Golf-deeltjedualiteit (Natuurkunde vwo), les 3: Terugblik quiz

Licht dat aan de sporen van een cd buigt (foto: Hapecko, CC BY-SA 4.0)

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Quiz

Terugblik: Golf-deeltjedualiteit

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurkundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Introductie

Terugblikquiz met twaalf vragen over golf-deeltjedualiteit: tralie, weglengteverschil, fotonenergie, welke-spleetdetectie en elektronen als golf.

Onderdelen in deze les

Licht dat aan de sporen van een cd buigt (foto: Hapecko, CC BY-SA 4.0)

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Quiz

Terugblik: Golf-deeltjedualiteit

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: Hapecko / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Een lichtbundel gaat door een smalle spleet en waaiert uit. Welk verschijnsel is dat?

A

Diffractie

B

Polarisatie

C

Dispersie

D

Terugkaatsing

Syllabus F1.1: diffractie bij een enkelspleet. Verwachte fout: dispersie (kleurontbinding) of polarisatie.

Groen licht (532 nm) valt op een tralie met 4,00·10² lijnen per mm. Bereken α1.

A

0,213°

B

6,11°

C

77,7°

D

12,3°

Syllabus F1.1: d = 1/(4,00·10⁵ m⁻¹) = 2,50·10⁻⁶ m. sin α1 = λ/d = 532·10⁻⁹ / 2,50·10⁻⁶ = 0,2128. α1 = arcsin(0,2128) = 12,3°. Fouten: arcsin vergeten (0,213°), een extra factor 2 in de noemer (6,11°), cos in plaats van sin gebruiken (77,7°).

Punt P is bij een dubbelspleet het eerste minimum naast het middelste maximum. Hoe groot is Δs in P?

A

1·λ

B

½·λ

C

1½·λ

D

0

Syllabus F1.1: interferentie herleiden tot weglengteverschillen (de omgekeerde richting). Minimum: Δs = (n + ½)·λ; het eerste minimum naast het midden heeft n = 0, dus Δs = ½·λ. Verwachte fouten: 1·λ (dat is het eerste maximum naast het midden), 1½·λ (het tweede minimum) of 0 (het middelste maximum).

Je maakt een laserbundel twee keer zo zwak, met dezelfde kleur. Wat gebeurt er met de fotonen?

A

Half zoveel per seconde, elk even veel energie

B

Even veel per seconde, elk half zoveel energie

C

Half zoveel per seconde, elk half zoveel energie

D

Even veel per seconde, elk een lagere frequentie

Syllabus F1.1: ondeelbaarheid als kenmerkende deeltjeseigenschap. Dezelfde kleur betekent dezelfde f, dus dezelfde Ef = h·f per foton. Een zwakkere bundel heeft minder fotonen per seconde; een half foton bestaat niet. Verwachte fout: denken dat de fotonen zelf zwakker worden.

Een laser (λ = 5,3·10⁻⁷ m) heeft 5,0 mW stralingsvermogen. Hoeveel fotonen per seconde zendt hij uit? Gebruik h = 6,63·10⁻³⁴ J·s en c = 3,00·10⁸ m/s.

A

1,3·10¹⁹

B

7,5·10⁻¹⁷

C

1,3·10¹⁶

D

1,9·10⁻²¹

Syllabus F1.1: één foton heeft Ef = h·c/λ = 6,63·10⁻³⁴ · 3,00·10⁸ / 5,3·10⁻⁷ = 3,75·10⁻¹⁹ J. Het vermogen is 5,0·10⁻³ W = 5,0·10⁻³ J/s. Aantal per seconde N = P/Ef = 5,0·10⁻³ / 3,75·10⁻¹⁹ = 1,3·10¹⁶ (twee significante cijfers). Fouten: mW niet omrekenen (1,3·10¹⁹), Ef/P (7,5·10⁻¹⁷), P·Ef (1,9·10⁻²¹).

Bij zwak licht komt elk foton als één stip aan. Wat laat die stip zien?

A

Golfgedrag: het foton spreidt zich uit

B

Deeltjesgedrag: het foton is ondeelbaar

C

Golfgedrag: de stip is een halve golf

D

Geen van beide: de stip is meetruis

Syllabus F1.1: ondeelbaarheid als kenmerkende deeltjeseigenschap voor een foton. Een detector registreert een heel foton op één plek. Verwachte fout: de stip aanzien voor een golfeigenschap.

Op de foto zijn elektronen één voor één geregistreerd. Wat laat de rechter onderste opname zien?

A

Twee bundels: elektronen zijn alleen deeltjes

B

Ruis: de stippen zijn willekeurig verdeeld

C

Een scherpe vlek: alle elektronen vallen midden

D

Interferentie: elektronen gedragen zich als golf

Syllabus F1.2: het interferentiepatroon van elektronen bij een dubbelspleet, opgebouwd uit losse stippen. De rechter onderste opname heeft de meeste stippen en laat lichte en donkere strepen zien. Verwachte fout: denken dat elektronen als deeltjes alleen twee bundels geven. Image credit: Dr. Tonomura en Belsazar / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Een elektron wordt versneld over 1,00·10² V (eU = ½·m·v²). Bereken zijn golflengte. Gebruik e = 1,60·10⁻¹⁹ C, m = 9,11·10⁻³¹ kg, h = 6,63·10⁻³⁴ J·s.

A

1,74·10⁻¹⁰ m

B

8,69·10⁻¹¹ m

C

2,07·10⁻¹⁷ m

D

1,23·10⁻¹⁰ m

Syllabus F1.2: eU = 1,60·10⁻¹⁹ · 1,00·10² = 1,60·10⁻¹⁷ J. v = √(2·eU/m) = √(2 · 1,60·10⁻¹⁷ / 9,11·10⁻³¹) = 5,93·10⁶ m/s. λ = h/(m·v) = 6,63·10⁻³⁴ / (9,11·10⁻³¹ · 5,93·10⁶) = 1,23·10⁻¹⁰ m. Tweede route: p = √(2·m·eU), λ = h/p geeft hetzelfde. Fouten: factor 2 vergeten in v (1,74·10⁻¹⁰), factor 2 te veel (8,69·10⁻¹¹), de wortel vergeten (2,07·10⁻¹⁷). Dat de golflengte van de orde van de atoomafstanden in een kristal is, maakt diffractie aan kristalroosters mogelijk.

Vul in

Elektronen buigen af aan een kristalrooster. Dat is golfgedrag: de golflengte λ = h/(m·v) volgt uit massa en snelheid.

kristalrooster
golfgedrag
h/(m·v)
deeltjesgedrag
h·m·v
m·v/h

Syllabus F1.2: diffractie aan kristalroosters, de Broglie-golflengte. Verwachte fout: de formule omdraaien.

Waarom verdwijnt interferentie als je de weg kent?

Syllabus F1.1: informatie over de genomen weg voorkomt interferentie. Een goed antwoord: als je weet door welke spleet het deeltje ging, zijn de twee wegen niet meer allebei mogelijk, dus er is niets om mee te interfereren. Verwachte fout: zeggen dat de detector het deeltje 'stoort'.

Elektronen worden sneller gemaakt en op hetzelfde kristal gericht. Wat gebeurt met de maxima?

A

Ze komen verder uit elkaar

B

Ze komen dichter bij elkaar

C

Ze blijven op dezelfde plek

D

Ze verdwijnen volledig

Syllabus F1.2: grotere v geeft kleinere λ = h/(m·v); met d·sin αn = n·λ geeft een kleinere λ een kleinere hoek, dus maxima dichter bij het midden. Verwachte fout: denken dat snelheid het patroon niet beïnvloedt.

Welke uitspraak past bij golf-deeltjedualiteit?

A

Een foton is half golf en half deeltje

B

Elektronen zijn deeltjes, licht is een golf

C

Je ziet niet tegelijk de weg en de interferentie

D

Het patroon toont dat een foton in twee delen splitst

Syllabus F1.1 en voetnoot 11: één van de aspecten van de onbepaaldheidsrelatie is dat je niet tegelijkertijd kunt praten over golfgedrag en deeltjesgedrag; geen formule. Weg-informatie (deeltje) sluit interferentie (golf) uit. Verwachte fouten: het foton als hybride, of de verdeling licht = golf, elektron = deeltje.

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD

Goed gedaan!

Je kunt nu uitleggen waarom licht en elektronen golf en deeltje zijn, en rekenen met tralie, fotonenergie en de Broglie-golflengte.

Deze slide heeft geen instructies