6
Verschillende verbanden
Paragraaf 6.2
Wortelverbanden
Vier keer zo veel tuin, maar slechts twee keer zo lange zijden. Hoe kan dat?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
6
Verschillende verbanden
Paragraaf 6.2
Wortelverbanden
Vier keer zo veel tuin, maar slechts twee keer zo lange zijden. Hoe kan dat?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 6 Verschillende verbanden, paragraaf 6.2 Wortelverbanden. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
6.2 Wortelverbanden
Leerdoelen
6.2.1
Je kunt y uitrekenen bij een formule met een wortel, ook met de rekenmachine.
6.2.2
Je kunt een tabel en grafiek maken bij een wortelverband.
6.2.3
Je kunt waarden aflezen in de grafiek van een wortelverband.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Startvraag
De vierkante tuin
Een vierkante tuin van 25 m² heeft zijden van 5 m. De tuin wordt 4 keer zo groot: 100 m². Hoe lang zijn de zijden?
20 m
10 m
25 m
15 m
De zijde van een vierkant is de wortel van de oppervlakte: √100 = 10 m. Wie 20 m kiest, denkt dat zijde en oppervlakte in dezelfde verhouding groeien (4 · 5). 25 m is de oude oppervlakte, 15 m een gok. Vier keer zo veel oppervlakte betekent maar twee keer zo lange zijden. Dat is een wortelverband. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Wortelverband
Bij een wortelverband staat x onder een wortelteken, zoals y = √x. Je kunt alleen x gelijk aan 0 of groter invullen, want de wortel van een negatief getal bestaat niet. De grafiek begint in (0, 0) en stijgt steeds langzamer: een halve parabool op zijn kant.
Vraag eerst wat √(−4) geeft op de rekenmachine (een foutmelding). Laat dan zien dat de grafiek links van x = 0 niet bestaat. Vergelijk met y = x²: die stijgt steeds sneller, hier stijgt de grafiek steeds trager. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
De formule y = √x
y is de wortel van x
y = √x
Bij y = √x + c schuift de grafiek c omhoog (c positief) of omlaag (c negatief). Het beginpunt ligt dan in (0, c).
Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Kennis
1
Welk getal kun je niet invullen voor x in y = √x?
Het getal 0
Het getal 25
Het getal 0,25
Het getal −4
De wortel van een negatief getal bestaat niet, dus −4 kan niet. √0 = 0, √25 = 5 en √0,25 = 0,5 bestaan wel. Wie 0 kiest, denkt dat 0 geen geldig getal is: het geeft het beginpunt (0, 0).
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Voorbeeldopdracht 1
Maak een tabel bij y = √x voor x = 0, 1, 4, 9 en 16.
gegeven
y = √x
x = 0, 1, 4, 9, 16
uitwerking
√0 = 0, √1 = 1, √4 = 2
√9 = 3, √16 = 4
antwoord
y = 0, 1, 2, 3 en 4
Kies bij een wortelverband steeds kwadraten voor x, dan komen er mooie getallen uit. Verbind de punten (0, 0), (1, 1), (4, 2), (9, 3) en (16, 4) met een vloeiende kromme, niet met rechte stukjes. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Zo teken je de grafiek
Drie stappen bij een wortelverband.
Tabel
Kies voor x kwadraten zoals 0, 1, 4, 9, 16. Reken y uit.
Punten
Zet de punten in het assenstelsel. Begin in (0, 0).
Kromme
Verbind met één vloeiende lijn. Laat hem links van de y-as weg.
Bij getallen als √2 gebruik je de rekenmachine en rond je af: √2 ≈ 1,41. Laat leerlingen dit controleren met hun eigen rekenmachine. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Aflezen in de grafiek
Bij x = 4 lees je y = 2 af. Omgekeerd hoort bij y = 3 de waarde x = 9. De grafiek stijgt steeds langzamer: van x = 4 naar x = 9 komt er 5 bij, maar y neemt maar 1 toe.
Laat leerlingen zelf aflezen: bij welke x hoort y = 4? (16). Het contrast met een rechte lijn is dat hier dezelfde stap in x steeds een kleinere stap in y geeft. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
2
Bereken y bij y = √x + 3 voor x = 36.
6
21
39
9
√36 = 6 en dan +3 geeft 9. Wie 6 antwoordt, vergeet de +3. Wie 21 kiest, deelt 36 door 2 en telt 3 op in plaats van de wortel te nemen. Wie 39 kiest, telt 36 + 3 en slaat de wortel over.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
3
Bereken y bij y = √x voor x = 50. Rond af op 1 decimaal.
√50 ≈ 7,07, dus 7,1. Wie 7 antwoordt, rondt af op een geheel getal. Wie 25 antwoordt, deelt 50 door 2. Laat leerlingen controleren: 7,1 · 7,1 = 50,41, dicht bij 50.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
★ 4
Valtijd t = 0,45√h. Hoeveel s duurt vallen van 100 m langer dan van 16 m?
Bij 100 m is t = 0,45 · 10 = 4,5 s. Bij 16 m is t = 0,45 · 4 = 1,8 s. Het verschil is 4,5 − 1,8 = 2,7 s. Wie 84 antwoordt, rekent met het verschil in hoogte. Wie 4,5 of 1,8 noemt, beantwoordt maar een deel. Merk op: ruim zes keer zo hoog is maar 2,5 keer zo lang vallen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
V E R D E R K I J K E R
De wortel maakt het kwadraat ongedaan
Kijk naar de twee grafieken: ze zijn elkaars spiegelbeeld in de lijn y = x. Kwadrateren en de wortel nemen maken elkaar ongedaan: √(x²) = x voor x vanaf 0. Neem je de wortel van 49 en kwadrateer je 7, dan kom je weer op 49 uit.
Laat leerlingen een punt van y = x² noemen, bijvoorbeeld (3, 9), en het spiegelpunt (9, 3) zoeken op y = √x. Daarmee zien ze waarom de grafieken elkaars spiegel zijn. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.2.1 Rekenen met y = √x
6.2.2 Tabel en grafiek bij y = √x
6.2.3 Aflezen in de grafiek
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp