Dissimilatie en enzymen (Biologie vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Examentraining met vier vraagtypen: optimumkromme lezen, reactievergelijking, schema met stappen en onderzoek evalueren. Elk met uitleg en twee vragen in examenstijl, met eigen grafieken, schema en tabel.

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Examentraining

Dissimilatie en enzymen: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Stephen Craven / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Wat ga je kunnen?

Ik kan bij een grafiek, schema, tabel of reactievergelijking over dissimilatie en enzymen de juiste stappen volgen en mijn antwoord onderbouwen.

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat is gegeven: een optimumkromme, een reactievergelijking, een schema of een tabel?

• 2. Zoek: gaat het om gisting, aerobe dissimilatie, enzymwerking of een onderzoek?

• 3. Koppel: verbind stoffen, plaats en voorwaarden (zuurstof, temperatuur, pH) aan dat onderdeel.

• 4. Schrijf: geef een kort antwoord met het juiste begrip en onderbouw het met een gegeven uit de bron.

Grand Prismatic Spring in Yellowstone: de kleuren komen van hittetolerante bacteriën

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Vraagtype 1: optimumkromme lezen

• Lees eerst de assen en eenheden: hier temperatuur in °C en enzymactiviteit in procenten.

• Het optimum is het hoogste punt van de kromme.

• Lees waarden af bij een gridlijn en vergelijk de krommen bij dezelfde temperatuur.

• Enzym P komt uit een bodembacterie, enzym Q uit een bacterie in een warme bron.

Image credit: Jim Peaco, National Park Service / Wikimedia Commons, publiek domein

Bij welke temperatuur werken enzym P en enzym Q even snel?

A

40 °C

B

30 °C

C

50 °C

D

60 °C

De krommen kruisen bij 40 °C, waar beide 60% van hun maximum halen. Verwachte fout: 30 of 50 kiezen, de optima van P en Q. Image credit: Eigen schema, LessonUp

Hoeveel keer zo actief is enzym P als enzym Q bij 20 °C?

A

1,5 keer

B

3 keer

C

0,5 keer

D

2 keer

P heeft bij 20 °C 70%, Q 35%: 70 : 35 = 2. Verwachte fout: de verhouding omdraaien (0,5 keer). Image credit: Eigen schema, LessonUp

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Vraagtype 2: reactievergelijking

• Tel per atoomsoort (C, H en O) links en rechts van de pijl: de aantallen moeten gelijk zijn.

• Een getal voor een formule vermenigvuldigt alle atomen in die formule.

• Bij gisting ontstaan twee moleculen van het eindproduct per glucose.

• Rekenen met mol: de verhouding van de getallen in de vergelijking blijft gelijk.

Welke vergelijking van alcoholgisting is kloppend?

A

C6H12O6 geeft C2H5OH + CO2 + energie

B

C6H12O6 geeft 2 C2H5OH + 2 CO2 + energie

C

C6H12O6 geeft 2 C2H5OH + 4 CO2 + energie

D

C6H12O6 + 6 O2 geeft 2 C2H5OH + 2 CO2 + energie

Goed: rechts 4 + 2 = 6 C, 12 H en 2 + 4 = 6 O. De tweede heeft rechts maar 3 C, de derde 8 C, de vierde heeft links extra zuurstof (O2) en klopt niet voor O. Verwachte fout: de vergelijking van aerobe dissimilatie met gisting mengen.

Hoeveel mol O2 is nodig voor 2 mol glucose?

Antwoord: 12 mol. Per mol glucose is 6 mol O2 nodig, dus 2 x 6 = 12. Verwachte fout: 6 noemen, de waarde voor één mol glucose.

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Vraagtype 3: schema met stappen

• Volg de pijlen: het nummer hoort bij de stap, niet bij een stof.

• Zonder zuurstof loopt de route van glycolyse naar gisting.

• Met zuurstof loopt de route naar de citroenzuurcyclus en de oxidatieve fosforylering.

• Vraag per stap: wat gaat erin, wat komt eruit en is zuurstof nodig?

Bij welke stap ontstaat de meeste ATP?

A

Stap 4

B

Stap 1

C

Stap 2

D

Stap 3

De meeste ATP ontstaat in de oxidatieve fosforylering (stap 4). Verwachte fout: stap 1 kiezen omdat de glycolyse ATP levert, of stap 3. Image credit: Eigen schema, LessonUp

Bij welke stap wordt zonder zuurstof NADH weer NAD+?

A

Stap 1

B

Stap 3

C

Stap 2

D

Stap 4

Bij gisting (stap 2) geeft NADH elektronen en protonen af, zodat NAD+ ontstaat. In stap 1 gebeurt het omgekeerde: NAD+ wordt NADH. Verwachte fout: stap 1. Image credit: Eigen schema, LessonUp

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Vraagtype 4: onderzoek evalueren

• Zoek de gemeten factor (hier de tijd) en de factor die steeds verandert (de temperatuur).

• Een korte tijd betekent een hoge enzymactiviteit.

• Het optimum ligt rond de snelste uitkomst, tussen de buurpunten.

• Een controle laat zien dat het enzym het verschil veroorzaakt.

Tussen welke temperaturen ligt het optimum volgens de proef?

A

Onder 30 °C

B

Tussen 30 en 50 °C

C

Tussen 50 en 60 °C

D

Boven 60 °C

Bij 40 °C is de tijd het kortst (2 min), bij 30 en 50 °C is hij langer. Het optimum ligt dus tussen 30 en 50 °C. Verwachte fout: 60 °C kiezen omdat daar het zetmeel niet meer wordt afgebroken, maar dat is denaturatie. Image credit: Eigen schema, LessonUp

Welk extra buisje is de juiste controle bij deze proef?

A

Zetmeel met dubbel zoveel amylase

B

Zetmeel met amylase bij 70 °C

C

Zetmeel met amylase in een donkere kast

D

Zetmeel met jodium, zonder amylase

De controle is dezelfde proef zonder enzym: dan moet het jodium blauwzwart blijven. De andere buisjes veranderen een factor. Verwachte fout: een extra temperatuur kiezen.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Optimumkromme lezen

2

Reactievergelijking

3

Schema met stappen

4

Onderzoek evalueren

Bespreek het gekozen vraagtype na met een voorbeeld uit de les.

STOFWISSELING · DISSIMILATIE

Tips voor op het examen

• Tel bij een reactievergelijking altijd de atomen links en rechts.

• Bij een optimumkromme: lees eerst de assen en zoek dan het hoogste punt.

• Zonder zuurstof stopt na de glycolyse alles bij gisting; met zuurstof volgen citroenzuurcyclus en oxidatieve fosforylering.

• Een controle is dezelfde proef zonder de factor waar het om gaat.