V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 3 F · N I V E A U 4
Nieuws en meningen
Een nieuwsbericht en een column over hetzelfde plan. Het ene vertelt wat er gebeurt, het andere wil je iets laten vinden. Hoor jij het verschil?
Les 7 · Luisteren
V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 3 F · N I V E A U 4
Nieuws en meningen
Een nieuwsbericht en een column over hetzelfde plan. Het ene vertelt wat er gebeurt, het andere wil je iets laten vinden. Hoor jij het verschil?
Les 7 · Luisteren
Over deze les: les 7 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 4 (referentieniveau 3F), ongeveer 40 minuten. Studenten luisteren naar een nieuwsbericht en een radiocolumn over hetzelfde onderwerp, die de docent voorleest. Ze halen de hoofdzaak uit het bericht, herkennen standpunt, argumenten en ironie in de column en vergelijken beide tekstsoorten. Er is geen geluid in de les nodig: beide voorleesteksten staan volledig in de notities.
Koppeling: de les hoort bij luisteren op referentieniveau 3F: informatie en meningen uit radio- en televisieprogramma's begrijpen, het standpunt en de bedoeling van de spreker herkennen. Luisteren is een onderdeel van het centraal examen. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
‹
L
Leerdoelen
LES 7
Na deze les:
1
Je kan de belangrijkste informatie uit een nieuwsbericht halen.
2
Je kan in een column het standpunt, de argumenten en ironie herkennen.
3
Je kan uitleggen hoe een nieuwsbericht en een column van elkaar verschillen.
Leerdoelen: lees ze voor. Herhaal kort uit les 6: luisteren met een plan en noteren in steekwoorden. Uit les 4 komen feit, mening en argument terug.
‹
S
Startvraag
LES 7
Waar haal jij het meeste nieuws vandaan?
Sociale media
Een nieuwsapp of nieuwssite
Radio, tv of podcasts
Van vrienden en familie
Startvraag: bespreek de uitslag kort. Vraag: hoe weet je bij een filmpje op sociale media of je naar nieuws kijkt of naar iemands mening? Dat verschil staat vandaag centraal.
‹
N
Nieuws
LES 7
Zo is een nieuwsbericht opgebouwd
Het belangrijkste staat vooraan: in de eerste zinnen hoor je wie, wat, waar en wanneer.
Daarna volgen details: waarom, hoe, cijfers.
Dan reacties van betrokkenen, met hun naam en functie.
De journalist geeft zelf geen mening. Meningen komen van de mensen die aan het woord zijn.
Uitleg: deze opbouw heet ook wel de omgekeerde piramide: van belangrijk naar minder belangrijk. Zo kan een luisteraar na één zin al het belangrijkste weten, en kan een redactie het bericht van onderaf inkorten. Bij het examen luisteren helpt dit: het antwoord op een vraag naar de hoofdzaak hoor je meestal aan het begin.
‹
F
Fragment 1
LES 7
Luister naar het nieuws
1
Je docent leest een nieuwsbericht voor, zoals je het op een regionale radiozender hoort.
2
Noteer in steekwoorden: wie, wat, waar, wanneer en waarom.
3
Noteer ook wie er reageert, en wat die persoon vindt.
m
s
Alleen
Opdracht: lees het bericht één keer voor in het tempo van een nieuwslezer. Linderveen is een verzonnen gemeente; de personen zijn ook verzonnen. Zet de timer aan na het voorlezen.
Voorleestekst fragment 1: De gemeente Linderveen wil bestelbusjes op diesel en benzine uit de binnenstad weren. Dat heeft wethouder Ilse van Rijn gisteravond in de gemeenteraad bekendgemaakt. Vanaf 1 januari 2028 mogen ondernemers met zo'n busje alleen nog vóór elf uur 's ochtends het centrum in. Vanaf 2030 mogen ze er helemaal niet meer in. Volgens de gemeente moet de lucht in de binnenstad schoner worden. Kleine ondernemers kunnen subsidie aanvragen voor een elektrisch busje, tot maximaal achtduizend euro. Ondernemersvereniging Linderveen Centrum noemt het plan te snel. Volgens voorzitter Mehmet Aydın kunnen veel kleine bedrijven zo'n busje niet betalen, ook niet met subsidie. De gemeenteraad stemt in maart over het plan.
Einde voorleestekst. Hulp voor wie vastloopt: noteer alleen de jaartallen en de namen, en zet bij elk één woord.
‹
V
Vraag
LES 7
Wat is de belangrijkste informatie uit het nieuwsbericht?
Kleine ondernemers kunnen subsidie krijgen voor een busje
De ondernemersvereniging vindt het plan van de gemeente te snel
Linderveen wil vervuilende busjes uit de binnenstad weren
De gemeenteraad van Linderveen stemt in maart over het plan
Antwoord: C. Dit is het nieuws en het staat in de eerste zin. De subsidie, de reactie van de ondernemers en de stemming in maart zijn details en reacties die later in het bericht komen. Let op: het is nog een plan. De raad moet nog stemmen.
‹
V
Vraag
LES 7
Waarom is het nieuwsbericht geen betogende tekst?
Er staan geen cijfers in het bericht
De journalist geeft zelf geen mening
Het bericht is te kort voor een betoog
Er komt maar één persoon aan het woord
Antwoord: B. De journalist vertelt wat de gemeente wil en wat de ondernemers ervan vinden, maar kiest zelf geen kant. Er staan wel cijfers in (2028, 2030, achtduizend euro) en er komen twee partijen aan het woord: de wethouder en de voorzitter van de ondernemersvereniging.
‹
K
Kernbegrip
LES 7
!
Column
✓✓
Een column is een korte, persoonlijke tekst waarin iemand een mening geeft over iets uit het nieuws. Columnisten gebruiken vaak voorbeelden uit hun eigen leven, humor en ironie: je zegt iets anders dan je bedoelt, zodat de luisteraar het tegendeel hoort. 'Wat een fijn weer', terwijl het stortregent.
Kernbegrip: ironie hoor je vaak aan de toon, en lees je aan de situatie. Op het examen kunnen vragen gaan over hoe iets bedoeld is. Vraag studenten om een ironische zin over hun stage, bijvoorbeeld: Lekker rustig vandaag, terwijl er tien klanten in de rij staan.
‹
F
Fragment 2
LES 7
Luister naar de column van Joyce
Je docent leest een radiocolumn voor van Joyce, bakker in Linderveen. Ze reageert op hetzelfde plan.
Luister naar:
haar standpunt
haar argumenten
een zin die ironisch bedoeld is
wat ze voorstelt
Uitleg: lees de column één keer voor, met de toon van iemand die haar mening geeft. Laat de ironie horen in Een mooi plan, hoor. Joyce is een verzonnen persoon.
Voorleestekst fragment 2: Ik ben bakker. Elke ochtend om half zes rijd ik met mijn busje vol brood de binnenstad in. Dat busje is twaalf jaar oud en rijdt op diesel. En nu wil de gemeente dat ik een elektrisch busje koop. Een mooi plan, hoor. Schone lucht, wie is daar nou tegen? Maar weet u wat zo'n busje kost? Meer dan ik in een goed jaar overhoud. Die subsidie van achtduizend euro is lief, maar het is een pleister op een houten been.
De wethouder zegt dat we tot elf uur nog gewoon het centrum in mogen. Prima, dan bezorg ik voortaan alles vóór elf uur. Maar de bloemist, de loodgieter en de man die uw wasmachine komt repareren? Die kunnen niet allemaal voor elf uur.
Ik zeg niet dat de gemeente niets moet doen. Ik zeg: geef ons tijd. Laat ondernemers pas in 2032 overstappen. Dan krijgt de stad schone lucht, en houdt de binnenstad haar bakker.
Einde voorleestekst.
‹
V
Vraag
LES 7
Wat is het standpunt van Joyce?
De gemeente moet niets doen aan de lucht in de stad
Elektrische busjes zijn niet geschikt voor bakkers
De subsidie moet hoger zijn dan achtduizend euro
Ondernemers moeten meer tijd krijgen om over te stappen
Antwoord: D. Joyce zegt het letterlijk: Ik zeg: geef ons tijd. Ze stelt 2032 voor. A klopt niet, want ze zegt juist: Ik zeg niet dat de gemeente niets moet doen. Over de hoogte van de subsidie doet ze geen voorstel, ze noemt hem alleen te weinig.
Extra voor snelle studenten: welke argumenten geeft Joyce? Een elektrisch busje is te duur, ook met subsidie, en veel vakmensen kunnen niet alles voor elf uur doen.
‹
V
Vraag
LES 7
Joyce zegt: 'Een mooi plan, hoor.' Hoe bedoelt ze dat?
Ironisch: ze vindt het plan slecht uitgewerkt
Letterlijk: ze is blij met het plan
Als grap, zonder mening over het plan
Als feit dat ze uit het nieuws heeft
Antwoord: A. Direct daarna komt Maar weet u wat zo'n busje kost? Dat maar laat horen dat ze het niet meent. Ze is wel voor schone lucht, maar vindt het plan voor bakkers zoals zij niet haalbaar. Een mening als feit brengen is iets anders: dat zou een drogreden zijn.
‹
L
Luisteren
LES 7
Bericht en column naast elkaar
Nieuwsbericht
Doel: informeren.
Belangrijkste eerst.
Geen mening van de maker.
Meerdere partijen aan het woord.
Zakelijke toon.
Column
Doel: overtuigen of laten nadenken.
Persoonlijk begin.
Duidelijke mening van de maker.
Eén kant, met argumenten.
Humor en ironie.
Uitleg: laat studenten bij elk punt een voorbeeld noemen uit de twee fragmenten. Bijvoorbeeld: in het bericht spreken de wethouder en de voorzitter, in de column alleen Joyce. Koppel aan les 1: een column is vaak betogend of beschouwend, een nieuwsbericht informatief.
‹
S
Stelling
LES 7
Een nieuwsbericht is altijd helemaal objectief.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: het goede antwoord is oneens. Een journalist geeft geen mening, maar kiest wel welk onderwerp nieuws is, wie er aan het woord komt en welke woorden hij gebruikt. Het plan te snel noemen klinkt anders dan het plan zorgen vinden. Vraag studenten wie er in het bericht over Linderveen niet aan het woord kwam: bijvoorbeeld bewoners van de binnenstad.
‹
J
Jouw antwoord
LES 7
Ben jij het eens met Joyce? Geef je standpunt en je sterkste argument.
Open vraag: laat een paar studenten met verschillende standpunten hun antwoord voorlezen. Let op of ze een echt argument geven en geen drogreden uit les 4, zoals een persoonlijke aanval op de wethouder of op Joyce. Wie snel klaar is, bedenkt ook een tegenargument en weerlegt dat.
‹
T
Terugblik
LES 7
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Hoofdzaak uit het nieuws
Standpunt en ironie
Bericht of column
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Ironie herkennen vinden veel studenten lastig: oefen het af en toe met een korte zin.
V O L G E N D E L E S
Een klant aan de telefoon
Een klant belt boos op omdat een levering te laat is. Volgende les leer je zo'n gesprek professioneel voeren: luisteren, samenvatten, doorvragen en een duidelijke afspraak maken.
Je kan een telefoongesprek met een klacht opbouwen.
Je kan open vragen stellen en samenvatten.
Volgende les: Gesprekken 1, les 8 van de serie.
Image credit: LessonUp