Vrijdag 11 september
Goedemorgen!
Fijn dat je er bent.
- Lever je telefoon alvast in.
- Pak je map en Chromebook uit de kast en log in.
Lesduur is: 120 minOnderdelen in deze les
Goedemorgen!
Fijn dat je er bent.
- Lever je telefoon alvast in.
- Pak je map en Chromebook uit de kast en log in.
Deze slide heeft geen instructies
Website
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
1e lesuur: Geschiedenis
Deze slide heeft geen instructies
2e lesuur: Economie
Deze slide heeft geen instructies
Inkomen, prijzen en welvaart
Deze les verbindt drie delen van economie: soorten inkomen, prijsveranderingen en inflatie, en het verschil tussen welvaart en brede welvaart.
Leerdoel
Ik kan het verschil uitleggen tussen bruto, netto en besteedbaar inkomen, tussen primaire en secundaire inkomens, tussen welvaart en brede welvaart, en ik kan prijsverandering in procenten en indexcijfers berekenen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij bij inkomen, prijzen en welvaart?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Laat leerlingen kort toelichten waarom ze een bepaald woord kozen, bijvoorbeeld loon, duurder, inflatie, geld of kopen.
Bruto, netto en besteedbaar
Deze drie begrippen gaan allemaal over inkomen, maar ze betekenen niet hetzelfde.
Bruto inkomen: inkomen vóór belastingen en premies
Netto inkomen: inkomen na belastingen en premies
Besteedbaar inkomen: netto inkomen plus ontvangen toeslagen of uitkeringen, min vaste verplichte betalingen
Houd het eenvoudig: leerlingen moeten vooral zien dat er telkens een stap van af of erbij komt. Gebruik eventueel een loonstrook als herkenbaar voorbeeld.
Van bruto naar besteedbaar
Een inkomen verandert stap voor stap:
bruto inkomen → belasting en premies eraf → netto inkomen → toeslagen of uitkering erbij → besteedbaar inkomen
Benadruk dat besteedbaar inkomen laat zien hoeveel geld iemand echt kan gebruiken voor uitgaven.
Voorbeeld inkomen
Voorbeeld per maand:
bruto inkomen: €2.500
belasting en premies: €500
netto inkomen: €2.000
huurtoeslag: €150
besteedbaar inkomen: €2.150
Leg uit dat dit een vereenvoudigd voorbeeld is. In de praktijk kunnen meer posten meespelen.
Waarom dit verschil telt
Het verschil is belangrijk omdat je met bruto inkomen niet weet wat iemand echt kan uitgeven.
bruto gebruik je vaak bij loonafspraken
netto zie je op je rekening
besteedbaar inkomen zegt het meest over koopmogelijkheden
Koppel besteedbaar inkomen aan dagelijkse keuzes: boodschappen, kleding, sport, telefoonabonnement.
Welk inkomen laat het best zien wat je echt kunt uitgeven?
netto inkomen
bruto inkomen
secundair inkomen
besteedbaar inkomen
De distractors sluiten aan bij begrippen uit de vorige slides. Besteedbaar inkomen zegt het meest over koopmogelijkheden.
Vul de begrippen in
Je bruto inkomen is je inkomen vóór belasting en premies. Na aftrek daarvan houd je je netto inkomen over. Krijg je daarna nog toeslagen erbij, dan spreek je van besteedbaar inkomen. Dat bedrag zegt het meest over wat je kunt uitgeven.
De drie kernbegrippen staan in de juiste volgorde van de uitleg op de contentslides.
Primaire en secundaire inkomens
Ook tussen primaire en secundaire inkomens is een verschil.
Primair inkomen: inkomen dat je direct verdient of ontvangt voor je bijdrage aan de productie
Secundair inkomen: inkomen nadat de overheid geld herverdeelt via belastingen en uitkeringen
Noem dat primaire inkomens ontstaan op de markt, terwijl secundaire inkomens ontstaan na ingrijpen van de overheid.
Voorbeelden per soort inkomen
loon
winst
rente
huur
loon na belasting
uitkering
toeslag
pensioen
Primair inkomen
Secundair inkomen
Pensioen kan in lesmethodes soms verschillend worden geplaatst; houd hier de nadruk op inkomen dat mensen ontvangen in de verdelingsfase na overheidsinvloed.
