O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 2
Procenten in tabellen en schema's
In een tabel of cirkeldiagram staan vaak procenten. Je leest ze af, rekent uit hoeveel mensen dat zijn en vergelijkt een percentage met '1 op de 4'.
Les 8 · Procenten gebruiken
O P M A A T
R E K E N E N · N I V E A U 2
Procenten in tabellen en schema's
In een tabel of cirkeldiagram staan vaak procenten. Je leest ze af, rekent uit hoeveel mensen dat zijn en vergelijkt een percentage met '1 op de 4'.
Les 8 · Procenten gebruiken
Over deze les: les 8 van de serie Op maat, rekenen voor mbo niveau 2, ongeveer 40 minuten. Studenten lezen procenten af uit een tabel en een cirkeldiagram, rekenen uit welk aantal bij een percentage hoort en vergelijken percentages met delen als 'de helft' en '1 op de 4'.
Koppeling: de les hoort bij het domein Procenten gebruiken uit de rekeneisen voor het mbo (2020), mbo-niveau 2: in eenvoudige situaties herkennen dat een percentage een deel van een geheel is en weten waar het percentage van genomen wordt, de relaties 50% is de helft, 25% is een kwart en 10% is een tiende gebruiken, en eenvoudige percentages en delen (breuken) van een gegeven totaal herkennen en vergelijken. De totalen zijn rond (100, 200) zodat studenten zonder rekenmachine werken. Image credit: Bernát Kalló, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 8
Na deze les:
1
Je kan procenten aflezen uit een tabel of cirkeldiagram.
2
Je kan uitrekenen hoeveel mensen bij een percentage horen.
3
Je kan een percentage vergelijken met een deel, zoals 1 op de 4.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 8
Hoe kom jij meestal naar school of stage?
Fiets of lopen
Bus, tram of trein
Scooter of auto
Elke dag anders
Startvraag: noteer de uitslag in aantallen. In de opdracht later in de les rekenen studenten uit welk deel van de klas elke keuze is, en zetten dat om in een percentage.
K E R N B E G R I P
LES 8
Deel van het geheel
Een percentage zegt welk deel van een geheel iets is. Het geheel is altijd 100%. 25% van de klas is een kwart van de klas: 1 op de 4 studenten.
Kernbegrip: de vraag die je altijd stelt is: wat is het geheel, wat is 100%? Bij '25% van de klas' is de hele klas 100%. Zitten er 20 studenten in de klas, dan is 25% gelijk aan 20 : 4 = 5 studenten.
P R O C E N T E N D E E L
LES 8
Hetzelfde, anders gezegd
Procent
100%
75%
50%
25%
10%
Deel van het geheel
alles
drie kwart, 3 op de 4
de helft, 1 op de 2
een kwart, 1 op de 4
een tiende, 1 op de 10
Uitleg: lees de rijen samen hardop: 50% is de helft, 1 op de 2. Vraag: hoe schrijf je 20% als deel? (2 op de 10, of 1 op de 5) En 5%? (de helft van 10%, 1 op de 20)
Hulp voor wie vastloopt: gebruik een strook van 10 hokjes. Elk hokje is 10%.
Z O L E E S E N R E K E N J E
LES 8
Wat lunchen studenten?
De kantine vroeg 200 studenten wat ze het liefst lunchen. De uitslag staat op de werkbon. Hoeveel studenten kozen een broodje?
W E R K B O N
broodje 50%
soep 25%
salade 15%
anders 10%
Reken:
50% = de helft
200 : 2 = 100
100 studenten kozen een broodje
Uitwerking: eerst aflezen: broodje is 50%. Dan uitrekenen: 50% is de helft, de helft van 200 is 100. Laat studenten ook de andere rijen uitrekenen: soep 25% = 200 : 4 = 50, salade 15% = 10% + 5% = 20 + 10 = 30, anders 10% = 200 : 10 = 20. Controle: 100 + 50 + 30 + 20 = 200.
V R A A G
LES 8
Van de 200 studenten kiest 25% soep. Hoeveel studenten zijn dat?
25
40
50
75
Antwoord: C. 25% is een kwart. 200 : 4 = 50 studenten. Wie 25 kiest, neemt het percentage als aantal. Dat klopt alleen als er precies 100 studenten zijn.
C I R K E L D I A G R A M
LES 8
Een cirkeldiagram lezen
In een cirkeldiagram is de hele cirkel 100%. Elk stuk is een deel. Een halve cirkel is 50%, een kwart cirkel is 25%.
Hier zie je hoe de medewerkers van een installatiebedrijf naar het werk gaan. Tel je alle stukken op, dan kom je altijd op 100%.
Uitleg: lees het diagram samen: fiets 40%, auto 30%, openbaar vervoer 20%, lopen 10%. Samen 100%. Het grootste stuk is fiets. Vraag: welk stuk is ongeveer een kwart van de cirkel? (auto, 30%, iets meer dan een kwart) Het bedrijf en de cijfers zijn verzonnen.
V R A A G
LES 8
Bij een bedrijf komt 40% met de fiets, 30% met de auto en 20% met het OV. De rest loopt. Hoeveel procent loopt?
20%
10%
90%
0%
Antwoord: B. Samen is het altijd 100%. 40 + 30 + 20 = 90%, dus 100 - 90 = 10% loopt. Wie 90% kiest, telt de drie op en vergeet de laatste stap.
W A A R V A N ?
LES 8
Is 30% veel of weinig?
Dat hangt af van het geheel. 30% van 10 studenten is 3 studenten. 30% van 300 studenten is 90 studenten.
Wil je twee groepen vergelijken? Zet dan alles in procenten of alles in delen. 1 op de 4 is 25%. Dat is meer dan 20%.
Uitleg: berekening: 10% van 10 is 1, dus 30% is 3. 10% van 300 is 30, dus 30% is 90. Bij het vergelijken is het handig om delen om te zetten in procenten met de tabel van de vorige dia's: 1 op de 4 = 25%, 1 op de 10 = 10%, 1 op de 2 = 50%.
V R A A G
LES 8
In team A is 1 op de 4 medewerkers ziek. In team B is 20% ziek. In welk team is het deel zieken het grootst?
Team B
Even groot
Dat kun je niet weten
Team A
Antwoord: D. 1 op de 4 is 25%. 25% is meer dan 20%, dus in team A is het deel zieken groter. Let op: het aantal zieken kan in team B wel groter zijn, als team B veel meer medewerkers heeft. De vraag gaat over het deel.
O P D R A C H T
LES 8
Onze klas in procenten
1
Kijk naar de uitslag van de startvraag: hoe komen jullie naar school of stage?
2
Reken voor elke keuze uit welk deel van de klas het is. Is het ongeveer de helft, een kwart of een tiende?
3
Maak een tabel met drie kolommen: vervoer, aantal studenten en ongeveer hoeveel procent.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: zet de aantallen uit de startvraag op het bord. Voorbeeld met 20 studenten: 10 met de fiets is de helft, 50%. 5 met de bus is een kwart, 25%. 2 met de scooter is een tiende, 10%. Bij 20 studenten is 1 student 5%. Bij een ander aantal is 'ongeveer' goed genoeg.
Extra voor snelle studenten: teken er een cirkeldiagram bij.
J O U W A N T W O O R D
LES 8
Op een folder staat: '9 van de 10 klanten raden ons aan.' Hoeveel procent is dat? Wat wil je nog meer weten?
Open vraag: 9 van de 10 is 90%, want 1 op de 10 is 10%. Wat je nog wilt weten: hoeveel klanten zijn er gevraagd? Wie heeft het gevraagd? Als er maar 10 klanten zijn gevraagd, zegt het weinig. Hier gaat de laatste les van de serie verder op in.
Z E T O P V O L G O R D E
LES 8
Zet op volgorde, van klein naar groot.
Sorteervraag: goede volgorde: 1 op de 10 (10%), 20%, een kwart (25%), de helft (50%), 75%. Tip: zet eerst alles om in procenten.
T E R U G B L I K
LES 8
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Procenten aflezen
Van procent naar aantal
Procent en deel vergelijken
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Tabellen en grafieken lezen
Een rooster, een pakbon, een staafdiagram. Volgende les lees je gegevens af uit tabellen en grafieken en reken je ermee.
Je kan gegevens aflezen uit een tabel, rooster of staafdiagram.
Je kan uitleggen wat een lijngrafiek laat zien.
Volgende les: Kwantitatieve informatie 1, les 9 van de serie.
Image credit: LessonUp