W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Verschil op je stage en in de klas
Op je stage werk je met klanten, cliënten en collega's die anders zijn dan jij. Wat merk jij daarvan, en hoe ga je ermee om?
Les 4 · Verschil en gelijkwaardigheid
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · N I V E A U 3 E N 4
Verschil op je stage en in de klas
Op je stage werk je met klanten, cliënten en collega's die anders zijn dan jij. Wat merk jij daarvan, en hoe ga je ermee om?
Les 4 · Verschil en gelijkwaardigheid
Over deze les: les 4 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hun eigen ervaringen met verschil op school, stage en werk, leren wat een beroepscode zegt over omgaan met verschil, en verbinden hun ervaringen met vragen die ook in de samenleving spelen.
Een tip vooraf: studenten delen in deze les eigen ervaringen. Laat hen zelf kiezen hoe persoonlijk ze het maken, en zorg dat niemand over een klasgenoot vertelt zonder dat die dat wil.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (omgaan met verschillen in werk en samenleving). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 4) gaat het om het verkennen van eigen ervaringen met verschil en die verbinden met gebeurtenissen in samenleving en beroep. Image credit: Direct Media, CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 4
Na deze les:
1
Je kan een eigen ervaring met verschil op school, stage of werk beschrijven.
2
Je kan uitleggen wat een beroepscode is en wat die zegt over omgaan met verschil.
3
Je kan een ervaring uit je beroep verbinden met een vraag die in de samenleving speelt.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 4
Hoe verschillend zijn de mensen op jouw stage of werk?
Heel verschillend: leeftijd, afkomst, geloof
Een beetje verschillend
Bijna iedereen lijkt op elkaar
Ik heb nu geen stage of werk
Startvraag: vergelijk de uitslag tussen opleidingen of sectoren als je een gemengde klas hebt. Vraag: in welke beroepen kom je de meeste verschillen tegen? Vaak noemen studenten zorg, horeca, retail en openbaar vervoer.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 4
Verschil zit overal
Op je werk krijg je te maken met allerlei verschillen:
Leeftijd: een collega van 60 werkt anders dan jij.
Taal en cultuur: een klant spreekt weinig Nederlands of heeft andere gewoontes.
Geloof: een collega bidt in de pauze of eet geen varkensvlees.
Beperking: een cliënt hoort slecht of zit in een rolstoel.
Verschil kan schuren, maar je kunt er ook van leren.
Uitleg: vraag studenten een verschil te noemen dat ze op stage of werk tegenkwamen en dat ze niet hadden verwacht. Houd het luchtig: het gaat om verschillen, niet meteen om problemen.
Extra vraag voor snelle studenten: welk verschil zie je niet aan de buitenkant, maar merk je wel in het werk?
K E R N B E G R I P
LES 4
Beroepscode
Afspraken die mensen in een beroep samen maken over hoe je je werk goed en eerlijk doet. Er staat vaak in hoe je met klanten, cliënten en collega's omgaat. Bij een lastige situatie op je werk kun je de beroepscode erbij pakken.
Kernbegrip: een beroepscode wordt opgesteld door de beroepsgroep zelf, niet door de overheid. Een bekend voorbeeld is de beroepscode voor verpleegkundigen en verzorgenden, die in de zorgopleidingen wordt gebruikt. Een cao gaat over loon en arbeidsvoorwaarden, een beroepscode over hoe je je vak uitoefent.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 4
Zo staat het in de beroepscode van de zorg
Iedereen heeft recht op zorg
Je discrimineert een zorgvrager niet.
Bijvoorbeeld niet vanwege afkomst, nationaliteit, leeftijd, geslacht, geloof, politieke overtuiging, leefwijze of sociale positie.
Ruimte voor je geweten
Je mag weigeren mee te werken aan een handeling die ernstig botst met je eigen levensovertuiging.
Dat meld je op tijd. Je draagt de zorg dan over aan je leidinggevende of een collega.
Uitleg: dit komt uit de Nationale Beroepscode voor Verpleegkundigen en Verzorgenden (V&VN, 2015), die ook geldt voor helpenden en zorghulpen. Het eerste punt gaat over personen: je helpt iedereen. Het tweede punt gaat over handelingen, niet over personen: je mag niet weigeren iemand te helpen omdat die anders is dan jij.
Hulpzin voor wie vastloopt: je kiest niet wie je helpt, wel waar je eigen grens ligt bij een handeling.
V R A A G
LES 4
Fleur is verzorgende. Een cliënt heeft politieke ideeën waar zij het helemaal niet mee eens is. Wat past bij haar beroepscode?
Ze geeft hem minder zorg
Ze weigert hem te verzorgen
Ze geeft hem dezelfde zorg
Ze probeert hem om te praten
Antwoord: C. Volgens de beroepscode discrimineer je een zorgvrager niet, ook niet om zijn politieke overtuiging. Fleur mag haar eigen mening hebben, maar die speelt geen rol in de zorg die ze geeft. Merkt ze dat het haar zwaar valt, dan kan ze dat bespreken met haar leidinggevende of collega's.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 4
Van de werkvloer naar het nieuws
Wat jij op je stage meemaakt, speelt ook in de samenleving. Dezelfde vragen komen terug in het nieuws, in de politiek en bij de rechter:
Mag een klant kiezen door wie hij geholpen wordt?
Mag je werkgever regels stellen over kleding of een hoofddoek?
Hoe help je een collega die de taal nog leert?
Jouw ervaring is dus een stukje van een groter verhaal.
Uitleg: vraag studenten of ze een nieuwsbericht kennen over een van deze vragen. Het College voor de Rechten van de Mens publiceert oordelen over zulke situaties op mensenrechten.nl. Je kunt er samen één opzoeken die past bij de opleidingen in je klas.
K E R N B E G R I P
LES 4
Inclusie
Diversiteit betekent dat mensen in een groep van elkaar verschillen. Inclusie gaat een stap verder: iedereen kan meedoen en wordt gehoord, met die verschillen. Een team kan divers zijn zonder inclusief te zijn.
Kernbegrip: een veelgebruikt beeld is: diversiteit is uitgenodigd worden voor het feest, inclusie is gevraagd worden om te dansen. Vraag: is jouw stageteam divers, inclusief, allebei of geen van beide?
V R A A G
LES 4
Welk voorbeeld uit een stagebedrijf laat inclusie zien?
Er werken collega's uit vijf landen
Iedereen wordt om zijn mening gevraagd
Iedereen past zich aan de meerderheid aan
Alleen ervaren collega's praten mee
Antwoord: B. Collega's uit vijf landen is diversiteit, maar nog geen inclusie. Inclusie gaat erom dat iedereen echt mee kan doen en gehoord wordt. Aanpassen aan de grootste groep is juist het tegenovergestelde.
J O U W A N T W O O R D
LES 4
Beschrijf een moment op stage, werk of school waarop een verschil tussen mensen opviel. Wat gebeurde er en wat deed jij?
Open vraag: laat studenten zelf kiezen hoe persoonlijk ze het maken. Een ervaring van een ander mag ook, zonder namen. Kies twee antwoorden om te bespreken en vraag: wat zegt de beroepscode of de huisregel van het bedrijf hierover?
S T E L L I N G
LES 4
Een klant mag kiezen door wie hij geholpen wordt.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Maak het verschil zichtbaar tussen redenen: een vrouw die door een vrouwelijke verzorgende gewassen wil worden, of een klant die niet door iemand met een andere huidskleur geholpen wil worden. Vinden studenten dat hetzelfde? Waarom wel of niet?
O P D R A C H T
LES 4
Verschil in jouw beroep
1
Zoek de beroepscode van jullie beroep op, of de huisregels van je stagebedrijf.
2
Zoek wat erin staat over omgaan met klanten, cliënten of collega's die anders zijn.
3
Kies een ervaring van een van jullie. Wat zegt de code over wat er toen gebeurde?
minute
second
In tweetallen
Opdracht: zet tweetallen bij elkaar uit dezelfde opleiding of sector. Laat aan het eind twee duo's vertellen wat ze vonden. Vaak blijkt dat studenten de code van hun eigen beroep nog niet kenden.
Hulp voor wie vastloopt: zoek op de naam van je beroep plus 'beroepscode' of 'gedragscode', of kijk op de site van de beroepsvereniging. Voor de zorg is dat V&VN.
V R A A G
LES 4
Wat is een beroepscode?
De cao met loon en vakantie
De huisregels van je stagebedrijf
Het rooster met je werktijden
Afspraken over eerlijk werken in je vak
Antwoord: D. Een beroepscode is van de beroepsgroep en gaat over hoe je je vak uitoefent. De cao gaat over loon en arbeidsvoorwaarden, huisregels gelden alleen voor één school of bedrijf.
T E R U G B L I K
LES 4
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Eigen ervaring
Beroepscode
Beroep en samenleving
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Waar ligt de grens?
Een grap over afkomst: is dat gewoon humor of is het kwetsend? Volgende les verken je jouw standpunt over vrijheid van meningsuiting en gelijkwaardigheid, en wat je kunt doen als iemand over de grens gaat.
Je kan je eigen standpunt over een lastige uitspraak onderbouwen.
Je kan noemen wat je kunt doen als iemand over de grens gaat.
Volgende les: thema Verschil en gelijkwaardigheid, les 5.
Image credit: LessonUp