Palliatieve zorg
Palliatieve zorg
Lesduur is: 60 minOnderdelen in deze les
Palliatieve zorg
Ervaringen?
Kort filmpje over palliatieve zorg
Wat is palliatieve zorg?
Ervaringen bespreken/zwaar onderwerp dus voel je vrij…
Surprise question/Markering
ACP=Pro actieve zorgplanning ( Advanced Care Planning)
Hoe verleen ik nou eigenlijk palliatieve zorg?
Wat is het verschil tussen palliatieve sedatie en euthanasie?
Terminale fase(naderende dood) en overlijden
Fasering:
Markering:
ACP/Pro actieve zorgplanning
ACP
Pro actieve Zorgplanning
Het verwacht iets van je organisatietalent
Het verwacht iets van je organisatie talent.
Wat zou je taak kunnen zijn?
Wat is belangrijk voor de fase waarin de client zich bevind?
Wat doet het met jou in je rol als professional?
Heb je oog voor de client/naasten? Hoe ?
Dossiervorming?
Wat doe je:
:
Symptoom-management:
Verschil palliatieve sedatie en euthanasie
Doel: comfortabel zijn in laatste levensfase.
Verwacht overlijden is binnen nu en 2 weken.
Geen behandeling meer mogelijk om kwaliteit van leven te bieden.
Injectie of Pomp
Comfort is niet hetzelfde als niet meer wakker worden!!
Doel: overlijden
Volgens strikte regels- 6 eisen
Euthanasieverklaring
Ondraaglijk lijden is herhaaldelijk benoemd en vastgelegd.
Huisarts en scen-arts (steun en consultatie bij euthanasie)
Tijdstip ligt vast
Niet-natuurlijke dood
Wetgeving
De officiële naam van de euthanasiewet is Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl).
Dilemma's: Dementie, psychisch lijden
Zorgvuldigheids-eisen
Medicatie bij sedatie:
Richtlijnen palliatieve sedatie
De richtlijnen zijn recent herzien.
De actuele richtlijnen kun je op palliaweb/iknl webside vinden.
Sedatie=maatwerk, richtlijnen zijn voor de huisarts een hulpmiddel, maar afwijken is mogelijk.
Laatste richtlijnen worden door VenVN ter discussie gesteld omdat de rol van de verpleegkundig specialist groter zou mogen zijn (meer besluitvormend handelen)
De rol van de zorgverlener is groter, de ACP wordt steeds belangrijker
Naderende dood:
Wisselend ademhalingspatroon. (Cheyne-Stokes)
Adempauzes. (soms extreem lang)
Tekenen van het gezicht, spitse neus
Pols zwak/irregulair/afwezig
Koude/Marmerende ledematen/blauwe nagels
Gaspen.
Arts constateert het overlijden.
Wakende familie.
Begeleiding naasten.
Nazorg, rouwgesprek
Lees-informatie tips
WEBSITES: IKNL, PALLIAWEB,ONCOLINE,
ZORGNETWERK MIDDEN BRABANT
Quiz vragen
1. Wat is ‘palliatief redeneren’?
Het afstemmen van de zorg op de wensen van de patiënt in de palliatieve fase
Een methodiek voor de besluitvorming wat betreft symptoommanagement in de palliatieve fase
Een werkwijze waarbij keuzes in behandeling vooral gebaseerd worden op hoe lang de patiënt nog te leven heeft
Antwoord
Antwoord B is goed.
Palliatief redeneren is een methodiek die zorgverleners helpt bij het systematisch analyseren en beslissen over symptoommanagement in de palliatieve fase. Het richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van leven door symptomen tijdig te signaleren, de oorzaak te achterhalen en passende interventies te kiezen. Deze methodiek ondersteunt de besluitvorming en
is toepasbaar bij alle patiënten in de palliatieve fase.
Bron:
https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/algemene-principes-palliatievezorg/symptoommanagement
https://palliaweb.nl/zorgpraktijk/palliatief-redeneren
2. Tijdens een MDO bespreekt een zorgteam de situatie van een meneer die onlangs de diagnose uitgezaaide longkanker heeft gekregen en niet meer curatief te behandelen is. Lichamelijk is meneer nog is een redelijk goede conditie. Er ontstaat een discussie over of deze meneer in de palliatieve fase is. Wanneer is iemand in de palliatieve fase?
Als de patiënt nog maar een paar dagen te leven heeft
Als de patiënt nog maar enkele weken tot maximaal 3 maanden te leven heeft
Als duidelijk is, dat de patiënt waarschijnlijk overlijdt aan de ziekte of aandoening
Antwoord
Antwoord C is goed. Bij de palliatieve fase wordt vaak alleen gedacht aan de laatste weken van het leven of soms zelfs alleen aan de laatste dagen van het leven - de stervensfase. Maar de palliatieve fase begint als genezing niet (meer) mogelijk is of als het levenseinde door kwetsbaarheid in zicht komt. Hoeveel weken, maanden of jaren, de palliatieve fase duurt, verschilt van persoon tot persoon.
Bron:
https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/kwaliteitskader-palliatieve-zorgnederland/structuur-en-proces/markering
Mw. de Wit is 73 jaar, heeft chronische COPD. Ze woont thuis en krijgt dagelijks ondersteuning bij de ADL, omdat die haar steeds meer moeite kost. Mw. de Wit is recent voor de 2e keer in een half jaar opgenomen geweest in het ziekenhuis i.v.m. een exacerbatie van haar COPD. Heeft mw. de Wit palliatieve zorg nodig?
Mw. heeft geen palliatieve zorg nodig, want het ziekenhuis heeft daarover niets overgedragen
Mw. heeft waarschijnlijk wel palliatieve zorg nodig, want het zou mij niet verbazen als mw. de Wit in de komende 12 maanden komt te overlijden. Ik bespreek met de huisarts of we palliatieve zorg zullen starten
Mw. heeft geen palliatieve zorg nodig, want ze is nu nog niet stervende
Antwoord
Antwoord B is goed. Om te bepalen of een patiënt palliatieve zorg nodig heeft, kan iedere zorgverlener zichzelf de zogenaamde surprise question stellen: ‘Zou het mij verbazen wanneer deze patiënt in de komende 12 maanden komt te overlijden?’ Indien de zorgverlener de vraag met ‘nee’ beantwoordt, dan markeert dit het stadium waarin de situatie van de patiënt zich kan wijzigen door snelle achteruitgang.
Het stellen van de surprise question gebeurt in ieder geval bij toename van ziekte of kwetsbaarheid, het optreden van complicaties of achteruitgang van functionaliteit.
Indien je als verzorgende, verpleegkundige of verpleegkundig specialist de surprise question met 'nee (het zou mij niet verbazen)’ beantwoordt, bespreek je dit met de regiebehandelaar.
Het is niet de bedoeling om de surprise question letterlijk aan de patiënt of diens naasten te stellen.
Bron:
https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/kwaliteitskader-palliatieve-zorgnederland/structuur-en-proces/markerin
4. Wat houdt proactieve zorgplanning in?
Met de patiënt een wilsverklaring invullen, en deze – als zorgverlener – ook mede ondertekenen
Regelmatig gesprekken met een patiënt voeren over zijn/haar levensdoelen en keuzes en welke zorg daar nu en in de toekomst bij past
Regelmatig gesprekken met een patiënt voeren over de behandelingen die hij/zij niet meer wil hebben
Antwoord
Antwoord B is goed
Het bespreken van de wensen en behoeften van de patiënt over zowel de huidige als toekomstige zorg, zodat deze passend is bij haar levensdoelen en waarden. Proactieve zorgplanning is een continu en dynamisch proces van gesprekken over levensdoelen en keuzes en welke zorg daar nu en in de toekomst bij past. Het is dus veel meer dan een doordachte wilsverklaring of het bespreken van welke behandelingen iemand niet meer wil.
Proactieve zorgplanning omvat niet alleen medische keuzes, maar ook sociale, psychische en spirituele aspecten. De gemaakte afspraken worden vastgelegd in het individueel zorgplan en kunnen worden bijgesteld als de situatie verandert.
Bron:
https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/proactieve-zorgplanning
5. Mevrouw Janssen, een 82-jarige patiënte met gevorderde hartfalen, woont in een verzorgingstehuis. De laatste weken heeft zij steeds vaker last van ernstige benauwdheid en vermoeidheid. Ze is niet in staat om haar dagelijkse activiteiten zonder hulp uit te voeren. Toiletbezoek kost haar bijvoorbeeld erg veel energie. Haar familie maakt zich zorgen en heeft gevraagd om extra ondersteuning. Jij, als verpleegkundige, hebt gemerkt dat de huidige symptoombestrijding niet voldoende is om haar benauwdheid en vermoeidheid te verlichten en haar comfort te waarborgen. Wat zou je doen om de zorg voor mevrouw Janssen te optimaliseren?
