H6 Voeding en vertering

H6 VOEDING, VERTERING EN GEZONDHEID

4HAVO

1 / 66
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 66 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

H6 VOEDING, VERTERING EN GEZONDHEID

4HAVO

Leerdoelen 6.1 Gezonde voeding

  • Je noemt factoren die van invloed zijn op de energiebehoefte van mensen.

  • Je noemt de voedingsstoffen en hun functies.

  • Je legt uit waardoor kleinere organismen sneller afkoelen dan grote organismen.

  • Je beschrijft een gezond voedingspatroon en de gevolgen van een ongezond voedingspatroon.

6.1 Gezonde voeding

Moedermelk voor een baby --> perfecte melange

  • veel eiwitten → bouwstoffen

  • veel vetten en koolhydraten → brandstoffen (veel nodig)

  • vitaminen en mineralen → beschermende stoffen

  • antistoffen → directe bescherming tegen ziekteverwekkers (soort serum)

Voeding en gezondheid

Gezonde voeding = voorziet in de behoefte van het lichaam


Te veel vet/suiker/zout = welvaartsziekten (te dik, hart- en vaatziekten)

Tekort aan voedingsstoffen/ vitamines/mineralen = gebreksziekte

Leerdoelen 6.2 Verteringsstelsel

  • Je beschrijft het verschil tussen mechanische verkleining en chemische vertering.

  • Je legt uit voor welk type voedingsstoffen vertering nodig is.

  • Je licht de functie(s) toe van de organen die betrokken zijn bij de vertering.

  • Je beschrijft wat additieven zijn en berekent via hun ADI-waarde mogelijke gezondheidsrisico's.

<-- Hoe kleiner het volume, hoe groter, naar verhouding, het oppervlakte is


Peristaltische beweging

6.2 Verteringsstelsel

Verteringsstelsel = alle organen die samenwerken voor de vertering


Doel = voedingsstoffen afbreken tot verteringsproducten die door de darmwand opgenomen kunnen worden in het bloed


Stoffen die verteerd moeten worden: --> chemische vertering
eiwitten, vetten en de meeste koolhydraten

Stoffen die direct opgenomen worden:
water, mineralen, vitaminen, glucose


Verteringsklieren maken verteringssappen (bevatten enzymen). Enzymen versnellen reacties & worden gebruikt (niet verbruikt).


Binas 82C


Lengte verteringsstelsel

is ongeveer 9 meter


Vertering (van koolhydraten)

begint al in de mond!

Gal emulgeert vet = maakt er kleinere vetbolletjes van --> groter oppervlak

Let op! Dit is géén vertering, gal is dus géén verteringsenzym.

Latere uitleg gaat over chemische vertering

Darmflora

Bacteriën in de darm

  • spelen een rol bij vertering

  • produceren vitamines

  • samenstelling in evenwicht

ADH en ADI

De Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH)

is de hoeveelheid voedingsstoffen

(vitaminen/mineralen) die nagenoeg

de gehele gezonde bevolking (97,5%) per dag nodig heeft.


De Aanvaardbare Dagelijkse Inname (ADI) is een veilige grens voor stoffen zoals additieven (conserveringsmiddelen/kleurstoffen), over een heel leven genomen.

ADH-waarden variëren per persoon,

leeftijd en geslacht.

Wat voor vertering is het kauwen van voedsel door je kiezen?

A

Mechanische vertering

B

Chemische vertering

C


D


Vertering met behulp van enzymen is

A

Mechanische vertering

B

Chemische vertering

C


D


Vertering met behulp van gal is

A

Mechanische vertering

B

Chemische vertering

C


D


Gal maakt vetten kleiner. Hoe noem je dit proces?

A

Mechanische vertering

B

Chemische vertering

C

Emulgeren

D

Afbraak

In de maag vindt vertering plaats

A

Juist

B

Onjuist

C


D


De maag produceert maagsap. Wat is hier de functie van?

A

Helpen met vertering

B

Bacteriën doden

C

Zowel helpen met vertering als bacteriën doden

D


Mondholte

Kauwen (mechanische vertering)

Vertering van koolhydraten (glycogeen en zetmeel) door amylase (afkomstig uit speekselklieren)

Huiswerk

Lezen paragraaf 6.1 en 6.2


Maken: 5, 10, 11, 12, 13, 21, 23, 26, 27, 34, 38, 41

Mondholte

Kauwen (mechanische vertering)

Vertering van koolhydraten (glycogeen en zetmeel) door amylase (afkomstig uit speekselklieren)

Lever

Produceert gal

Gal emulgeert vetten en oliën

Galblaas

Hier wordt de gal tijdelijk opgeslagen --> wordt afgegeven aan de 12vingerige darm

Alvleesklier

Produceert verteringsenzymen die worden afgegeven aan de twaalfvingerige darm

tryptase (eiwit), lipase (vet), amylase (koolhydraten)

Dunne darm

Voltooiing vertering door allerlei enzymen (koolhydraat, eiwit en DNA-vertering).

