5. De overgang - Hoe voorkom je dat de klas ontploft als je van activiteit wisselt?

• newEditor
• Pedagogiek
• Klassemanagement
• HBO
• WO
• MBO
• Basisschool
• Middelbare school
• Praktijkonderwijs

Introductie

De overgang gaat over het creëren van rust tijdens wisselmomenten in de les. Je leert werken met een vast transitieritueel met vier stappen, zodat leerlingen weten wat er gebeurt en overgangen sneller en soepeler verlopen.

Instructies

De module is flexibel inzetbaar, alleen of samen met collega's.

• Als persoonlijke opfrisser (zelfstudie): Doorloop de les in je eigen tempo, ontwikkel jouw transitieritueel en kies één overgang in je les waarin je dit direct gaat toepassen.
• Als minicursus met een collega (peer-sessie): Bespreek jullie overgangsmomenten, ontwerp samen een vast transitieritueel en geef elkaar feedback op de aanpak.
• Als actieve deelsessie (studiedag of sectieoverleg): Gebruik de les als gezamenlijke werkvorm. Bespreek waar onrust ontstaat tijdens overgangen en oefen met routines die zorgen voor meer rust en duidelijkheid in de klas.

5

De overgang

Hoe voorkom je dat de klas ontploft als je van activiteit wisselt?

In veel klassen zorgen overgangen voor onrust. Leerlingen blijven napraten, zoeken spullen of wachten af tot jij opnieuw de aandacht pakt.

In dit hoofdstuk leer je hoe je met een vast transitieritueel wisselmomenten rustig en voorspelbaar maakt, zodat leerlingen sneller schakelen en jij de regie houdt.

1

1 tot 2

2

3 tot 4

3

5 tot 6

4

7 of meer

Hoeveel overgangen heeft een gemiddelde les van jou?

Wat zeg jij bij een overgang?

Schrijf zo letterlijk mogelijk op wat jij zegt als je van activiteit wisselt.

Voorbeeld: 'Oké, we gaan nu verder met...', 'Stop maar, we doen iets anders', enzovoort.

Verwachting

Vertel wat je verwacht tijdens de overgang: 'Dan liggen je spullen klaar en kijk jij naar mij.'

stappen transitieritueel

2

Aankondiging

Geef een waarschuwing: 'Over 2 minuten gaan we over naar de volgende opdracht.' Leerlingen kunnen hun gedachten afsluiten. Ze worden niet overvallen.

1

Timer

Gebruik een zichtbare timer op het bord. Leerlingen letten zelf op de klok.

Bevestiging

Controleer of iedereen klaar is en bevestig: 'Iedereen klaar? Dan gaan we nu door.'

3

4

4

Lemov, D. (2014). Teach Like a Champion 2.0: 62 Techniques That Put Students on the Path to College. Jossey-Bass.

(Technieken: 'What to Do' & 'Transitions')

1

Lemov, D. (2014). Teach Like a Champion 2.0: 62 Techniques That Put Students on the Path to College. Jossey-Bass.

(Technieken: 'What to Do' & 'Transitions')

2

Hollingsworth, J. R., & Ybarra, S. E. (2017). Explicit Direct Instruction (EDI): The Power of the Well-Crafted, Well-Taught Lesson (2nd ed.). Corwin Press. / Schmeier, M. (2017). Expliciete Directe Instructie: Goed lesgeven is een vak. Uitgeverij Panta Rhei.

(Principe: Visuele ondersteuning en zelfregulering/time-on-task)

3

Kounin, J. S. (1970). Discipline and Group Management in Classrooms. Holt, Rinehart and Winston.

(Principe: Withitness, Smoothness & Momentum)

4

Surma, T., Vanhoyweghen, K., Sluijsmans, D., Camp, G., Muijs, D., & Kirschner, P. A. (2019). Wijze Lessen: Twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek. Ten Brink Uitgevers

1

Sleep de vier stappen in de volgorde zoals ze horen.

1

Oké, iedereen klaar? Dan starten we.

2

Dan liggen je spullen klaar en kijk jij naar mij.

3

Timer starten op het bord.

4

Over 2 minuten gaan we stoppen met de tekst.

Schrijf voor jouw eigen klas de vier zinnen van het ritueel uit. Kies woorden die bij jou passen.

Aankondiging

'Over [X] minuten...'

Timer
Welk middel gebruik ik? (bord, telefoon, app, zandloper)

Verwachting

'Dan...'

Bevestiging
'Iedereen klaar? ...'

Scenario: drie leerlingen kletsen door

Situatie: Je kondigt de overgang aan. Drie leerlingen praten nog met elkaar en lijken je niet te horen.

A

Je staat stil en wacht zwijgend totdat iedereen je aankijkt.

B

Je praat harder zodat ze je boven hun gesprek uit horen.

C

Je roept de hele klas tot de orde: 'Iedereen stil!'

D

Je noemt de naam van één van de drie, maakt oogcontact en wijst non-verbaal naar het bord.

Waarom antwoord . . .

A werkt als de rest al stil is. Je stilte trekt aandacht zonder te escaleren. D werkt als je snel iemand specifiek wilt bereiken. B en C verhogen de spanning in de klas en zijn niet de boodschap die je wilt sturen.

A

D

&

In welke les gebruik je jouw transitie-aankondiging voor het eerst?

Aankondiging: ...

Verwachting: ...

Bevestiging: ...

Timer: ...