V E R S
les 11/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Schoonmaken en afval
Een keuken die schoon lijkt, is niet altijd schoon. Hoe maak je goed schoon? En in welke bak gaat je afval?
Les 11 · Maakt ruimten, gereedschappen en machines schoon
V E R S
les 11/12
A S S I S T E N T H O R E C A E N V O E D I N G · E N T R E E
Schoonmaken en afval
Een keuken die schoon lijkt, is niet altijd schoon. Hoe maak je goed schoon? En in welke bak gaat je afval?
Les 11 · Maakt ruimten, gereedschappen en machines schoon
Over deze les: les 11 van de serie Vers, beroepslessen voor de opleiding Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (mbo Entree, niveau 1), ongeveer 35 minuten. Studenten leren het verschil tussen reinigen en desinfecteren, veilig werken met schoonmaakmiddelen en afval scheiden.
Koppeling: kwalificatiedossier Entree (crebo 23301), profiel P7 Assistent horeca, voeding of voedingsindustrie (crebo 25742). Werkproces P7-K1-W4 Maakt (werk)ruimten, gereedschappen en machines schoon: hij scheidt het afval en voert het af. Hij maakt materialen, werkruimtes, gereedschap en/of machines schoon, desinfecteert deze waar nodig en ruimt materialen, gereedschap en apparatuur op. Resultaat: materiaal, middelen en omgeving zijn onderhouden. Gedrag: onderhoudt materiaal, middelen en werkomgeving accuraat; verzamelt en gebruikt de voorgeschreven of besproken onderhoudsmaterialen en -middelen; controleert deze op de standaardeisen en gaat er hygiënisch en zorgvuldig mee om; werkt ordelijk en gedisciplineerd volgens instructies, procedures/protocollen, (voedsel)veiligheidsregels en voorschriften. Vakkennis basisdeel: heeft basale kennis van arbo-, veiligheids- en milieuregels.
Foto: Catt Liu (StockSnap), CC0 Image credit: Catt Liu (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 11
Na deze les:
1
Je kan het verschil tussen reinigen en desinfecteren uitleggen.
2
Je kan veilig werken met schoonmaakmiddelen.
3
Je kan afval in de goede bak doen.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 11
Je maakt een snijplank schoon. Wat gebruik jij?
Alleen heet water
Water en afwasmiddel
Een desinfectiemiddel
Wat er maar staat
Startvraag: er is nog geen goed of fout. Laat de uitslag zien en vraag een paar studenten waarom ze dit kozen. Aan het eind van de les weten ze dat schoonmaken uit twee stappen kan bestaan, en dat het schoonmaakplan van het bedrijf zegt welk middel je waar gebruikt.
K E R N B E G R I P
LES 11
K E R N B E G R I P
Desinfecteren
Ziekmakers zoals bacteriën doden. Dat doe je met een speciaal middel. Je doet het na het reinigen.
Kernbegrip: het RIVM omschrijft desinfecteren als het zoveel mogelijk doden van ziekteverwekkers met een speciaal daarvoor bestemd middel. Reinigen is vuil en stof weghalen. Je ziet het verschil niet: een plank die schoon lijkt, kan nog bacteriën hebben. De NVWA zegt dat bedrijven ruimtes, materialen en apparaten regelmatig schoonmaken en desinfecteren. In het werkproces staat: hij desinfecteert waar nodig. Het schoonmaakplan van het bedrijf zegt waar.
T W E E S T A P P E N
LES 11
Reinigen en desinfecteren
Stap 1: reinigen
Vuil en vet weghalen
Met water en schoonmaakmiddel
Daarna ziet het er schoon uit
Stap 2: desinfecteren
Ziekmakers doden
Met een desinfectiemiddel
Alleen op een schone plek
Uitleg: het RIVM zegt dat desinfecterende middelen onvoldoende werken als er nog vuil of stof is. Daarom reinig je eerst goed, en pas daarna desinfecteer je. Er zijn ook middelen die reinigen en desinfecteren in één keer; het schoonmaakplan van je bedrijf zegt welk middel je gebruikt. Vraag: welke plekken in een keuken desinfecteer je, denk je? Bijvoorbeeld werkbanken en snijplanken waar rauw vlees op lag.