Verteringsproducten worden opgenomen in de bloedbaan

Slokdarm

Verbinding tussen mondholte en maag, voedsel wordt met peristaltische bewegingen naar de maag vervoerd.

Maag

Opslag en kneden van voedselbrij

Maagsap met pepsinogeen(peptase) voor eiwitvertering, lage pH -->doodt bacteriën

Slijmlaag ter bescherming van de maagwand

Dikke darm

Waterabsorptie uit de voedselbrij

Bevat bacteriën, die verteren cellulose en produceren o.a. vitamine K

Anus

Afsluiting van het laatste stukje van de darm (endeldarm) met een kringspier.

Hier verlaat de ontlasting je lichaam.

Leerdoelen 6.3 Enzymen

  • Je licht het verband tussen de vorm en functie van enzymen toe en beschrijft de naamgeving.

  • Je licht de invloed van de temperatuur en de pH toe op de snelheid van een enzymreactie aan de hand van optimumkrommen.

  • Je beschrijft de stappen van de vertering van koolhydraten, eiwitten en vetten.



6.3 Enzymen

Enzymen

- Eiwitten die chemische reacties versnellen (katalysator)

- Eindigen vaak op -ase

- Worden gebruikt, niet verbruikt

- Substraat-specifiek (met 1 stof reageren)


Substraat

- Stof die door enzym wordt omgezet

- Eindigen vaak op -ose





Enzym-substraatcomplex →



Welke grafiek komt overeen met het verloop van de reactiesnelheid in dit experiment? Bedenk je eerst wat het verloop van de zetmeelconcentratie is.

A

Grafiek A

B

Grafiek B

C

Grafiek C

D

Grafiek D

Examen 2024 - 2


Binas 82E


Let op:

Gal emulgeert (geen verteringsenzym) → kleinere vetdruppeltjes

Lipase verteert vetten

De vertering van zetmeel begint in de mondholte met het enzym amylase (uit de speekselklieren) en gaat in de 12vingerige darm door met het enzym amylase (afkomstig uit de alvleesklier). Verklaar waarom amylase in de 12vingerige darm opnieuw moet worden toegevoegd aan de voedselbrij.

Leerdoelen 6.3 Enzymen

  • Je licht het verband tussen de vorm en functie van enzymen toe en beschrijft de naamgeving.

  • Je licht de invloed van de temperatuur en de pH toe op de snelheid van een enzymreactie aan de hand van optimumkrommen.

  • Je beschrijft de stappen van de vertering van koolhydraten, eiwitten en vetten.



Huiswerk:

6.3: 42, 44, 47, 51, 52, 53, 55

Leerdoelen 6.4 Transport door de darm, opname van stoffen

  • Je beschrijft het transport van voedsel door het maagdarmkanaal.

  • Je licht de invloed toe van pH-veranderingen op de vertering van voedsel.

  • Je licht het verband toe tussen de bouw van de dunne darm en zijn opnamecapaciteit.

  • Je beschrijft op welke twee manieren voedingsstoffen vanuit de darmen het lichaam ingaan.

  • Je beschrijft de rol van de darmflora.


Maken opdracht 53, 61, 62, 64, 65, 66, 70, 71

6.4 Transport door de darm, opname van stoffen


De invloed van de pH op de vertering van voedsel

De pH van het verteringsstelsel wisselt per onderdeel.


Hierdoor werken niet alle verteringsenzymen overal.


Wel enzym actief is heeft te maken met de optimum pH.

De invloed van de pH op de vertering van voedsel

De pH van het verteringsstelsel wisselt per onderdeel.


Hierdoor werken niet alle verteringsenzymen overal.


Wel enzym actief is heeft te maken met de optimum pH.

Invuloefening

Rood = peptase

Groen = maltase

Blauw = amylase

Oranje = sacharase

Paars = lactase

Geel = lipase

Lichtblauw = tryptase

Roze peptidase

peptase
maltase
amylase
sacharase
lactase
lipase
tryptase
peptidase

Transport door maagdarmkanaal

Wisselwerking van lengte- en kringspieren: darmperistaltiek

Wat is de functie van het maagportier?

Dunne darm = verteren en opnemen stoffen

Voedingsstoffen worden eerst opgenomen door de dunne darm


Darmvlokken vergrootten de oppervlakte

Waarom?


