Gerontopsychiatrie, psychose en schizofrenie

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 2

Gerontopsychiatrie (les 4)

Open de les vanuit de verpleegkundige praktijk: psychische klachten bij ouderen worden soms laat herkend, terwijl goede observatie veel verschil maakt in veiligheid, comfort en passende zorg.

Wat gaan we vandaag doen?

• Voorwaarden afronden keuzedeel bespreken

• Boom licentie

• Stukje theorie psychose & schizofrenie

• Opdracht 2.1 6 pijlers Positieve Gezondheid

• Opdracht 2.2 sociaal netwerk in kaart brengen

Lesdoelen:

• Ik kan uitleggen hoe psychose en schizofrenie zich bij ouderen kunnen uiten in de verpleegkundige zorg.

• Ik kan de zorgvrager in kaart brengen aan de hand van de zes pijlers van Positieve Gezondheid

• Ik kan het sociale netwerk van de zorgvrager in kaart brengen

Voorwaarden om het keuzedeel te kunnen af ronden

• Je bent minimaal 80% van de lessen aanwezig.

• Je doet actief mee in de les.

• Je maakt minimaal 80% van de door docent opgegeven opdrachten in Boom.

• Je hebt alle deelopdrachten van de projectopdracht met je groepje gemaakt (canvas)

• Je hebt met je groepje een presentatie gegeven van minimaal 10 minuten en maximaal 20 minuten met daarin een beknopte samenvatting van je deelopdrachten en het bijbehorende psychiatrische ziektebeeld.

• Je hebt op je stage een zorgvrager met psychiatrische achtergrond (wanneer je dit niet hebt volstaat zorgvrager met onbegrepen gedrag (NAH, dementie etc)

*Mocht je niet aan bovenstaande voldoen kun je je praktijkexamen niet uitvoeren en rond je je keuzedeel niet af.

Boom licentie

Klascode: K8JC-53LT

Opdrachten vorige week ???

• Lees de theorie > Hoofdstuk 1 psychiatrische beelden bij ouderen: subhoofdstukken 2. lichamelijke veranderingen, 3. psychische veranderingen, gerontopsychiatrie VS psychogeriatrie, 5 psychiatrische ziektebeelden.

Maak bijbehorende opdrachten: 6, 7, 8, 10

Wat is een psychose?

Een psychose is een psychische toestand waarbij een persoon het normale contact met de werkelijkheid geheel of gedeeltelijk kwijtraakt.

• Iemand kan dingen zien, horen, voelen of denken die niet overeenkomen met de werkelijkheid.

• Een psychose kan tijdelijk zijn, maar ook langer duren.

• Kan eenmalig of vaker terugkomen

• Grootste gedeelte van ernstige psychische stoornissen is psychotisch (150.000 mensen in Nederland)

Gebruik consequent de termen wanen en hallucinaties op de volgende slides. Benadruk dat een psychose acuut of geleidelijk zichtbaar kan worden.

Oorzaken psychose

Er is vaak niet één duidelijk oorzaak aan te wijzen bij een psychose, maar deze (vaak meerdere) factoren kunnen hier invloed op hebben

• erfelijke kwetsbaarheid

• stress

• ingrijpende gebeurtenissen

• lichamelijke factoren

• middelen/drugs

• sommige medicijnen of aandoeningen

Positieve symptomen

= Er is iets bijgekomen

• wanen

• hallucinaties

• verwardheid

• gedesorganiseerd gedrag

Negatieve symptomen

= Er is iets minder geworden

1. weinig initiatief

2. weinig emoties tonen

3. weinig praten

4. terugtrekken uit sociale contacten

5. weinig energie

Psychose bij ouderen

Een psychose op latere leeftijd bijvoorbeeld kan samenhangen met:

• dementie

• lichamelijke aandoeningen

• medicatie

• delier

• psychiatrische aandoeningen

Belangrijk: een psychose bij een oudere betekent niet automatisch dat iemand schizofrenie heeft.

Psychose bij ouderen herkennen

• Achterdocht tegenover zorgverleners

• Plots ander gedrag of sterke angst

• Gesprekken die moeilijk te volgen zijn

• Zintuiglijke ervaringen zonder duidelijke bron

• Toename van onrust, isolatie of slaapproblemen

Bij ouderen kan een psychose minder spectaculair ogen dan studenten verwachten. Juist subtiele veranderingen in gedrag of vertrouwen zijn belangrijk.

Verschil delier

Delier

Psychose

• Werkelijkheidstoetsing verstoord

• Wanen/hallucinaties mogelijk

• Kan langere tijd bestaan

• Vaak psychiatrische/lichamelijke oorzaken

• Bewustzijn/aandacht verstoord

• Wanen/hallucinaties mogelijk

• Ontstaat vaak acuut

• Vaak lichamelijke oorzaak

Wat doe jij als zorgverlener?

1. Blijf rustig.

2. Praat duidelijk en eenvoudig.

3. Luister en neem de angst serieus.

4. Ga niet in discussie over een waan.

5. Bevestig de waan ook niet.

6. Benoem wat jij zelf ziet/hoort.

7. Zorg voor een rustige omgeving.

8. Houd je aan afspraken.

9. Let op veranderingen in gedrag en rapporteer deze.

Psychose is niet altijd schizofrenie

Een psychose kan voorkomen bij verschillende aandoeningen of situaties.

Bij ouderen moet je breed kijken: psychotische verschijnselen kunnen passen bij een psychiatrische stoornis, maar ook samenhangen met lichamelijke ontregeling, medicatie of cognitieve achteruitgang.

Daarom is goede observatie en rapportage essentieel.

Hier hoeft geen uitgebreide differentiaaldiagnose op de slide. Het doel is dat studenten begrijpen dat psychose een verschijnsel is en schizofrenie een specifieke aandoening.

Wat is het verschil tussen psychose en schizofrenie?

A

Psychose is altijd chronisch, schizofrenie acuut

B

Psychose is een symptoombeeld, schizofrenie een aandoening

C

Psychose hoort bij ouderdom, schizofrenie niet

D

Psychose is een gevoel, schizofrenie gedrag

Gebaseerd op slides 6, 9 en 10. Belangrijke misconceptie: psychose en schizofrenie zijn niet hetzelfde.

Wat is schizofrenie?

• Schizofrenie is een ernstige psychiatrische aandoening.

• Iemand heeft gedurende langere tijd problemen met onder andere waarnemen, denken, emoties en gedrag.

• Psychotische symptomen kunnen onderdeel zijn van schizofrenie.

• Niet iedereen die een psychose heeft, heeft schizofrenie.

Corrigeer zo nodig het misverstand dat schizofrenie hetzelfde is als een gespleten persoonlijkheid. Dat is onjuist.

Symptomen bij schizofrenie

Negatieve symptomen

Negatieve symptomen zijn functies die afnemen, zoals:

• weinig initiatief

• vlakke emoties

• sociaal terugtrekken

• minder zelfzorg

Positieve symptomen

Positieve symptomen zijn verschijnselen die erbij komen, zoals:

• wanen

• hallucinaties

• verward spreken

• gedesorganiseerd gedrag

Leg kort uit dat 'positief' hier niet 'goed' betekent, maar 'toegevoegd aan het normale functioneren'.

Oorzaken schizofrenie

Er is niet één oorzaak. Er spelen vaak meerdere factoren mee:

• erfelijke kwetsbaarheid

• veranderingen in de hersenen

• stress

• traumatische ervaringen

• middelengebruik

Schizofrenie begint meestal in de late adolescentie of jongvolwassenheid.

1. Er zijn ook mensen bij wie de eerste klachten pas op latere leeftijd ontstaan. Dit wordt schizofrenie met late onset genoemd.

2. Bij een oudere met nieuwe psychotische klachten moet je wel eerst goed kijken naar andere mogelijke oorzaken, zoals dementie, een delier, medicatie of een lichamelijke aandoening.

Schizofrenie op oudere leeftijd

• Klachten kunnen al langer bestaan

• Ouderen kunnen kwetsbaarder zijn door verlies en eenzaamheid

• Zelfzorg en dagstructuur kunnen verder afnemen

• Lichamelijke problemen maken de zorg complexer

Breng hier de koppeling terug naar gerontopsychiatrie: dezelfde aandoening vraagt op oudere leeftijd vaak een andere verpleegkundige aanpak.

Behandeling

1. Antipsychotica – om bijvoorbeeld wanen en hallucinaties te verminderen.

2. Psychologische begeleiding.

3. Begeleiding en ondersteuning bij het dagelijks leven.

4. Rust, structuur en een veilige omgeving.

5. Behandeling van een onderliggende oorzaak, als die aanwezig is.

• Bij psychose is dit hetzelfde, maar belangrijker om de oorzaak aan te pakken.

• Meestal niet genezen, maar stabiel leven is mogelijk

Wat doe jij als zorgverlener?

1. Zorg voor rust, duidelijkheid en structuur.

2. Communiceer rustig en eenvoudig.

3. Ga niet in discussie over wanen.

4. Neem gevoelens serieus, zonder de waan als waarheid te bevestigen.

5. Observeer veranderingen in gedrag en functioneren.

6. Houd je aan afspraken en bied voorspelbaarheid.

Belangrijkste verschil psychose en schizofrenie

Een psychose is een toestand waarbij het contact met de werkelijkheid verstoord is;

schizofrenie is een psychiatrische aandoening waarbij psychotische klachten kunnen voorkomen en waarbij vaak ook andere langdurige problemen aanwezig zijn.

Wat is een negatief symptoom van schizofrenie?

A

Hallucinaties

B

Wanen

C

Weinig initiatief

D

Verward spreken

Sluit aan op slide 11: positief = erbij gekomen, negatief = afgenomen functie of gedrag.

Verpleegkundige aanpak

Bij schizofrenie zijn rust, duidelijke communicatie en voorspelbaarheid belangrijk. Je erkent de beleving van de patiënt, maar blijft zelf in de werkelijkheid.

rust

voorspelbaarheid

beleving

werkelijkheid

discussie

overtuiging

spanning

fantasie

afstand

controle

Gebaseerd op slides 13 en 14.

Hoe reageer je op een waan zonder mee te gaan?

Bespreek dat goede antwoorden ingaan op: gevoel erkennen, niet meegaan in de waan, niet hard tegenspreken, rustig en duidelijk blijven, veiligheid en vertrouwen bewaren.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Gebruik dit als metacognitieve check. Mogelijke antwoorden: positieve/negatieve symptomen, verschil met dementie of ouderdom, reageren op wanen, herkennen van subtiele signalen.

Thuis maken voor volgende week (Boom)

Opdrachten vorige week:

• Lees de theorie > Hoofdstuk 1 psychiatrische beelden bij ouderen: subhoofdstukken 2. lichamelijke veranderingen, 3. psychische veranderingen, gerontopsychiatrie VS psychogeriatrie, 5 psychiatrische ziektebeelden.

Maak bijbehorende opdrachten: 6, 7, 8, 10

Deze week: Lees theorie > hoofdstuk 6 psychiatrische ziektebeelden, psychose en hoofdstuk 7 psychiatrische ziektebeelden, schizofrenie

Maak bijbehorende opdrachten 12 t/m 17

Aan de slag (canvas)

Ga in je groepje verder met de projectopdracht.

Opdracht 2.1 Breng de zorgvrager zo goed mogelijk in kaart, maak gebruik van een bepaalde methodiek (bijvoorbeeld; zes pijlers Positieve Gezondheid).

Opdracht 2.2 Breng het sociale netwerk van de zorgvrager in kaart. Zowel formeel (zorgprofessionals) als informeel (familie, vrienden, buren)

*Lever in op canvas