Je geeft mevrouw Janssen een verblijfskatheter zodat ze geen energieverlies en benauwdheid meer ervaart door toiletbezoek.
De situatie bespreken met het behandelteam en gezamenlijk passend interventies kiezen en nagaan of er aanvullende expertise nodig is van bijvoorbeeld een consulent palliatieve zorg.
De huidige zorgaanpak voortzetten zonder verdere actie te ondernemen, aangezien jullie al jullie mogelijkheden hebben benut.
Antwoord
Antwoord B is goed.
Deze benadering sluit aan bij het Kwaliteitskader Palliatieve Zorg Nederland. Dit criterium benadrukt het belang van het herkennen van de eigen beperkingen en die van collega’s, en het tijdig inschakelen van gespecialiseerde palliatieve zorg om de effectiviteit van de zorg te vergroten.
• Eigen kwaliteiten en beperkingen kennen: Het is belangrijk om te erkennen dat het huidige symptoommanagement niet voldoende is om de symptomen van mevrouw Janssen te verlichten en haar comfort te waarborgen.
• Directe collega’s betrekken: Door de situatie te bespreken met collega’s, kan er gezamenlijk een besluit worden genomen over de noodzaak van gespecialiseerde zorg.
• Specialistische zorg inschakelen: Het inschakelen van gespecialiseerde palliatieve zorg kan extra deskundigheid en vaardigheden toevoegen die nodig zijn om mevrouw Janssen beter te ondersteunen.
Bron:
https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/kwaliteitskader-palliatieve-zorgnederland/structuur-en-proces/deskundigheid
Mevrouw Bakker, 85 jaar, woont in een verpleeghuis en is terminaal ziek. Ze was altijd actief in haar geloofsgemeenschap en hecht veel waarde aan zingeving en spiritualiteit. Mevrouw Bakker uit regelmatig zorgen over haar naderende einde, en vraagt zich af of ze "goed" geleefd heeft en wat haar te wachten staat. Ze praat vaak met de verzorgende over haar angsten en twijfels, en ze geeft aan dat ze haar laatste levensfase als waardevol wil beleven. Hoe kan de zorgverlener het beste aansluiten bij de zingeving- en spirituele behoeften van mevrouw Bakker in haar laatste levensfase?
Mevrouw Bakker aanmoedigen om afleiding te zoeken, bijvoorbeeld door een boek te lezen of een andere activiteit te ondernemen.
In gesprek gaan met mevrouw Bakker en haar ondersteunen bij de thema's van het Ars Moriendi model, zoals zinvol leven, balans in relaties, en acceptatie van de dood.
Mevrouw Bakker adviseren om haar laatste wensen op papier te zetten voor haar familie en zorgverleners.
Antwoord
Antwoord B is goed
Het Ars Moriendi-model van Carlo Leget biedt een waardevolle leidraad om met mevrouw Bakker in gesprek te gaan over de thema’s die voor haar in deze laatste levensfase van betekenis zijn.
• Levenseinde en betekenis: Mevrouw Bakker wil haar laatste levensfase als zinvol ervaren. De zorgverlener kan haar helpen om na te denken over wat waardevol is.
• Balans in relaties: Inzicht in haar relaties kan haar helpen verzoening te vinden of zaken af te ronden.
• Zelfstandigheid en overgave: Helpt haar de balans te vinden tussen haar eigen keuzes en het loslaten van controle.
• Lijden en troost: De zorgverlener kan mevrouw Bakker ondersteunen bij het omgaan met lichamelijk en psychisch lijden.
• Toekomstperspectief: Dit geeft ruimte aan gedachten over leven na de dood, afhankelijk van mevrouw Bakkers geloof en overtuigingen.
Dhr. De Vries, 76 jaar, ligt in het ziekenhuis met vergevorderde longkanker. De arts heeft vastgesteld dat hij in de stervensfase is beland. Hij heeft moeite met ademhalen (dyspneu) en vertoont tekenen van angst. Dhr. De Vries is nauwelijks aanspreekbaar en zijn familie is bezorgd over zijn benauwdheid. De verpleegkundige overlegt met de arts over een plan om de symptomen van Dhr. De Vries te verlichten. Wat kan de verpleegkundige nu het beste doen om Dhr. De Vries en zijn familie te ondersteunen? De familie uitleggen dat benauwdheid een veelvoorkomend symptoom is in de stervensfase en:
Zuurstof toedienen en de familie geruststellen dat dit de benauwdheid zal verlichten
De familie ondersteunen in het accepteren van de situatie
Met de familie en arts overleggen over het starten van morfine en de familie uitleg geven over het doel van deze medicatie.
