L E S 1 0
Patroklos
Tekst 10A
Het verdriet van Patroklos
De Grieken verliezen en hun beste vechter blijft in zijn tent. Wie durft in zijn plaats te gaan?
Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)
L E S 1 0
Patroklos
Tekst 10A
Het verdriet van Patroklos
De Grieken verliezen en hun beste vechter blijft in zijn tent. Wie durft in zijn plaats te gaan?
Gemaakt bij Pallas 1, Griekse taal en cultuur (5e druk)
Les bij Pallas 1, les 10 Patroklos, tekst 10A Het verdriet van Patroklos. Ongeveer 45 minuten, gymnasium. Image credit: Sosias en de Sosias-schilder, publiek domein, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
Tekst 10A Het verdriet van Patroklos
W A T G A J E L E R E N ?
1
Je kunt vertellen hoe Hektor afscheid neemt van Andromache en Astyanax.
2
Je kunt een sigmatische aoristus herkennen en vertalen.
3
Je kunt uitleggen wat het verschil is tussen imperfectum en aoristus.
Het oefenboek opent elke les met 'Wat ga je leren?'. Aan het eind van de les komen deze leerdoelen terug in de checklist. Image credit: LessonUp
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
S T A R T V R A A G
Een held die niet meer vecht
Achilles is boos op Agamemnon en vecht niet meer. Zijn beste vriend zit bij hem in de tent. Wie is die vriend?
Odysseus
Ajax
Patroklos
Nestor
Startvraag: Patroklos is de beste vriend van Achilles; ze zijn samen opgegroeid bij Peleus, de vader van Achilles. Odysseus en Nestor gingen in les 9 als gezanten naar Achilles, Ajax ook: wie een van hen kiest, haalt het gezantschap erbij. Doorvraag: wat moet er gebeuren voordat Achilles weer gaat vechten? Op de foto: resten van de muren van Troje bij Hisarlık. Image credit: Ebru Sargın L., CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
Het afscheid van Hektor en Andromache
Hektor is de sterkste held van Troje. Midden in de oorlog gaat hij nog één keer naar huis. Zijn vrouw Andromache smeekt hem om binnen de muren te blijven. Hektor weigert: hij moet vechten voor zijn stad.
Zijn zoontje Astyanax schrikt van de pluim op zijn helm. Hektor lacht, zet de helm af en neemt het kind in zijn armen. Iedereen voelt: dit is een afscheid.
Achtergrond: Homeros, Ilias 6, 390-502. Een van de bekendste scènes uit de Ilias: de held is ook vader en echtgenoot. Andromache heeft haar vader en broers al verloren door Achilles; Hektor is alles wat ze nog heeft. Het schilderij is van Benjamin West. Doorvraag: waarom zet Homeros zo'n rustige scène midden in een oorlogsverhaal? Image credit: Benjamin West, CC0, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
Tekst 10A Woorden
Grieks
betekenis
ὁ φίλος
vriend
ἡ μάχη
gevecht, strijd
τὰ ὅπλα
wapens, wapenrusting
ἡ ναῦς, τῆς νεώς
schip
δακρύω
huilen
Grieks
betekenis
κελεύω
bevelen
πιστεύω
geloven, vertrouwen
ἀκούω
horen, luisteren
ἐθέλω
willen
μή
niet (bij een bevel)
Leerwoorden tekst 10A. Ναῦς is onregelmatig: de accusativus meervoud is ook ναῦς, de genitivus meervoud νεῶν. Alle werkwoorden in deze lijst hebben een sigmatische aoristus; laat leerlingen na de grammatica terugbladeren en de aoristus erbij zetten (ἐδάκρυσα, ἐκέλευσα, ἐπίστευσα, ἤκουσα). Image credit: LessonUp
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
Tekst 10A Het verdriet van Patroklos (1)
De Trojanen staan al bij de schepen van de Grieken. Patroklos zoekt Achilles op.
1
Οἱ Τρῶες πολλοὺς Ἀχαιοὺς ἀπέκτεινον.
Ἤδη δὲ καὶ τὰς ναῦς ἔκαιον.
Ὁ δὲ Πάτροκλος πρὸς τὴν σκηνὴν ἔσπευδεν
καὶ πικρῶς ἐδάκρυσεν.
5
Ὁ δὲ Ἀχιλλεὺς τὸν φίλον ἐκέλευσε λέγειν.
οἱ Τρῶες de Trojanen
οἱ Ἀχαιοί de Grieken
ἤδη al
καί hier: ook
καίω in brand steken
ἡ σκηνή tent
σπεύδω zich haasten
πικρῶς bitter
Vertaling regel 1-5: De Trojanen doodden veel Grieken. Ze waren al bezig ook de schepen in brand te steken. En Patroklos haastte zich naar de tent en huilde bitter. Achilles beval zijn vriend te spreken.
Tip: laat leerlingen alle werkwoorden met een augment onderstrepen en dan kijken welke een σ voor de uitgang hebben (ἐδάκρυσεν, ἐκέλευσε). Dat zijn de nieuwe vormen. De andere (ἀπέκτεινον, ἔκαιον, ἔσπευδεν) zijn imperfecta: de handeling was bezig of herhaalde zich. Image credit: LessonUp
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
Tekst 10A Het verdriet van Patroklos (2)
«Ὦ Ἀχιλλεῦ, οἱ Ἀχαιοὶ ἀποθνῄσκουσιν.
Σὺ δὲ ἐν τῇ σκηνῇ μένεις.
Πέμπε οὖν ἐμὲ εἰς τὴν μάχην·
τὰ σὰ ὅπλα φέρειν ἐθέλω.
10
Οὕτως οἱ Τρῶες φεύγουσιν.»
Ὁ Ἀχιλλεὺς τὸν λόγον ἤκουσε καὶ ἐπίστευσεν.
«Πέμπω σε· ἀλλὰ μὴ δίωκε τοὺς Τρῶας
πρὸς τὴν πόλιν.»
ἀποθνῄσκω sterven
μένω blijven
σός, σή, σόν jouw
φέρω dragen
οὕτως zo
φεύγω vluchten
ἀλλά maar
διώκω achtervolgen
Vertaling regel 6-13: 'Achilles, de Grieken sterven. Maar jij blijft in je tent. Stuur dus mij de strijd in; ik wil jouw wapenrusting dragen. Zo zullen de Trojanen vluchten.' Achilles hoorde het voorstel en geloofde het. 'Ik stuur je; maar achtervolg de Trojanen niet tot aan de stad.'
Let op: in regel 10 staat een praesens waar het Nederlands liever 'zullen vluchten' zegt. In regel 12 is μή de ontkenning bij een bevel (gebiedende wijs uit les 6). Bron: Homeros, Ilias 16, 1-100. Doorvraag: waarom waarschuwt Achilles zijn vriend juist voor de stad? Image credit: LessonUp
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
K E N N I S
1
Welke vorm in deze zin is een aoristus?
Ἤδη δὲ τὰς ναῦς ἔκαιον, ὁ δὲ Πάτροκλος ἐδάκρυσεν.
ἐδάκρυσεν
ἔκαιον
τὰς ναῦς
ἤδη
Antwoord A: ἐδάκρυσεν heeft augment én σ voor de uitgang. Wie ἔκαιον kiest, ziet alleen het augment; dat heeft het imperfectum ook. Τὰς ναῦς is een zelfstandig naamwoord (accusativus meervoud), ἤδη een bijwoord. Doorvraag: waarom is het logisch dat het verbranden in het imperfectum staat en het huilen in de aoristus?
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
D E S I G M A T I S C H E A O R I S T U S
De aoristus is een verleden tijd voor één afgeronde gebeurtenis: hij huilde, hij beval. Het imperfectum beschrijft wat bezig was of vaker gebeurde.
Vorm: augment + stam + σ + uitgang (zie de tabel).
Een stam op ε of α krijgt een η: ποιέω, ἐποίησα; τιμάω, ἐτίμησα.
De infinitivus heeft geen augment: κελεῦσαι.
κελεύω
vertaling
1 ev
ἐκέλευσα
ik beval
2 ev
ἐκέλευσας
jij beval
3 ev
ἐκέλευσε(ν)
hij, zij beval
1 mv
ἐκελεύσαμεν
wij bevalen
2 mv
ἐκελεύσατε
jullie bevalen
3 mv
ἐκέλευσαν
zij bevalen
inf.
κελεῦσαι
bevelen
O N T H O U D
Herken de aoristus aan augment en een σ voor de uitgang: ἐκέλευσα. Zonder σ is het imperfectum: ἐκέλευον.