Herverdeling door de overheid
De overheid verandert de inkomensverdeling.
belasting heffen → geld verdelen via uitkeringen en toeslagen → verschillen in inkomen kleiner of groter maken
Leg uit dat herverdeling een keuze van de overheid is en hoort bij economie en politiek. Houd het op hoofdlijnen.
Van primair naar secundair
Iemand verdient eerst een primair inkomen. Daarna grijpt de overheid in met belastingen en uitgaven. Het inkomen dat dan overblijft of wordt aangevuld, noem je secundair inkomen.
Laat leerlingen het verband zien met bruto, netto en besteedbaar inkomen: de begrippen sluiten op elkaar aan, maar zijn niet precies hetzelfde.
Wat gebeurt er bij herverdeling door de overheid?
prijzen vergelijken
geld herverdelen
meer produceren
index berekenen
Controleert of leerlingen herverdeling koppelen aan belastingen, uitkeringen en toeslagen.
Maak de tekst compleet
Een primair inkomen verdien je direct met loon, winst, rente of huur. Na belastingen en uitkeringen ontstaat een secundair inkomen. Dit komt door herverdeling door de overheid.
Alleen de geleerde kernwoorden invullen; de context dwingt de juiste plek af.
Welvaart en brede welvaart
Deze begrippen gaan over hoe goed het met mensen gaat.
Welvaart: hoeveel goederen en diensten mensen kunnen kopen met hun inkomen
Brede welvaart: welvaart plus zaken die niet direct in geld zijn uit te drukken
Benadruk dat brede welvaart verder kijkt dan alleen geld en productie.
Wat hoort erbij?
gezondheid
milieu
veiligheid
vrije tijd
gelijke kansen
Welvaart
Brede welvaart
inkomen
consumptie
productie
koopkracht
Maak duidelijk dat brede welvaart ook gaat over nu én later, maar houd het kort omdat dat niet expliciet als apart subonderwerp is gevraagd.
Meer geld is niet alles
Een land kan rijker worden, maar toch problemen hebben met vervuiling, stress of ongelijkheid. Daarom kijken economen niet alleen naar welvaart, maar ook naar brede welvaart.
Gebruik dit als contrastslide: economische groei kan voordelen én nadelen hebben.
Waarom het verschil belangrijk is
Als je alleen naar welvaart kijkt, let je vooral op geld en koopkracht.
Als je naar brede welvaart kijkt, let je ook op kwaliteit van leven.
Zo krijg je een completer beeld van een land of samenleving.
Deze slide heeft geen instructies
Wat hoort bij brede welvaart, maar niet direct bij welvaart?
koopkracht
productie
gezondheid
inkomen
Test het onderscheid tussen geld/koopkracht en kwaliteit van leven.
Waarom kijkt brede welvaart verder dan alleen geld?
Goed antwoord bevat elementen als: welvaart gaat vooral over geld, inkomen, koopkracht en wat je kunt kopen; brede welvaart kijkt ook naar gezondheid, milieu, veiligheid, vrije tijd, gelijke kansen of kwaliteit van leven.
Prijsverandering in procenten
Met een percentage kun je berekenen hoeveel een prijs is gestegen of gedaald.
verandering in % = (nieuw - oud) : oud × 100%
Leg uit dat ':' hier delen betekent. Besteed aandacht aan het verschil tussen stijging en daling.
Stappen bij de berekening
Neem de nieuwe prijs min de oude prijs
Deel de uitkomst door de oude prijs
Vermenigvuldig met 100%
De oude prijs is steeds het uitgangspunt.
Veelgemaakte fout: delen door de nieuwe prijs in plaats van de oude prijs.
Voorbeeld prijsstijging
Een brood kost eerst €2,00 en later €2,50.
(2,50 - 2,00) : 2,00 × 100% = 0,50 : 2,00 × 100% = 25%
De prijs is dus met 25% gestegen.
Reken rustig voor en benoem dat 0,50 euro stijging niet hetzelfde is als 0,50%.
Voorbeeld prijsdaling
Een jas kost eerst €80 en later €60.
(60 - 80) : 80 × 100% = -20 : 80 × 100% = -25%
De prijs is dus met 25% gedaald.
Leg uit dat een negatieve uitkomst betekent dat het om een daling gaat.
Indexcijfers berekenen
Een indexcijfer vergelijkt een nieuw getal met het getal uit het basisjaar.
indexcijfer = nieuw getal : getal basisjaar × 100
Benadruk dat het basisjaar altijd index 100 krijgt.
