6, 7 en 8 (blz. 115 t/m 121)

Maak af: Basisstof 2 opdracht 1, 2, 3, 4 en 6 (blz. 125 t/m 128)

Leer de begrippen van deze les uit de samenvatting (vanaf blz. 178)

Niet af in de les? Dan maak je het thuis af. Volgende les kijken we het samen na.

26

12

minute

00

second

Docentnotitie: opdracht 4 en 6 hebben een leestekst ("Multiple sclerose" en de tekst over hernia). Help leerlingen die vastlopen op de tekst eerst met de afbeelding.

Terugkijken 

op de leerdoelen

8.1.1 Je kunt de delen van het zenuwstelsel noemen.

8.1.2 Je kunt de werking van het zenuwstelsel beschrijven.

8.2.1 Je kunt in een afbeelding van een zenuwcel de delen benoemen.

8.2.2 Je kunt beschrijven wat een zenuw is.

Checklist:

  • Zijn de leerdoelen behaald?

  • Les in context plaatsen van de periode 

  • Het leren en het gedrag samen evalueren

  • Vooruitblikken adhv JdW-planner  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Je fietst en je ziet een rood verkeerslicht. Je remt. Welke weg volgen de impulsen?

Exit ticket

A

oog → zenuw → spieren → hersenen

B

hersenen → zenuw → oog → spieren

C

oog → zenuw → ruggenmerg → spieren

D

oog → zenuw → hersenen → ruggenmerg → zenuw → spieren

7. Formatief handelen

De docent geeft de leerlingen gedurende de les gerichte feedback, feedup en feedforward op de op de inhoud van het werk, de leerstrategie, het gedrag en op zelfsturing. De docent bevraagt willekeurig leerlingen met open vragen. De docent stimuleert kwaliteitsbesef onder leerlingen door bijvoorbeeld leerlingen elkaars werk te laten vergelijken of uitgewerkte voorbeelden te gebruiken, gevolgd door geïnformeerde vervolgstappen.


Toetst: leerdoel 8.1.2. A: leerlingen denken dat de spier reageert vóór de hersenen de impuls verwerken. B: de weg begint bij het zintuig, niet bij de hersenen. C: de hersenen ontbreken. Zonder verwerking in de hersenen is er geen waarneming en geen besluit.