Antwoord
Antwoord C is goed.
Het is allereerst belangrijk om de familie informatie te geven over een gewoon stervensproces. En daarbij uit te leggen dat benauwdheid een veelvoorkomend symptoom is in de stervensfase.
Met de familie en arts het starten van morfine bespreken is de juiste keuze. Morfine is een effectieve behandeling voor dyspneu in de stervensfase, maar moet worden voorgeschreven door een arts. De verpleegkundige speelt een belangrijke rol in het bespreken van deze optie met de arts en in het informeren van de familie over het doel en de werking van de medicatie.
Zuurstof toedienen is onjuist. Zuurstof heeft vaak een beperkt effect op dyspneu in de stervensfase,
en de focus zou moeten liggen op comfort en symptoombestrijding met bijvoorbeeld morfine, in
overleg met de arts.
Bron:
https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/stervensfase
8. Mevrouw Bos, 84 jaar oud, woont in een verpleeghuis en heeft vergevorderde dementie. Mevrouw eet en drinkt niet meer, en is ernstig verzwakt. Het multidisciplinair team verwacht een overlijden binnen enkele weken. Haar dochter maakt zich zorgen en vraagt of er een infuus gegeven kan worden om haar moeder vocht toe te dienen. De dochter voelt zich machteloos en wil graag iets doen om haar moeder te helpen. Wat kan de verpleegkundige nu het beste doen om de dochter te ondersteunen en mevrouw Bos comfort te bieden?
Het infuus-verzoek bespreken met de arts, omdat dit de vochtbalans van mevrouw Jansen kan herstellen en haar toestand mogelijk kan verbeteren.
De dochter uitleggen dat het toedienen van vocht via een infuus in de stervensfase geen verbetering van het welzijn geeft, en bespreken hoe de focus ligt op comfort.
Proberen mevrouw Jansen regelmatig slokjes water in te laten nemen, zodat zij zoveel mogelijk binnenkrijgt
Antwoord
Antwoord B is goed.
In de stervensfase is het normaal dat patiënten niet meer eten en drinken. De patiënt sterft niet omdat hij niet meer eet en drinkt, maar omdat de patiënt stervende is, eet en drinkt hij niet meer.
In de stervensfase draagt het toedienen van vocht via een infuus meestal niet bij aan een beter welzijn en kan zelfs belastend zijn voor de patiënt. Het kan leiden tot complicaties zoals vochtophoping en ongemak. Het is belangrijk om de dochter hierover op een empathische manier te informeren en te focussen op comfortmaatregelen voor mevrouw Jansen, zoals mondzorg om
een droge mond te voorkomen. Het infuus-verzoek bespreken met de arts (A) is daarom ook onjuist.
Proberen mevrouw Jansen slokjes water in te laten nemen (C), is onjuist. Het is in de stervensfase normaal dat patiënten stoppen met eten en drinken, en hen dwingen of aansporen om toch iets in te nemen kan onnodig belastend zijn. Comfort en rust staan in deze fase voorop, en vocht kan op een andere manier (zoals mondverzorging) worden toegediend om ongemak te verminderen.
Bron: https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/stervensfase
12. Wat is anticiperende rouw?
Het beleven van het verdriet van een verlies dat nog zal plaatsvinden
Het ontbreken van acceptatie van een verlies
Vooraf via rituelen aandacht besteden aan een aanstaand verlies
Antwoord
Antwoord A is goed.
Anticiperende rouw verwijst naar het proces waarbij iemand al vóór het daadwerkelijke verlies (bijvoorbeeld bij een ernstige ziekte of afscheid) gevoelens zoals verdriet, angst of onzekerheid ervaart. Het helpt mensen zich emotioneel voor te bereiden op wat komen gaat.
Antwoord B is onjuist: Dit antwoord legt de nadruk op het ontbreken van acceptatie, terwijl anticiperende rouw juist gaat over het ervaren van emoties vóór een verlies. Acceptatie kan daarbij wel of niet aanwezig zijn, maar is niet bepalend voor het begrip zelf.
Antwoord C is onjuist: Rituelen
kunnen een ondersteunend middel zijn in de omgang met verlies, maar vormen niet de definitie van
anticiperende rouw.
Bron: https://palliaweb.nl/richtlijnen-palliatieve-zorg/richtlijn/rouw/inleiding-(1)