Grammatica: het woord aoristus betekent 'onbegrensd': de gebeurtenis wordt als één geheel gezien, zonder te letten op duur. Vertaal meestal met de Nederlandse verleden tijd; het imperfectum kun je soms met 'was aan het ...' vertalen. Bij werkwoorden op -έω en -άω wordt de stamklinker lang: φιλέω, ἐφίλησα. Doorvraag: zoek in de tekst alle vormen met σα, σε of σαν. Image credit: LessonUp
Kies steeds de goede vorm van de aoristus.
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
K E N N I S
2
Ik hoorde: ἤκουσα.
Wij geloofden: ἐπιστεύσαμεν.
Zij (meervoud) huilden: ἐδάκρυσαν.
Antwoord: ἤκουσα, ἐπιστεύσαμεν, ἐδάκρυσαν. Ἤκουον en ἐπιστεύομεν zijn imperfecta (geen σ). Ἐδάκρυσε is wel een aoristus, maar enkelvoud. Tip: eerst de σ zoeken, dan de uitgang voor de persoon.
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
T O E P A S S I N G
3
Welke vorm is een aoristus en betekent: zij (meervoud) bevalen?
ἐκέλευον
ἐκέλευσε
ἐκελεύσαμεν
ἐκέλευσαν
Antwoord D: ἐκέλευσαν, augment + σ + uitgang -αν. Ἐκέλευον is imperfectum (en kan ook 'ik beval' zijn). Ἐκέλευσε is derde persoon enkelvoud, ἐκελεύσαμεν eerste persoon meervoud. Doorvraag: maak van ἐκέλευσαν de vorm voor 'jullie bevalen'.
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
V E R T A L E N
4
Vertaal in goed Nederlands.
Ὁ Ἕκτωρ τὸ τέκνον ἐφίλησεν, ἡ δὲ Ἀνδρομάχη ἐδάκρυσεν.
Vertaling: Hektor kuste het kind, en Andromache huilde. Φιλέω betekent ook 'kussen'. Let op ἐφίλησεν: de ε van de stam is een η geworden. Wie 'houdt van' vertaalt, mist de verleden tijd: vraag dan naar het augment en de σ.
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
T O E P A S S I N G
★ 5
Vertaal in goed Nederlands.
Οἱ Τρῶες τὰς ναῦς ἔκαιον· ὁ δὲ Ἀχιλλεὺς τοὺς λόγους τοῦ φίλου ἤκουσεν.
Vertaling: De Trojanen waren de schepen in brand aan het steken; Achilles hoorde (luisterde naar) de woorden van zijn vriend. Het imperfectum ἔκαιον is de achtergrond, de aoristus ἤκουσεν is de gebeurtenis. Extra voor snelle leerlingen: zet ἔκαιον in de aoristus (ἔκαυσαν).
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
Grieks in het Nederlands
Ook de woorden van vandaag leven verder in het Nederlands.
ὁ φίλος
vriend
filosofie, bibliofiel
ἀκούω
horen
akoestiek, akoestisch
τὰ ὅπλα
wapens
hopliet
Grieks in het Nederlands: een filosoof is een 'vriend van de wijsheid', een bibliofiel een 'vriend van boeken'. Akoestiek is de leer van het geluid. Een hopliet was een zwaarbewapende Griekse soldaat. Doorvraag: welk ander woord met -fiel of filo- ken je? Image credit: LessonUp
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
T O E P A S S I N G
6
Patroklos gaat de strijd in met de wapens van Achilles. Waarom is dat slim, en waarom gevaarlijk?
Reflectie: slim, omdat de Trojanen denken dat Achilles terug is en schrikken. Gevaarlijk, omdat iedereen nu de sterkste vijand in hem ziet, terwijl hij niet zo sterk is als Achilles. Sommige leerlingen merken op dat Achilles zelf de schuld krijgt als het misgaat. Dat sluit aan bij tekst 10B.
L E S 1 0 · P A T R O K L O S
Pallas 1
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Afscheid van Hektor vertellen
Sigmatische aoristus herkennen
Imperfectum en aoristus onderscheiden
Ik kan ze allemaal
Gebruik de uitslag om te kiezen wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Tekst 10B
Patroklos tegen de Trojanen
In de wapens van Achilles jaagt Patroklos de Trojanen terug. Maar hij vergeet de waarschuwing van zijn vriend.
G R A M M A T I C A
Vorming sigmatische aoristus bij medeklinkerstam
Vooruitblik: 10B Patroklos tegen de Trojanen. Laat de klas raden wat er gaat gebeuren. Image credit: Marie-Lan Nguyen, CC BY 2.5, Wikimedia Commons Image credit: LessonUp
Image credit: LessonUp