Wat zegt een indexcijfer?
100 betekent: gelijk aan het basisjaar
boven 100 betekent: hoger dan in het basisjaar
onder 100 betekent: lager dan in het basisjaar
Laat leerlingen zien dat indexcijfers handig zijn om ontwikkelingen snel te vergelijken.
Voorbeeld indexcijfer
Een product kost in het basisjaar €40.
Later kost het €50.
50 : 40 × 100 = 125
Het indexcijfer is 125. De prijs ligt dus 25% boven het basisjaar.
Verbind deze slide aan de vorige reeks: index 125 betekent dezelfde stijging als 25%.
Prijsverandering en index
Beide berekeningen vergelijken oud met nieuw.
procentuele verandering laat direct de stijging of daling zien
indexcijfer laat zien hoe hoog iets is vergeleken met het basisjaar
Help leerlingen het onderscheid scherp te houden: percentage = verandering, index = vergelijking met basisjaar 100.
Door welk getal deel je bij prijsverandering in procenten?
de oude prijs
de nieuwe prijs
het verschil
100
Veelgemaakte fout is delen door de nieuwe prijs. Deze vraag controleert precies dat punt.
Vul de berekeningen aan
Bij prijsverandering in procenten neem je eerst nieuw - oud. Daarna deel je door de oude prijs en vermenigvuldig je met 100%. Bij een indexcijfer deel je het nieuwe getal door het getal van het basisjaar en vermenigvuldig je ook met 100.
Verbindt de twee rekenregels uit deze subtopic in één korte oefening.
Wat betekent een indexcijfer van 100?
25% lager
gelijk gebleven
25% hoger
sterk gestegen
Index 100 betekent gelijk aan het basisjaar.
Wat is inflatie?
Inflatie betekent dat prijzen gemiddeld stijgen.
Daardoor kun je met hetzelfde geld minder kopen.
De koopkracht daalt als je inkomen niet even hard stijgt.
Benadruk 'gemiddeld': niet alle prijzen hoeven evenveel te stijgen.
Oorzaken van inflatie
Vraagkant
mensen geven meer uit
vraag naar producten stijgt
bedrijven verhogen prijzen
lonen stijgen
energie of grondstoffen worden duurder
bedrijven berekenen kosten door
Kostenkant
Gebruik de termen vraaginflatie en kosteninflatie alleen mondeling als de klas dat aankan.
Gevolgen van inflatie
geld wordt minder waard
koopkracht daalt
sparen levert minder op als prijzen snel stijgen
lenen kan gunstiger lijken als schulden minder waard worden
Nuancering voor de docent: sparen levert vooral minder op in reële termen wanneer rente lager is dan inflatie.
Inflatie in het dagelijks leven
Als boodschappen, energie en vervoer duurder worden, merken huishoudens dat direct. Vooral bij een gelijk blijvend inkomen wordt rondkomen moeilijker.
Koppel dit terug aan besteedbaar inkomen en koopkracht: inflatie raakt wat mensen echt kunnen uitgeven.
Samengevat
Prijsstijgingen kun je berekenen met procenten of indexcijfers.
Als veel prijzen stijgen, noem je dat inflatie.
Inflatie heeft gevolgen voor koopkracht, sparen en dagelijkse uitgaven.
Deze slide heeft geen instructies
Welk gevolg past het best bij inflatie?
koopkracht stijgt
geld meer waard
prijzen dalen
koopkracht daalt
Sluit aan op de kernzin: met hetzelfde geld kun je minder kopen.
Vul de kernwoorden in
Bij inflatie stijgen prijzen gemiddeld. Daardoor daalt de koopkracht als je inkomen niet even hard stijgt. Oorzaken kunnen liggen aan de vraagkant of aan de kostenkant van bedrijven.
Controleert begrip van definitie, gevolg en een hoofdindeling van oorzaken.
Noem één oorzaak van inflatie uit de les.
Bespreek antwoorden als: energie wordt duurder, lonen stijgen, bedrijven berekenen kosten door, mensen geven meer uit, vraag stijgt. Laat leerlingen ook dagelijkse voorbeelden noemen.
Aan de slag!
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Lezen
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Pauze
15
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
3e lesuur: Nederlands
Deze slide heeft geen instructies
Spellingherhaling
Open met het idee dat spelling geen losse trucjes zijn, maar keuzes op basis van woordsoort en functie in de zin.