Uitgescheiden verteringssappen worden

ook weer terug opgenomen: resorptie


Voedingsstoffen via weefselvloeistof

naar bloed of lymfe

Poortader: voedingsrijk bloed eerst naar de lever

Slide tekst

De wateroplosbare stoffen gaan via het weefselvocht naar het bloed en poortader.

De vetachtige verteringsproducten worden verpakt in eiwitbolletjes en worden via het lymfevatenstelsel vervoerd naar de sleutelbeenader waar ze worden afgegeven aan het bloed en zo naar het vetweefsel.

Coeliakie


Examen 2014 - I

Leerdoelen 6.4 Transport door de darm, opname van stoffen

  • Je beschrijft het transport van voedsel door het maagdarmkanaal.

  • Je licht de invloed toe van pH-veranderingen op de vertering van voedsel.

  • Je licht het verband toe tussen de bouw van de dunne darm en zijn opnamecapaciteit.

  • Je beschrijft op welke twee manieren voedingsstoffen vanuit de darmen het lichaam ingaan.

  • Je beschrijft de rol van de darmflora.

Leerdoelen 6.5 Opslag en afbraak in de lever

  • Je beschrijft de bouw van de lever en de aan- en afvoer van stoffen.

  • Je beschrijft de invloed van de lever op de hoeveelheid voedingsstoffen in het lichaam.

  • Je beschrijft de herkomst, transport en opslag van gal.

  • Je beschrijft de afbraak van gifstoffen door de lever.

6.5 Opslag en afbraak in de lever


6.5 Opslag en afbraak in de lever


Lever – Bouw

BiNaS: 82D

Lever – Bouw

BiNaS: 82D

Functies van de lever

  • Verwarmingscentrale (40 graden Celsius)

  • Koolhydraatstofwisseling

  • Vetstofwisseling

  • Eiwitstofwisseling

  • Afbraak rode bloedcellen → billirubine

  • Galproductie

  • Bloedopslag

  • Ontgifting

Koolhydraatstofwisseling

De lever handhaaft de homeostase, dus ook de bloedsuikerspiegel.


Glucose wordt opgeslagen

als glycogeen



Vetstofwisseling

Omzetten van vetzuur A in vetzuur B (geldt niet voor essentiële vetzuren)

Productie van cholesterol.

Productie van fosfolipiden

Eiwitstofwisseling

Transaminatie: omzetten van aminozuur A in aminozuur B (geldt niet voor de essentiële aminozuren).






Deanimering: Afsplitsing van de NH2-groep van overtollige aminozuren. Het hierbij ontstane NH3 (ammoniak is vergif) wordt omgezet in ureum (m.b.v. CO2). Ureum verlaat het lichaam via de nieren (urine).

NH3 + CO2 → H2O + CO(NH2)2


Opbouw (o.a. fibrinogeen en andere stollingseiwitten) en afbraak (b.v. hemoglobine) van bloedeiwitten.

Galproductie

Lever – Galgang (galblaas) – 12-vingerige darm


Gal emulgeert vetten.


Galzure zouten:

  • Stimuleren vetvertering

  • Stimulatie transport dikke darm → door verhoging van de osmo.waarde wordt meer water onttrokken

  • 90% wordt geresorbeerd (6-10x per dag hergebruikt)


Galstenen: als gal te lang ‘stil staat’ gaat het indikken en kristalliseren en vormt het uiteindelijk galstenen.


Gal: - Galzure zouten

- Bilirubine

- Cholesterol

- Andere vetten

Invuloefening

1 lever

2galblaas

3galgang

4poortader

5leverslagader

6onderste holle ouder

7leverader

Vat 5 is afkomstig van de ...aorta

Vat 3 komt uit in de ...12vingerige darm

Welk vat heeft de hoogste concentratie glucose?4

Vat 4 is afkomstig van de ....dunne darm

Welk deel bevat veel glycogeen?lever

lever
galblaas
galgang
poortader
leverslagader
onderste holle ouder
leverader
aorta
12vingerige darm
4
dunne darm
lever

Maak de oefentoets over de lever via deze link en vul je score vervolgens hier in.

https://biologiepagina.nl/Toetsen/leverbb/lever.htm

Aan de slag

Waar ga je mee aan de slag? Reproductie, Toepassen of Inzicht?


Kijk naar de tips op het blad van de oefentoets

Reproductie: bijvoorbeeld in Quizlet begripskennis verbeteren (Classroom), maak een woordspin/conceptmap, maak de opdrachten met een

uit de verschillende paragraven


Toepassen: maak 'Toepassen' uit je boek, of de opdrachten met een

uit de verschillende paragraven.


Inzicht: maak de 'Examentraining' uit het boek, of de opdrachten met een

uit de verschillende paragraven.

Deze les ga ik hiermee aan de slag: