Hoofdzaken en bijzaken
Hoofdzaken en bijzaken
Onderdelen in deze les
Hoofdzaken en bijzaken
Open met het idee dat je bij lezen niet elk detail even belangrijk hoeft te vinden. Deze les helpt leerlingen snel zien wat de kern van een tekst of programma is.
Lesdoel
Ik kan in een tekst of programma hoofdzaken en bijzaken herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij de kern van een tekst?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden zijn bijvoorbeeld: hoofdzaak, belangrijk, kern, inleiding, slot, alinea.
Wat zijn hoofdzaken?
Hoofdzaken zijn de belangrijkste informatie in een tekst of programma.
Ze vertellen waar het vooral over gaat.
Als je de hoofdzaken kent, begrijp je de kern sneller.
Benadruk dat hoofdzaken niet alle informatie zijn, maar de informatie die je echt nodig hebt om de tekst goed te begrijpen.
Waar vind je hoofdzaken?
Vaak staan hoofdzaken in:
de inleiding
het slot
de eerste of laatste zin van een alinea
Leg uit dat schrijvers belangrijke informatie vaak op opvallende plekken zetten, zodat lezers de opbouw snel kunnen volgen.
Slim zoeken naar de kern
Je hoeft niet altijd meteen alles woord voor woord te lezen.
Kijk eerst naar de inleiding en het slot. Lees daarna van elke alinea de eerste en laatste zin. In een van die zinnen staat vaak een hoofdzaak.
Dit is een leesstrategie-slide: leerlingen leren waar ze eerst moeten kijken als ze de kern van een tekst zoeken.
Waar staan hoofdzaken vaak?
Inleiding en slot
Midden en voorbeelden
Plaatjes en kopjes
Bijschrift en bron
Toetst de kern van slides 2-4. Afleiders zijn plekken die leerlingen soms ook belangrijk vinden, maar die hier niet als vaste vindplaatsen zijn genoemd.
Vul de juiste woorden in
Als je snel de kern van een tekst zoekt, lees je eerst de inleiding en het slot. Daarna bekijk je van elke alinea de eerste en laatste zin. Daar staan hoofdzaken vaak in.
Alle antwoorden komen letterlijk uit de behandelde leesstrategie.
Wat zijn bijzaken?
Bijzaken zijn minder belangrijke informatie.
Ze horen wel bij de tekst, maar ze vertellen niet de kern.
Vaak geven bijzaken extra uitleg of een voorbeeld.
Maak het onderscheid scherp: bijzaken zijn niet nutteloos, maar ze zijn ondersteunend aan de hoofdzaak.
Bijzaken herken je vaak zo
Bijzaken zijn vaak:
een voorbeeld
een extra uitleg
een nadere toelichting
Noem eventueel dat bijzaken helpen om iets duidelijker of concreter te maken, maar dat je zonder die details de kern nog steeds kunt begrijpen.
Signaalwoorden voor bijzaken
Woorden die vaak een voorbeeld of uitleg aankondigen, zijn:
bijvoorbeeld
neem nou
zo
zoals
onder andere
Laat zien dat deze woorden niet altijd automatisch een bijzaak betekenen, maar wel een sterk signaal zijn dat er een voorbeeld of uitleg volgt.
Hoofdzaak of bijzaak?
Een hoofdzaak zegt wat het belangrijkste is.
Een bijzaak vult die informatie aan met een voorbeeld of uitleg.
Vraag jezelf dus af: gaat dit over de kern, of legt het de kern verder uit?
Dit is het beslismoment van de les: leerlingen moeten leren onderscheiden of een zin de kern geeft of juist extra informatie toevoegt.
Zo pak je een tekst aan
Lees de inleiding.
Lees het slot.
Bekijk per alinea de eerste en laatste zin.
Let op woorden als bijvoorbeeld en zoals.
Bepaal wat kern is en wat extra uitleg is.
Gebruik deze slide als samenvattende aanpak. Het is de praktische toepassing van alles uit de les.
Wat is meestal een bijzaak?
De kern van de tekst
Een voorbeeld
De hoofdgedachte
Het onderwerp
Controleert of leerlingen het verschil tussen hoofdzaak en bijzaak begrijpen.
Maak de uitleg compleet
Bijzaken zijn minder belangrijke informatie. Ze geven vaak een voorbeeld of extra uitleg. Woorden als zoals en bijvoorbeeld laten vaak zien dat zo'n bijzaak volgt.
Sluit aan op slides 5-9 over kenmerken en signaalwoorden van bijzaken.
Hoe weet je of iets een hoofdzaak of een bijzaak is?
Bespreek dat een goed antwoord laat zien: hoofdzaak = kern/belangrijkste informatie; bijzaak = voorbeeld, uitleg of toelichting. Laat leerlingen hun eigen woorden gebruiken.
Samenvatting
Hoofdzaken = de belangrijkste informatie
Vaak te vinden in inleiding en slot
Kijk ook naar de eerste en laatste zin van alinea's
Bijzaken geven vaak een voorbeeld of uitleg
Signaalwoorden helpen je om bijzaken te herkennen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Reflectievraag zonder fout antwoord. Let op woorden als kern, signaalwoorden, inleiding, slot, eerste of laatste zin.
Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Laat leerlingen benoemen welke strategie voor hen werkte, zoals inleiding/slot lezen of letten op signaalwoorden.
Begrippen
hoofdzaak - de belangrijkste informatie in een tekst of programma
bijzaak - minder belangrijke informatie die extra uitleg of een voorbeeld geeft
inleiding - het begin van een tekst
slot - het einde van een tekst
alinea - een stukje tekst over een deelonderwerp
signaalwoord - een woord dat laat zien wat voor informatie volgt
kern - waar het vooral over gaat
Deze slide heeft geen instructies
