Licht dat aan de sporen van een cd buigt (foto: Hapecko, CC BY-SA 4.0)
EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD
Quiz
Terugblik: Golf-deeltjedualiteit
Licht dat aan de sporen van een cd buigt (foto: Hapecko, CC BY-SA 4.0)
EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD
Quiz
Terugblik: Golf-deeltjedualiteit
Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: Hapecko / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een lichtbundel gaat door een smalle spleet en waaiert uit. Welk verschijnsel is dat?
Diffractie
Polarisatie
Dispersie
Terugkaatsing
Syllabus F1.1: diffractie bij een enkelspleet. Verwachte fout: dispersie (kleurontbinding) of polarisatie.
Groen licht (532 nm) valt op een tralie met 4,00·10² lijnen per mm. Bereken α1.
0,213°
6,11°
77,7°
12,3°
Syllabus F1.1: d = 1/(4,00·10⁵ m⁻¹) = 2,50·10⁻⁶ m. sin α1 = λ/d = 532·10⁻⁹ / 2,50·10⁻⁶ = 0,2128. α1 = arcsin(0,2128) = 12,3°. Fouten: arcsin vergeten (0,213°), een extra factor 2 in de noemer (6,11°), cos in plaats van sin gebruiken (77,7°).
Punt P is bij een dubbelspleet het eerste minimum naast het middelste maximum. Hoe groot is Δs in P?
1·λ
½·λ
1½·λ
0
Syllabus F1.1: interferentie herleiden tot weglengteverschillen (de omgekeerde richting). Minimum: Δs = (n + ½)·λ; het eerste minimum naast het midden heeft n = 0, dus Δs = ½·λ. Verwachte fouten: 1·λ (dat is het eerste maximum naast het midden), 1½·λ (het tweede minimum) of 0 (het middelste maximum).
Je maakt een laserbundel twee keer zo zwak, met dezelfde kleur. Wat gebeurt er met de fotonen?
Half zoveel per seconde, elk even veel energie
Even veel per seconde, elk half zoveel energie
Half zoveel per seconde, elk half zoveel energie
Even veel per seconde, elk een lagere frequentie
Syllabus F1.1: ondeelbaarheid als kenmerkende deeltjeseigenschap. Dezelfde kleur betekent dezelfde f, dus dezelfde Ef = h·f per foton. Een zwakkere bundel heeft minder fotonen per seconde; een half foton bestaat niet. Verwachte fout: denken dat de fotonen zelf zwakker worden.
Een laser (λ = 5,3·10⁻⁷ m) heeft 5,0 mW stralingsvermogen. Hoeveel fotonen per seconde zendt hij uit? Gebruik h = 6,63·10⁻³⁴ J·s en c = 3,00·10⁸ m/s.
1,3·10¹⁹
7,5·10⁻¹⁷
1,3·10¹⁶
1,9·10⁻²¹
Syllabus F1.1: één foton heeft Ef = h·c/λ = 6,63·10⁻³⁴ · 3,00·10⁸ / 5,3·10⁻⁷ = 3,75·10⁻¹⁹ J. Het vermogen is 5,0·10⁻³ W = 5,0·10⁻³ J/s. Aantal per seconde N = P/Ef = 5,0·10⁻³ / 3,75·10⁻¹⁹ = 1,3·10¹⁶ (twee significante cijfers). Fouten: mW niet omrekenen (1,3·10¹⁹), Ef/P (7,5·10⁻¹⁷), P·Ef (1,9·10⁻²¹).
Bij zwak licht komt elk foton als één stip aan. Wat laat die stip zien?
Golfgedrag: het foton spreidt zich uit
Deeltjesgedrag: het foton is ondeelbaar
Golfgedrag: de stip is een halve golf
Geen van beide: de stip is meetruis
Syllabus F1.1: ondeelbaarheid als kenmerkende deeltjeseigenschap voor een foton. Een detector registreert een heel foton op één plek. Verwachte fout: de stip aanzien voor een golfeigenschap.
Op de foto zijn elektronen één voor één geregistreerd. Wat laat de rechter onderste opname zien?