V R A A G
LES 11
Waarom reinig je eerst, voordat je desinfecteert?
Op vuil werkt het middel slecht
Dan ruikt de keuken lekkerder
Dan heb je minder water nodig
Dan droogt het middel sneller
Antwoord: A. Volgens het RIVM werken desinfecterende middelen onvoldoende als er nog vuil of stof op zit. Daarom haal je eerst het vuil weg. Geur, water en droogtijd zijn niet de reden.
S C H O O N M A A K P L A N
LES 11
Zo maak je schoon
Volg het schoonmaakplan van je bedrijf. Daarin staat wat, wanneer en met welk middel.
Eerst droog, dan nat
Van schoon naar vuil
Van hoog naar laag
Doeken en moppen na gebruik wassen
Uitleg: een schoonmaakplan zegt per plek hoe vaak en hoe je schoonmaakt. Volgens de hygiënecode voor de horeca werk je volgens een schoonmaakplan: welk object, hoe vaak, en of je het reinigt of ook desinfecteert. De vier regels komen uit de algemene hygiënerichtlijn van het RIVM: eerst droog schoonmaken, zoals vegen, en daarna nat; van schoon naar vuil en van hoog naar laag; doeken en moppen na gebruik wassen op minimaal 60 graden. Natte doeken laat je niet in een emmer liggen, want daarin groeien ziekmakers. Vraag: waarom werk je van hoog naar laag?
G E V A A R L I J K E M I D D E L E N
LES 11
Lees het etiket van het middel
Op een gevaarlijk middel staat een plaatje in een ruit. Dat heet een gevarenpictogram. Er staat een woord bij: gevaar of waarschuwing.
Meng nooit twee middelen. Dan kan er giftig gas ontstaan.
Uitleg: Arboportaal legt uit dat het etiket van een gevaarlijke stof gevarenpictogrammen heeft, zoals een vlam of een doodshoofd in een ruit, met een signaalwoord: gevaar of waarschuwing. Ook staan er zinnen op over het gevaar en over wat je moet doen om veilig te werken. De Rijksoverheid zegt dat de werkgever je informatie geeft over de gevaren en beschermende middelen als dat nodig is. Over mengen zegt de hygiënerichtlijn van het RIVM: meng een schoonmaakmiddel nooit met andere middelen; bij mengen met bleekhoudende middelen kunnen giftige gassen ontstaan. Chloor is zo'n bleekmiddel. Met een zuur middel, zoals een ontkalker, komt er chloorgas vrij, waarschuwt het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum. Laat een echte fles uit de schoonmaakkast zien en zoek samen het pictogram.
V R A A G
LES 11
Je collega Demi wil chloor en een ontkalker mengen. 'Dan werkt het beter.' Wat zeg je?
Goed idee, dat gaat sneller
Doe er dan wel water bij
Niet doen, dat geeft giftig gas
Prima, als je handschoenen draagt
Antwoord: C. Meng nooit twee middelen. Chloor met een zure ontkalker geeft giftig chloorgas. Water erbij of handschoenen aan maakt dat niet veilig: het gas adem je in. Zeg het rustig tegen Demi en vraag bij twijfel je leidinggevende.
W E R K I N S T R U C T I E
LES 11
V E I L I G S C H O O N M A A K M I D D E L G E B R U I K E N
Lees het etiket en zoek het pictogram.
Doe handschoenen aan als dat moet.
Gebruik zoveel als op de fles staat.
Meng nooit twee middelen.
Zet de fles dicht terug op zijn plek.
Nooit mengen!
Twijfel je over een middel? Vraag het je leidinggevende.
Uitleg: loop de vijf stappen samen door. Meer middel werkt niet beter: gebruik de hoeveelheid die op de fles of in het schoonmaakplan staat. Een open fles of een fles op de werkbank kan omvallen, of er komt per ongeluk schoonmaakmiddel bij het eten. Daarom zet je hem dicht terug in de schoonmaakkast.
A F V A L
LES 11
Afval scheiden
Bedrijven moeten hun afval scheiden. Welke bakken er zijn, verschilt per bedrijf. Vaak zijn dat:
Groente, fruit en etensresten
Papier en karton
Glas
Plastic folie
Restafval
Uitleg: de Rijksoverheid zegt dat bedrijven verplicht zijn hun afval te scheiden en gescheiden te laten afvoeren. Welke stromen precies, hangt af van het bedrijf, zoals de grootte en hoeveel afval er is. Rijkswaterstaat noemt voor bedrijven onder meer papier en karton, bioafval zoals groente, fruit en etensresten, glas en plastic folie. In het werkproces staat: hij scheidt het afval en voert het af. De hygiënecode voor de horeca zegt ook: verwijder afval op tijd en bewaar het in gesloten afvalbakken. Vraag: welke bakken staan er op jouw stage?
Foto: The Building Envelope (StockSnap), CC0 Image credit: The Building Envelope (StockSnap), CC0
O P D R A C H T
LES 11
Welke bak?
1
Schrijf vijf soorten afval op uit een keuken.
2
Denk aan een lege doos of aardappelschillen.
3
Zet bij elk afval de goede bak.
4
Vergelijk met een ander tweetal.
m
s
in tweetallen
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: aardappelschillen bij groente, fruit en etensresten; een lege doos van de levering bij papier en karton; een lege fles olijfolie van glas bij glas; folie om een pallet bij plastic folie; een kapotte pen bij restafval. Bespreek verschillen: op elke werkplek kunnen de bakken anders zijn. Bij twijfel vraag je het een collega of je leidinggevende.
Hulp voor wie vastloopt: loop in gedachten door een keuken. Wat gooi je weg bij het schoonmaken van groente? Wat bij het uitpakken van een levering?
Extra voor snelle studenten: waarom is het slim om afval meteen op te ruimen?
V R A A G
LES 11
Waarom was je doeken en moppen na gebruik?
Anders worden ze stijf
Anders groeien er ziekmakers in
Anders ruiken ze naar zeep
Anders gaan ze sneller kapot
Antwoord: B. In een vieze, natte doek of mop groeien ziekmakers. Met zo'n doek smeer je ze over de hele werkplek uit. Het RIVM adviseert doeken en moppen na gebruik te wassen op minimaal 60 graden.
W A T D E N K J I J ?
LES 11
Wat kan er misgaan als afval lang in de keuken blijft staan?
Open vraag, voorbeeldantwoord: het gaat stinken en er komen vliegen, muizen of ander ongedierte op af. Bacteriën uit het afval kunnen op het eten komen. De werkplek wordt rommelig, en dan kun je struikelen. Daarom zegt de hygiënecode voor de horeca: verwijder afval op tijd en bewaar het in gesloten afvalbakken. Laat een paar antwoorden voorlezen en vul aan.
S T E L L I N G
LES 11
Als het er schoon uitziet, is het ook schoon.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. De stelling klopt niet: bacteriën zie je niet. Daarom desinfecteer je waar het schoonmaakplan dat zegt, na het reinigen. Kijk terug naar de startvraag: wat gebruik je nu voor de snijplank, en in welke volgorde?
T E R U G B L I K
LES 11
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Reinigen en desinfecteren
Veilig met middelen
Afval scheiden
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Afronden en afmelden
Je werk is klaar. Maar ben je dan echt klaar? Volgende les leer je hoe je je werk afrondt en je afmeldt.
Je kan je werk afmelden bij je leidinggevende.
Je kan bijzonderheden duidelijk melden.
Volgende les: les 12 van de serie, werkprocessen B1-K1-W2 en W3.
Image credit: LessonUp