Zinsontleding SE1 basis en kader
Zinsontleding: zinnen bekijken
Onderdelen in deze les
Zinsontleding: zinnen bekijken
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan in eenvoudige zinnen het werkwoordelijk gezegde (WWG), onderwerp (OND), lijdend voorwerp (LV), meewerkend voorwerp (MV) en de bijwoordelijke bepaling (BWB) herkennen en benoemen.
Ook kan ik de persoonsvorm (PV) aanwijzen en het verschil uitleggen tussen een enkelvoudige zin en een samengestelde zin.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij zinsontleding?
Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Let op woorden als persoonsvorm, onderwerp, werkwoord, zin, vraag, tijd.
De persoonsvorm vinden
De persoonsvorm (PV) is het werkwoord dat verandert als je de zin in een andere tijd zet (of van enkelvoud naar meervoud verandert)
Voorbeeld:
Sara loopt naar school.
Sara liep naar school.
Loopt / liep is de persoonsvorm.
Laat zien dat de persoonsvorm vaak vooraan komt in een vraagzin: 'Loopt Sara naar school?' Dat helpt veel leerlingen bij het vinden van de PV.
Zo controleer je de PV
Handige manieren om de PV te vinden:
Zet de zin in een andere tijd.
Voorbeeld:
De hond blaft.
Blaft de hond?
Benadruk dat alleen de persoonsvorm echt meeverandert op deze manier. Andere werkwoorden in de zin blijven vaak staan als infinitief of voltooid deelwoord.
Enkelvoudige of samengestelde zin
Een enkelvoudige zin heeft één persoonsvorm.
Voorbeeld:
Mila leest een boek.
Een samengestelde zin heeft meer dan één persoonsvorm.
Voorbeeld:
Mila leest een boek, omdat zij moet leren.
Koppel hier direct het aantal persoonsvormen aan het soort zin. Dat is voor A2-leerlingen vaak duidelijker dan een abstracte definitie.
Twee zinnen vergeleken
Enkelvoudig:
De jongen fietst naar huis.
1 persoonsvorm
Samengesteld:
De jongen fietst naar huis, maar zijn zus loopt.
2 persoonsvormen
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is een zin samengesteld?
Bij één PV
Bij twee of meer PV's
Bij één onderwerp
Bij twee komma's
Sluit aan bij de slides over PV en het verschil tussen enkelvoudige en samengestelde zinnen. Veel leerlingen letten fout op komma's in plaats van op het aantal persoonsvormen.
PV en soort zin
Een persoonsvorm verandert als je de zin in een andere tijd zet. Een enkelvoudige zin heeft één persoonsvorm. Een samengestelde zin heeft meer dan één persoonsvorm.
Alleen kernwoorden zijn weggehaald. Laat leerlingen hardop uitleggen waarom 'meer' past bij samengestelde zin.
Het onderwerp
Het onderwerp (OND) zegt wie of wat iets doet in de zin.
Je vindt het onderwerp vaak door te vragen:
Wie of wat + wwg?
Voorbeeld:
De leraar legt de opdracht uit.
Wie legt uit? De leraar.
Herhaal dat leerlingen eerst de persoonsvorm moeten vinden. Daarna pas zoeken ze het onderwerp.
Voorbeelden van het onderwerp
Tom maakt zijn huiswerk.
Mijn moeder kookt vanavond.
De bus komt te laat.
In elke zin is het onderwerp degene of datgene waar de persoonsvorm bij hoort.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het onderwerp in: 'Mijn moeder kookt vanavond'?
kookt
vanavond
mijn moeder
kookt vanavond
Test of leerlingen eerst de PV denken en dan vragen: wie kookt?
Het werkwoordelijk gezegde
Het werkwoordelijk gezegde (WWG) bestaat uit alle werkwoorden in de zin.
Voorbeelden:
Noor zingt.
Amir heeft gewonnen.
Wij gaan voetballen.
Gebruik alleen eenvoudige voorbeelden. Het doel hier is: WWG = alle werkwoorden samen.
Werkwoorden samen nemen
Kijk naar alle werkwoorden in de zin:
Ik wil helpen.
Zij is gevallen.
Wij moeten wachten.
Deze werkwoorden samen vormen het WWG.
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp en WWG
Eerst zoek je de persoonsvorm. Daarna vraag je: wie of wat + PV? Dan vind je het onderwerp. Het werkwoordelijk gezegde bestaat uit alle werkwoorden in de zin.
Deze tekst herhaalt precies de vaste volgorde uit de les: eerst PV, dan OND, daarna WWG.
Wat is het WWG in: 'Wij moeten wachten'?
wij
moeten
wachten
moeten wachten
Belangrijk misverstand: leerlingen kiezen vaak alleen de PV. Hier moet duidelijk zijn dat WWG alle werkwoorden samen zijn.
Het lijdend voorwerp
Het lijdend voorwerp (LV) is wie of wat iets doet of krijgt.
Je vraagt vaak:
Wie of wat + WWG + OND?
Voorbeeld:
Sam leest een boek.
Sam leest wat? een boek.
Houd de vraagzin eenvoudig. Voor deze doelgroep is de kern belangrijker dan een volledige formele vraagmethode.
Voorbeelden van het LV
De kok snijdt de groente.
Aisha koopt een jas.
Wij kijken de film.
Het LV is wat iemand doet, koopt, leest, ziet of maakt.
Noem dat niet elke zin een lijdend voorwerp heeft. Dat voorkomt dat leerlingen overal een LV willen zoeken.
Het meewerkend voorwerp
Het meewerkend voorwerp (MV) is voor wie of voor wat iets gebeurt.
Je vraagt vaak:
Aan wie? Voor wie?
Voorbeeld:
De opa geeft zijn kleindochter een cadeau.
Aan wie geeft opa een cadeau? zijn kleindochter.
Leg uit dat een meewerkend voorwerp vaak een persoon is, maar niet altijd. Houd het bij eenvoudige voorbeelden.
Wat is het MV in: 'Fatima stuurt haar vriendin een bericht'?
Fatima
haar vriendin
een bericht
stuurt
Controleert het verschil tussen MV en LV in één zin.
De bijwoordelijke bepaling
De bijwoordelijke bepaling (BWB) zegt meer over:
waar iets gebeurt
wanneer iets gebeurt
hoe iets gebeurt
Voorbeeld:
Wij sporten morgen.
Zij speelt buiten.
Hij werkt snel.
Gebruik herkenbare vraagwoorden: waar, wanneer, hoe. Dat maakt BWB concreet.
Voorbeelden van de BWB
De kinderen spelen op het plein.
Mijn vader vertrekt vanavond.
De leerling leest rustig.
Een BWB geeft extra informatie. Blijft over in de zin
Als leerlingen twijfelen, laat zien dat een BWB vaak tijd, plaats of manier noemt.
Zinsdelen samen in één zin
Voorbeeldzin:
Gisteren gaf de meester de klas een opdracht.
WWG: gaf
OND: de meester
LV: een opdracht
MV: de klas
BWB: gisteren
Dit is een samenvattend model. Laat zien dat leerlingen stap voor stap kunnen werken: eerst PV, dan OND, daarna de rest.
Welke BWB zie je in: 'Mijn vader vertrekt vanavond'?
mijn vader
vertrekt
vanavond
mijn
Sluit aan bij de slides over BWB als tijd, plaats of manier.
Zinsdelen samen
In de zin 'Gisteren gaf de meester de klas een opdracht' is gaf de PV. de meester is het onderwerp. Gisteren is de bijwoordelijke bepaling.
Deze oefening pakt het samenvattende voorbeeld van slide 18 en het stappenplan van slide 19 samen.
Welk onderdeel vond jij vandaag het moeilijkst?
Laat leerlingen benoemen wat lastig was, bijvoorbeeld verschil tussen PV en WWG, of tussen LV en MV.
Begrippenlijst
persoonsvorm (PV) - het werkwoord dat verandert als je de tijd of het getal verandert
enkelvoudige zin - een zin met één persoonsvorm
samengestelde zin - een zin met meer dan één persoonsvorm
onderwerp (OND) - wie of wat + WWG?
werkwoordelijk gezegde (WWG) - alle werkwoorden in de zin
lijdend voorwerp (LV) - wie of wat + WWG + OND?
meewerkend voorwerp (MV) - aan wie/ voor wie?
bijwoordelijke bepaling (BWB)- blijft over in de zin
Deze slide heeft geen instructies