Twee bundels: elektronen zijn alleen deeltjes
Ruis: de stippen zijn willekeurig verdeeld
Een scherpe vlek: alle elektronen vallen midden
Interferentie: elektronen gedragen zich als golf
Syllabus F1.2: het interferentiepatroon van elektronen bij een dubbelspleet, opgebouwd uit losse stippen. De rechter onderste opname heeft de meeste stippen en laat lichte en donkere strepen zien. Verwachte fout: denken dat elektronen als deeltjes alleen twee bundels geven. Image credit: Dr. Tonomura en Belsazar / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Een elektron wordt versneld over 1,00·10² V (eU = ½·m·v²). Bereken zijn golflengte. Gebruik e = 1,60·10⁻¹⁹ C, m = 9,11·10⁻³¹ kg, h = 6,63·10⁻³⁴ J·s.
1,74·10⁻¹⁰ m
8,69·10⁻¹¹ m
2,07·10⁻¹⁷ m
1,23·10⁻¹⁰ m
Syllabus F1.2: eU = 1,60·10⁻¹⁹ · 1,00·10² = 1,60·10⁻¹⁷ J. v = √(2·eU/m) = √(2 · 1,60·10⁻¹⁷ / 9,11·10⁻³¹) = 5,93·10⁶ m/s. λ = h/(m·v) = 6,63·10⁻³⁴ / (9,11·10⁻³¹ · 5,93·10⁶) = 1,23·10⁻¹⁰ m. Tweede route: p = √(2·m·eU), λ = h/p geeft hetzelfde. Fouten: factor 2 vergeten in v (1,74·10⁻¹⁰), factor 2 te veel (8,69·10⁻¹¹), de wortel vergeten (2,07·10⁻¹⁷). Dat de golflengte van de orde van de atoomafstanden in een kristal is, maakt diffractie aan kristalroosters mogelijk.
Vul in
Elektronen buigen af aan een kristalrooster. Dat is golfgedrag: de golflengte λ = h/(m·v) volgt uit massa en snelheid.
Syllabus F1.2: diffractie aan kristalroosters, de Broglie-golflengte. Verwachte fout: de formule omdraaien.
Waarom verdwijnt interferentie als je de weg kent?
Syllabus F1.1: informatie over de genomen weg voorkomt interferentie. Een goed antwoord: als je weet door welke spleet het deeltje ging, zijn de twee wegen niet meer allebei mogelijk, dus er is niets om mee te interfereren. Verwachte fout: zeggen dat de detector het deeltje 'stoort'.
Elektronen worden sneller gemaakt en op hetzelfde kristal gericht. Wat gebeurt met de maxima?
Ze komen verder uit elkaar
Ze komen dichter bij elkaar
Ze blijven op dezelfde plek
Ze verdwijnen volledig
Syllabus F1.2: grotere v geeft kleinere λ = h/(m·v); met d·sin αn = n·λ geeft een kleinere λ een kleinere hoek, dus maxima dichter bij het midden. Verwachte fout: denken dat snelheid het patroon niet beïnvloedt.
Welke uitspraak past bij golf-deeltjedualiteit?
Een foton is half golf en half deeltje
Elektronen zijn deeltjes, licht is een golf
Je ziet niet tegelijk de weg en de interferentie
Het patroon toont dat een foton in twee delen splitst
Syllabus F1.1 en voetnoot 11: één van de aspecten van de onbepaaldheidsrelatie is dat je niet tegelijkertijd kunt praten over golfgedrag en deeltjesgedrag; geen formule. Weg-informatie (deeltje) sluit interferentie (golf) uit. Verwachte fouten: het foton als hybride, of de verdeling licht = golf, elektron = deeltje.
Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?
Heel zeker
Redelijk zeker
Niet zo zeker
Helemaal niet zeker
Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.
EXAMENSTOF · F1 · QUANTUMWERELD
Goed gedaan!
Je kunt nu uitleggen waarom licht en elektronen golf en deeltje zijn, en rekenen met tralie, fotonenergie en de Broglie-golflengte.
Deze slide heeft geen instructies