Lesdoel
Ik kan werkwoorden, naamwoorden en veelvoorkomende spellingkwesties correct schrijven door de juiste regel toe te passen.
Deze slide heeft geen instructies
Persoonsvorm herkennen
De persoonsvorm is het werkwoord dat verandert als je de zin van tijd of persoon verandert.
ik loop → wij lopen
hij werkt → zij werkten
Vaak staat de persoonsvorm vooraan in een vraagzin
Benadruk dat leerlingen eerst de persoonsvorm moeten vinden voordat ze de spelling van het werkwoord kunnen bepalen.
Persoonsvorm juist spellen
Bij de persoonsvorm kijk je naar:
de stam
het onderwerp
de tijd van de zin
Voorbeelden:
ik word
hij wordt
wij worden
Wijs op de veelgemaakte fout bij word/wordt. Laat eventueel mondeling het onderwerp wisselen om de vorm te testen.
Veelvoorkomende fouten bij de persoonsvorm
Let vooral op deze valkuilen:
jij word ✗ → jij wordt ✓
hij antwoord ✗ → hij antwoordt ✓
Na als, omdat, dat blijft de regel hetzelfde
De plaats in de zin verandert niets aan de spelling
Maak expliciet dat grammaticale functie belangrijker is dan woordvolgorde.
Voltooid deelwoord
Een voltooid deelwoord hoort vaak bij een hulpwerkwoord zoals hebben, zijn of worden.
Voorbeelden:
ik heb gewerkt
zij is verhuisd
het formulier is ingevuld
Leg de focus op herkennen: pas daarna kan de spellingregel worden gekozen.
Engelse werkwoorden
Ook bij Engelse werkwoorden gebruik je Nederlandse spellingregels.
mailen → ik mail
downloaden → hij downloadt
geüpdatet blijft een voltooid deelwoord
Benadruk dat het om Nederlandse vervoeging gaat, ook als het grondwoord Engels is.
Welke persoonsvorm is correct gespeld?
jij word
hij antwoord
ik wordt
hij wordt
Sluit aan op de voorbeelden word/wordt en antwoord/antwoordt. Laat leerlingen benoemen dat onderwerp en tijd belangrijker zijn dan plaats in de zin.
Werkwoorden herhalen
In een zin zoek je eerst de persoonsvorm. Daarna kijk je naar de stam en het onderwerp. Bij een voltooid deelwoord gebruik je vaak 't kofschip om te kiezen tussen -t en -d. Ook bij Engelse werkwoorden voeg je gewone Nederlandse uitgangen toe.
De tekst vat de hele eerste subtopic samen: persoonsvorm, voltooid deelwoord en Engelse werkwoorden.
Bijvoeglijk naamwoord
Een bijvoeglijk naamwoord zegt iets over een zelfstandig naamwoord.
Voorbeelden:
een mooie dag
het grote huis
een snel antwoord
Koppel dit aan functie in de zin: het woord beschrijft een ding, persoon of begrip.
Bijvoeglijk naamwoord spellen
Let op de vorm van het woord in de zin.
vaak krijgt het woord een -e
soms blijft de vorm zonder -e
de uitspraak helpt niet altijd
Voorbeelden:
een grote tas
een nieuw boek
Houd het bij herkennen en correct noteren; werk niet alle grammaticale uitzonderingen volledig uit als dat het tempo vertraagt.
Tussenletters in samenstellingen
Soms komt er in een samenstelling een tussenletter.
pannenkoek
koningsdag
paardenstal
Die tussenletter hoort bij de vaste schrijfwijze van het woord.
Houd het op herkenning van veelvoorkomende patronen; deze herhaling hoeft niet alle uitzonderingsregels uit te werken.
De -n bij verwijzingen
Bij verwijzingen naar personen schrijf je soms wel of geen -n.
Voorbeelden:
beiden
beide leerlingen
sommigen
De vorm hangt af van hoe het woord in de zin wordt gebruikt.
Benadruk het verschil tussen zelfstandig gebruikte verwijzingen en woorden die direct voor een zelfstandig naamwoord staan.
Aan de slag!
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
4e lesuur: Gym
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag!
30
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
Pauze
15
minute
00
second
Deze slide heeft geen instructies
5e & 6e lesuur: Keuzemiddag
Deze slide heeft geen instructies
Afsluiting
Deze slide heeft geen instructies
