6
Vergroten en verkleinen
Paragraaf 6.2
Gelijkvormige driehoeken
Hoe hoog is die boom? Je hoeft er niet in te klimmen: een schaduw en een paal zijn genoeg.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
6
Vergroten en verkleinen
Paragraaf 6.2
Gelijkvormige driehoeken
Hoe hoog is die boom? Je hoeft er niet in te klimmen: een schaduw en een paal zijn genoeg.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 2, hoofdstuk 6 Vergroten en verkleinen, paragraaf 6.2 Gelijkvormige driehoeken. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
6.2 Gelijkvormige driehoeken
Leerdoelen
6.2.1
Je kunt aan gelijke hoeken zien dat twee driehoeken gelijkvormig zijn.
6.2.2
Je kunt bij elkaar horende zijden aanwijzen in twee gelijkvormige driehoeken.
6.2.3
Je kunt een onbekende zijde berekenen met de vergrotingsfactor.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Startvraag
Groter, maar hoeveel?
Je vergroot een driehoek op de kopieermachine. Wat blijft precies hetzelfde?
De omtrek
De oppervlakte
De lengte van de zijden
De grootte van de hoeken
Laat stemmen. Omtrek, oppervlakte en zijden worden allemaal groter. Alleen de hoeken blijven gelijk: dat is het kenmerk van gelijkvormige driehoeken. Wie A of C kiest, denkt aan wat je met een liniaal meet. Vraag door: hoe kun je dat met een geodriehoek controleren?
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Gelijkvormige driehoeken
Twee driehoeken zijn gelijkvormig als ze dezelfde vorm hebben. De ene is een vergroting van de andere.
de hoeken zijn gelijk
de zijden hebben dezelfde vergrotingsfactor
Zijden tegenover gelijke hoeken horen bij elkaar.
Laat in de figuur zien dat AB tegenover de hoek van 70° ligt en DE ook. Zo vind je welke zijden bij elkaar horen. Vraag: waarom hoef je maar twee hoeken te weten? Omdat de som van de hoeken in een driehoek altijd 180° is. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Kennis
1
De twee driehoeken zijn gelijkvormig. Hoe groot is de hoek met het vraagteken?
110°
70°
130°
60°
In de kleine driehoek zijn de hoeken 50°, 60° en 70°. Gelijkvormig betekent: dezelfde hoeken. Dus de derde hoek van de grote is ook 70°. Wie 110° kiest, telt 50 en 60 op in plaats van af te trekken van 180. Wie 130° kiest, trekt alleen 50 af van 180. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Drie dingen om te onthouden
Dit gebruik je bij elke opgave over gelijkvormige driehoeken.
Gelijke hoeken
Twee gelijke hoeken is genoeg: de derde hoek is dan ook gelijk.
Zijden die passen
Zijden tegenover gelijke hoeken horen bij elkaar.
Één factor
Nieuwe zijde : oude zijde geeft bij elk paar dezelfde factor.
Laat leerlingen een eigen paar driehoeken tekenen met een geodriehoek en de factor meten. Dat maakt de regel tastbaar. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Voorbeeldopdracht 1
ABC en DEF zijn gelijkvormig. AB = 6, DE = 9 en BC = 5. Hoe lang is EF?
gegeven
AB = 6 hoort bij DE = 9
BC = 5 hoort bij EF
uitwerking
Factor: 9 : 6 = 1,5
EF = 5 · 1,5 = 7,5
antwoord
EF = 7,5
Eerst de factor uit het paar dat je kent (9 : 6 = 1,5), dan de gevraagde zijde. Laat leerlingen controleren met de derde zijde: 7 · 1,5 = 10,5, dat staat in de figuur. Veelgemaakte fout: 9 − 6 = 3 optellen bij 5. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Kennis
2
Gelijkvormige driehoeken met factor 3. Een zijde van de kleine is 4 cm. Hoe lang is die zijde in de grote?
Vermenigvuldig met de factor: 4 · 3 = 12 cm. Wie 7 antwoordt, telt 3 op bij 4. Wie 1,3 antwoordt, deelt (4 : 3) en maakt de driehoek kleiner.
Vul de ontbrekende getallen in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
3
Driehoek PQR heeft zijden van 6, 8 en 10 cm.
STU is gelijkvormig en de kortste zijde is 3 cm.
De vergrotingsfactor is 0,5.
De langste zijde van STU is 5 cm.
De kortste zijden horen bij elkaar: 3 : 6 = 0,5. Dus de langste zijde wordt 10 · 0,5 = 5 cm. Afleider 2 is de factor van STU naar PQR, 8 is een zijde van PQR zelf en 13 komt uit 10 + 3.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
4
Een paal van 2 m heeft 3 m schaduw. De boom heeft 12 m schaduw. Hoe hoog is de boom?
11 m
18 m
8 m
14 m
De driehoeken van boom en paal zijn gelijkvormig, want de zon staat voor beide even hoog. Factor 12 : 3 = 4, dus de boom is 2 · 4 = 8 m. Wie 11 kiest, telt 12 − 3 = 9 bij 2 op. Wie 18 kiest, rekent 3 · 12 : 2: de verhouding omgekeerd. Wie 14 kiest, telt 12 en 2 op. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
De twee driehoeken zijn gelijkvormig. Hoe lang is de zijde met het vraagteken?
De zijde van 9 hoort bij de zijde van 6 (zelfde plek in beide driehoeken). Factor: 9 : 6 = 1,5. De langste zijde is 8 in de kleine driehoek, dus 8 · 1,5 = 12. Wie 11 kiest, telt het verschil 9 − 6 = 3 bij 8 op in plaats van met de factor te vermenigvuldigen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
V E R D E R K I J K E R
De piramide meten
Volgens het verhaal mat Thales de hoogte van een piramide zonder erop te klimmen. Hij wachtte tot zijn eigen schaduw even lang was als hijzelf. Op dat moment is de schaduw van de piramide ook precies zo lang als de piramide hoog is.
Zo meet je wat je niet kunt bereiken.
Laat leerlingen dit zelf proberen met de schooltoren, een lantaarnpaal of de gymzaal. Eén meetlat en een zonnige dag zijn genoeg. Bespreek ook waarom de zon ver genoeg weg staat om de stralen evenwijdig te laten lopen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.2.1 Gelijkvormigheid herkennen
6.2.2 Zijden die passen
6.2.3 Onbekende zijde berekenen
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp