Manieren van lezen en tekstsoorten
Toetsweek 1 - oktober 2026
Manieren van lezen en tekstsoorten
Toetsweek 1 - oktober 2026
Open breed: leerlingen kennen lezen vooral als 'gewoon lezen', maar in deze les staat centraal dat je je manier van lezen aanpast aan je doel en aan de soort tekst.
Toetsdoelen
Ik kan uitleggen welke manier van lezen past bij mijn leesdoel en ik kan tekstdoel, onderwerp/deelonderwerp, tekstsoort en objectieve informatie herkennen.
Ik weet wat een kernzin is en waar die kan staan.
Ik ken de signaalwoorden en kan ze vinden in een tekst.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom lees je niet altijd hetzelfde?
De manier waarop je leest, hangt af van je doel.
Wil je snel weten waar een tekst over gaat? Dan lees je verkennend.
Wil je alles goed begrijpen? Dan lees je nauwkeurig.
Zoek je één antwoord? Dan lees je zoekend.
Moet je informatie onthouden? Dan lees je studerend.
Leg de centrale gedachte van de les uit: leesdoel bepaalt leesaanpak. Dit helpt later ook bij tekstsoorten en tekstdoelen.
Welke manier van lezen past bij één antwoord zoeken?
studerend lezen
zoekend lezen
verkennend lezen
nauwkeurig lezen
De afleiders zijn de andere drie leesmanieren uit dezelfde uitleg. Laat leerlingen het leesdoel koppelen aan de aanpak.
Leesmanieren invullen
Als je snel wilt weten waar een tekst over gaat, lees je verkennend. Wil je de tekst echt begrijpen, dan lees je nauwkeurig. Zoek je een antwoord op een vraag, dan lees je zoekend. Moet je informatie onthouden, dan lees je studerend.
Alle vier de kernbegrippen uit het eerste blok komen terug. Laat leerlingen steeds ook het leesdoel noemen.
Objectieve informatie
Objectieve informatie is informatie waarbij de mening van de schrijver geen rol speelt.
De schrijver blijft neutraal en presenteert feiten.
Als lezer verwacht je dat de informatie waar is of echt zo is gebeurd.
Koppel dit aan informatieve teksten: veel informatieve teksten proberen objectief te zijn, vooral nieuwsberichten en encyclopedieën.
Informatieve en objectieve informatie
Een informatieve tekst is geschreven om de lezer te informeren. Objectieve informatie is neutraal en bestaat uit feiten. Die informatie vind je bijvoorbeeld in een nieuwsbericht of encyclopedie.
De woorden horen op precies één plek door de betekenis in de zin.
Tekstdoel
Het tekstdoel is het doel dat een schrijver met een tekst heeft.
Dat doel bepaalt wat de tekst vooral wil doen bij de lezer.
Voorbeelden van tekstdoelen zijn:
informeren
overtuigen
activeren
amuseren
Benadruk dat leerlingen eerst naar het hoofddoel kijken: wat wil de schrijver vooral bereiken?
Tekstsoort
Teksten met hetzelfde belangrijkste tekstdoel horen bij dezelfde tekstsoort.
informeren → informatieve tekst
overtuigen → betogende tekst
activeren → activerende tekst
amuseren → amuserende tekst
Gebruik steeds dezelfde woorden: tekstdoel is het doel, tekstsoort is de groep waarin de tekst dan past.
Tekstdoel, tekstsoort, voorbeeld
Overzicht 1
activeren - activerende tekst - advertentie, oproep
amuseren - amuserende tekst - verhaal, strip
informeren - informatieve tekst - nieuwsbericht, schoolboektekst
overtuigen - betogende tekst - ingezonden brief, recensie
Overzicht 2
Deze slide bundelt het schema uit de methode. Laat leerlingen letten op de samenhang tussen doel, soort en voorbeeld.
Wat is bij een advertentie meestal het belangrijkste tekstdoel?
informeren
amuseren
activeren
uitleggen
Sluit aan bij de slide over meerdere tekstdoelen: een advertentie geeft vaak ook informatie, maar wil vooral aanzetten tot actie.
Tekstdoel en tekstsoort
Teksten met hetzelfde belangrijkste tekstdoel horen bij dezelfde tekstsoort. Een tekst die wil overtuigen is een betogende tekst. Een tekst die je met plezier leest is een amuserende tekst.
Hier check je of leerlingen doel en soort uit elkaar houden.
Wat is een kernzin en waar kan die staan?
De belangrijkste zin van een alinea, is de eerste zin.
De belangrijkste zin van een alinea, is de laatste zin.
De belangrijkste zin van een alinea, is de eerste of laatste zin.
Deze slide heeft geen instructies
Kernzin
Een kernzin vat de inhoud van een alinea samen.
De zin staat meestal aan het begin, maar niet altijd!
Let erop of de alinea begint met een uitroep of een onzinzin, of met voorbeelden en argumenten. Als je verder leest, zie je de zin vanzelf staan.
Deze slide heeft geen instructies
Meestal staat de kernzin op een vaste plek in de alinea:
Helemaal vooraan (de 1e of 2e zin): De schrijver vertelt direct waar de alinea over gaat. De rest van de zinnen legt dit verder uit of geeft voorbeelden.
Helemaal achteraan (de laatste zin): De rest van de alinea werkt naar een conclusie, samenvatting of uitkomst toe.
Waar staat hier de kernzin?
„Op 20 december heb ik een laptop bij u besteld. Dat is nu vijf maanden geleden en ik heb nog niets ontvangen. Ook reageert u niet op mijn telefoontjes en e-mails. Daarom annuleer ik mijn bestelling.”
Deze slide heeft geen instructies
Signaalwoorden (blz. 196 boek)
Een signaalwoord helpt je het tekstverband te vinden.
Je hebt de volgende tekstverbanden geleerd:
opsomming
tijdsvolgorde (chronologie)
tegenstelling
uitleggend
redengevend
conclusie
oorzaak/gevolg
samenvattend
Deze slide heeft geen instructies
Welk toetsdoel is voor jou duidelijker geworden?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen concreet noemen wat ze meenemen, bijvoorbeeld een leesmanier of het verschil tussen tekstdoel en tekstsoort.
Begrippen
verkennend lezen - een tekst bekijken om snel een eerste indruk te krijgen
nauwkeurig lezen - een tekst helemaal lezen om hem goed te begrijpen
zoekend lezen - in een tekst zoeken naar het antwoord op een vraag
studerend lezen - een tekst lezen om informatie te onthouden
informatieve tekst - een tekst die is geschreven om de lezer te informeren
objectieve informatie - informatie waarin de mening van de schrijver geen rol speelt
tekstdoel - het doel dat de schrijver met een tekst heeft
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
tekstsoort - een groep teksten met hetzelfde belangrijkste tekstdoel
betogende tekst - een tekst die de lezer wil overtuigen
activerende tekst - een tekst die de lezer tot actie wil aanzetten
amuserende tekst - een tekst die de lezer wil vermaken
nieuwsbericht - informatieve tekst over een actuele gebeurtenis
uiteenzetting - informatieve tekst met uitleg over een onderwerp
handleiding - tekst waarin staat hoe je iets moet doen of gebruiken
Deze slide heeft geen instructies