§6.3 Zouten (Chemie Overal 3 havo)
6
Indeling van stoffen
Paragraaf 6.3
Zouten
Keukenzout is hard, breekbaar en smelt pas bij 801 °C. Wat zit er in zo'n kristal dat dit verklaart?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Introductie
Onderdelen in deze les
6
Indeling van stoffen
Paragraaf 6.3
Zouten
Keukenzout is hard, breekbaar en smelt pas bij 801 °C. Wat zit er in zo'n kristal dat dit verklaart?
Scheikunde havo 3 | bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo
Les bij Chemie Overal 8e editie, onderbouw 3 havo/vwo, hoofdstuk 6 Indeling van stoffen, paragraaf 6.3 Zouten. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Janericloebe, Wikimedia Commons (publiek domein)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
6.3 Zouten
Leerdoelen
6.3.1
Je kunt uitleggen hoe een zout is opgebouwd uit ionen in een ionrooster.
6.3.2
Je kunt de eigenschappen van zouten verklaren met het ionrooster.
6.3.3
Je kunt de formule en naam van een eenvoudig zout opstellen.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Formules van zouten opstellen met ladingen
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Startvraag
Zout smelt heet
Keukenzout smelt pas bij 801 °C. Suiker smelt bij veel lagere temperatuur. Wat verklaart het hoge smeltpunt van zout?
Zout bestaat uit losse moleculen
Zout bevat vrije elektronen
Zout lost op in water
Ionen trekken elkaar sterk aan
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. In zout trekken positieve en negatieve ionen elkaar sterk aan. Er is veel energie nodig om ze uit het rooster los te maken, dus een hoog smeltpunt. Wie A kiest, denkt aan een moleculaire stof. Wie B kiest, denkt aan een metaal.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Wat is een zout?
Foto: Stanislav.nevyhosteny (CC BY-SA 4.0)
Een zout bestaat uit positieve en negatieve ionen. Metaalatomen worden positieve ionen, atomen van niet-metalen negatieve ionen.
De ionen trekken elkaar aan en liggen in een regelmatig patroon, het ionrooster. Een zout is als geheel neutraal.
Keukenzout bestaat uit Na⁺ en Cl⁻. Het totaal van alle ladingen is nul, dus het kristal is niet geladen. Gebruik het periodiek systeem: groep 1 geeft 1+, groep 2 geeft 2+, groep 17 geeft 1- en groep 16 geeft 2-. Image credit: Stanislav.nevyhosteny, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Eigenschappen van zouten
Het ionrooster verklaart wat je ziet.
Hoog smeltpunt
Sterke aantrekking tussen ionen. Veel energie nodig om het rooster te breken.
Bros
Slaat het kristal, dan verschuiven lagen en stoten gelijke ladingen af. Het breekt.
Geleiding
Vast geleidt niet, opgelost of gesmolten wel: dan bewegen de ionen vrij.
Het contrast met metalen is mooi: een metaal vervormt, een zout breekt. Bij metalen houden vrije elektronen de atomen bij elkaar, bij zouten stoten gelijke ladingen elkaar af zodra het rooster verschuift. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Kennis
1
Waaruit bestaat een zout?
positieve en negatieve ionen
moleculen
atomen met vrije elektronen
alleen positieve ionen
Een zout bestaat uit twee soorten ionen, positief en negatief, in een ionrooster. Moleculen horen bij moleculaire stoffen, vrije elektronen bij metalen. Alleen positieve ionen kan niet: het zout zou dan geladen zijn.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
De formule van een zout
Het aantal ionen kies je zo dat de lading in totaal nul is. Bij Mg²⁺ en Cl⁻ heb je twee Cl⁻ nodig voor één Mg²⁺. De formule is MgCl₂.
De naam: eerst het metaal, dan het niet-metaal met de uitgang -ide:
NaCl: natriumchloride
MgO: magnesiumoxide
Het cijfer onder een symbool zegt hoeveel ionen van die soort er zijn, niet de lading. De verhoudingsformule geeft de kleinste verhouding. Bij 'chloride', 'oxide' en 'sulfide' hoort de uitgang -ide. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Voorbeeldopdracht 1
Stel de formule op van aluminiumoxide. De ionen zijn Al³⁺ en O²⁻.
gegeven
Al³⁺ en O²⁻
gevraagd
formule van aluminiumoxide
uitwerking
2 x 3+ = 6+ en 3 x 2- = 6-
verhouding Al : O = 2 : 3
antwoord
Al₂O₃
Zoek het kleinste getal waar beide ladingen in passen, hier 6. Dat geeft twee Al³⁺ en drie O²⁻. Laat leerlingen controleren dat het totaal nul is. Image credit: LessonUp
Vul de juiste woorden in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Kennis
2
In een zout zitten positieve en negatieve ionen.
Zout geleidt alleen als het opgelost of gesmolten is.
De formule NaCl hoort bij natriumchloride.
Deze vraag herhaalt de drie hoofdpunten: opbouw, geleiding en naamgeving. Natriumoxide is Na₂O: dat is de afleider voor wie de uitgang -ide en de formule door elkaar haalt.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Toepassing
3
Hoeveel Cl⁻-ionen heb je nodig bij één Ca²⁺-ion in calciumchloride?
Ca²⁺ heeft twee positieve ladingen, Cl⁻ één negatieve. Dus twee Cl⁻-ionen: CaCl₂. Wie 1 antwoordt, kijkt naar het symbool en niet naar de lading.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Toepassing
4
Een witte stof smelt bij 770 °C, geleidt vast niet maar gesmolten wel. Wat is het?
een metaal
een moleculaire stof
een zout
een legering
Een hoog smeltpunt past bij een zout of metaal. Vast niet maar gesmolten wel geleiden is typisch voor een zout: de ionen kunnen pas bewegen als het rooster is gesmolten. Een metaal geleidt vast, een moleculaire stof geleidt nooit.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Opdrachten Toepassing
★ 5
Wat is de formule van natriumoxide? De ionen zijn Na⁺ en O²⁻.
NaO
Na₂O
NaO₂
Na₂O₂
O²⁻ heeft twee negatieve ladingen. Er zijn dus twee Na⁺ nodig: Na₂O. Totaal 2 x 1+ en 1 x 2-, samen nul. Wie NaO kiest, kijkt niet naar de ladingen. Wie NaO₂ kiest, zet het cijfer bij het verkeerde ion.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
V E R D I E P I N G
Zout winnen in Nederland
Diep onder de grond in Twente en Groningen liggen dikke lagen steenzout. Bedrijven pompen er water in. Het zout lost op, de pekel wordt omhoog gepompt en ingedampt. Het zout dat overblijft, vind je later in je keuken.
Zout winnen is een combinatie van oplossen, filtreren en indampen, dus alles uit dit hoofdstuk. Vraag leerlingen welke scheidingsmethodes ze herkennen. Image credit: Bernard Spragg, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.3.1 Opbouw van een zout uit ionen
6.3.2 Eigenschappen van zouten verklaren
6.3.3 Formule en naam van een zout
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
6.3
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp
