5.5. Betaling van een geldsom / giraal geld

• newEditor
• Verbintenissenrecht
• HBO
• Studiejaar 1

Betaling van een geldsom / giraal geld

Gangbaar geld

Hoofdregel bij de betaling van een geldsom is, dat betaald moet worden met geld dat gangbaar is in het land waar de betaling geschiedt (art. 6:112 BW BES).

Art. 6:112 BW BES:

Het geld dat ter voldoening van de verbintenis wordt betaald, moet op het tijdstip van de betaling gangbaar zijn in het land in welks geld de betaling geschiedt.

In Caribisch Nederland volgt uit de Wet geldstelsel BES aan welke bankbiljetten en munten de hoedanigheid van wettig betaalmiddel toekomt.

Op grond van art. 6:111 BW BES dient het nominale bedrag van de verbintenis van een geldsom te worden voldaan; geldontwaardig (inflatie) heeft daarop in beginsel geen invloed.

art. 6:111 BW BES:

Een verbintenis tot betaling van een geldsom moet naar haar nominale bedrag worden voldaan, tenzij uit wet, gewoonte of rechtshandeling anders voortvloeit.

In extreme gevallen zou een beroep gedaan kunnen worden op de redelijkheid en billijkheid (art. 6:248 BW BES en met name art. 6:258 BW BES, vgl. het arrest Mark is mark, HR 2 januari 1931, NJ 1931, 274).

Art. 6:248 BW BES:

1. Een overeenkomst heeft niet alleen de door partijen overeengekomen rechtsgevolgen, maar ook die welke, naar de aard van de overeenkomst, uit de wet, de gewoonte of de eisen van redelijkheid en billijkheid voortvloeien.

2. Een tussen partijen als gevolg van de overeenkomst geldende regel is niet van toepassing, voor zover dit in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn.

Art. 6:258 BW BES:

1. De rechter kan op verlangen van een der partijen de gevolgen van een overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden op grond van onvoorziene omstandigheden die van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag verwachten. Aan de wijziging of ontbinding kan terugwerkende kracht worden verleend.

2. Een wijziging of ontbinding wordt niet uitgesproken, voor zover de omstandigheden krachtens de aard van de overeenkomst of de in het verkeer geldende opvattingen voor rekening komen van degene die zich erop beroept.

3. Voor de toepassing van dit artikel staat degene op wie een recht of een verplichting uit een overeenkomst is overgegaan, met een partij bij die overeenkomst gelijk.

Arrest Mark is mark, HR 2 januari 1931, NJ 1931, 274:

De partijen in deze procedure zijn de Nederlandse onderneming Müller & Co., een internationaal handelshuis, en M.J. van Heerdt, de weduwe van de Duitse tycoon Johann Heinrich Köppern. Müller & Co. en Köppern hadden rond 1908 een overeenkomst van geldlening gesloten, waarbij Köppern aan Müller een geldbedrag in Duitse Goldmark had uitgeleend tegen 5 % rente per jaar. Op de overeenkomst was Nederlands recht van toepassing, en dus de wettelijke regels van verbruikleening (art. 1791 e.v. Oud BW; nu als geldlening in art. 7:129 e.v. BW geregeld). In 1924 zegt Van Heerdt – die na de dood van Köppern als diens rechtsopvolger onder algemene titel de positie van Köppern voortzet – de geldlening op. Zij eist het nog onbetaalde bedrag van 125.000 Mark op, tegen een waarde van hfl. 0,60 per Mark, totaal dus hfl. 75.000, plus de nog onbetaalde rente. Müller verweert zich met de stelling dat zij slechts verplicht is om terug te betalen in de huidige Duitse valuta, de Reichsmark, en wel in de verhouding van 1 Reichsmark = 1 biljoen Goldmark (dat is 1012 !). Dat was namelijk de officiële inwisselwaarde van de Goldmark na de Duitse geldsanering van 1924. Als het verweer zou slagen, zou Müller dus effectief niets te hoeven terug te betalen.

De rechtbank oordeelt dat Köppern bij het aangaan van de geldlening het risico van waardevermindering van de mark geacht moet worden te hebben aanvaard en dat de nadelige gevolgen daarvan dus voor rekening van Van Heerdt zijn.9 Zij had namelijk in 1917, toen de Mark al met meer dan 1/3 in waarde was gedaald, genoegen genomen met een afbetaling door Müller & Co. Bovendien had zij tot en met 1919 zonder bezwaar de halfjaarlijkse rente in ontvangst genomen, terwijl ook toen al sprake was geweest van ontwaarding van de Mark. Daarnaast had zij de bevoegdheid om tegen twee maanden op te zeggen en daar had ze eerder geen gebruik van gemaakt. Het hof komt tot een andere uitkomst: Müller & Co. wordt veroordeeld tot betaling van 12,5% van de toenmalige waarde van het destijds geleende en nog verschuldigde bedrag.10 De redenering van het hof is kort gezegd dat het voor alle partijen onvoorzienbaar was dat de oude Mark waardeloos zou worden verklaard, terwijl Müller & Co. ontegenzeggelijk profijt van het geldbedrag hebben gehad. Daarom vond het hof het billijk om de geldschieter toch enig bedrag toe te kennen (waar het percentage vandaan komt is niet duidelijk). Tegen deze uitspraak stelt Müller & Co. cassatieberoep in. De Hoge Raad stelt Müller & Co. in het gelijk. Allereerst overweegt de Hoge Raad dat op een geldlening uitgedrukt in vreemde valuta art. 1793 BW (nu: oud BW) van toepassing is.

De Hoge Raad oordeelt dus dat de rechter niet zomaar de wettekst opzij mag zetten en daarom vernietigt hij de uitspraak van het hof en bekrachtigt het vonnis van de rechtbank.

Vreemd geld (art 6:121 - 126 BW BES)

Art. 6:121 BW BES:

1. Strekt een verbintenis tot betaling van ander geld dan dat van het land waar de betaling moet geschieden, dan is de schuldenaar bevoegd de verbintenis in het geld van de plaats van betaling te voldoen.

2. Het eerste lid geldt niet, indien uit wet, gewoonte of rechtshandeling voortvloeit dat de schuldenaar verplicht is tot betaling effectief in het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt.

Art. 6:122 BW BES:

1. Strekt een verbintenis tot betaling van ander geld dan dat van het land waar de betaling moet geschieden en is de schuldenaar niet in staat of beweert hij niet in staat te zijn in dit geld te voldoen, dan kan de schuldeiser voldoening in het geld van de plaats van betaling vorderen.

2. Het eerste lid geldt mede, indien de schuldenaar verplicht is tot betaling effectief in het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt.

Art. 6:123 BW BES:

1. In geval in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba een rechtsvordering wordt ingesteld ter verkrijging van een geldsom, uitgedrukt in buitenlands geld, kan de schuldeiser veroordeling vorderen tot betaling te zijner keuze in dat buitenlandse geld of in in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba gangbaar geld.

2. De schuldeiser die een in buitenlands geld luidende executoriale titel in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba kan executeren, kan het hem verschuldigde bij deze executie opeisen in in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba gangbaar geld.

3. Het eerste en het tweede lid gelden mede, indien de schuldenaar verplicht is tot betaling effectief in het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt.

Art. 6:124 BW BES:

Wordt de verbintenis als gevolg van toepassing van de artikelen 121 tot en met 123 of van omzetting in een vordering tot schadevergoeding overeenkomstig afdeling 9 voldaan in ander geld dan tot betaling waarvan zij strekt, dan geschiedt de omrekening naar de koers van de dag waarop de betaling plaatsvindt.

Art. 6:125 BW BES:

1. Artikel 119 laat onverlet het recht van de schuldeiser op vergoeding van de schade die hij heeft geleden, doordat na het intreden van het verzuim de koers van het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt, zich ten opzichte van die van het geld van een of meer andere landen heeft gewijzigd.

2. Het eerste lid is niet van toepassing, indien de verbintenis strekt tot betaling van in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba gangbaar geld, de betaling in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba moet geschieden en de schuldeiser op het tijdstip van het ontstaan van de verbintenis in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba zijn woonplaats had.

Art. 6:126 BW BES:

Voor de toepassing van deze afdeling geldt als koers de koers tegen welke de schuldeiser zich onverwijld het geld kan verschaffen, zulks met inachtneming van hetgeen uit wet, gewoonte en inhoud of strekking van de verbintenis mocht voortvloeien.

Uitgangspunt is dat de debiteur kan kiezen in welke muntsoort hij zal betalen, indien de overeengekomen muntsoort een andere is dan die van de plaats van betaling (art. 6:121 BW BES).

Art. 6:121 BW BES:

1. Strekt een verbintenis tot betaling van ander geld dan dat van het land waar de betaling moet geschieden, dan is de schuldenaar bevoegd de verbintenis in het geld van de plaats van betaling te voldoen.

2. Het eerste lid geldt niet, indien uit wet, gewoonte of rechtshandeling voortvloeit dat de schuldenaar verplicht is tot betaling effectief in het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt.

De crediteur kan echter in beginsel alleen betaling in de overeengekomen muntsoort vorderen (art. 6:122 BW BES).

Art. 6:122 BW BES:

1. Strekt een verbintenis tot betaling van ander geld dan dat van het land waar de betaling moet geschieden en is de schuldenaar niet in staat of beweert hij niet in staat te zijn in dit geld te voldoen, dan kan de schuldeiser voldoening in het geld van de plaats van betaling vorderen.

2. Het eerste lid geldt mede, indien de schuldenaar verplicht is tot betaling effectief in het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt.

Als evenwel in Caribisch Nederland over de betaling in een vreemde munstsoort wordt geprocedeerd, kan de crediteur óók een veroordeling in Caribisch Nederland gangbaar geld vorderen.

Art. 6:123 BW BES:

1. In geval in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba een rechtsvordering wordt ingesteld ter verkrijging van een geldsom, uitgedrukt in buitenlands geld, kan de schuldeiser veroordeling vorderen tot betaling te zijner keuze in dat buitenlandse geld of in in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba gangbaar geld.

2. De schuldeiser die een in buitenlands geld luidende executoriale titel in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba kan executeren, kan het hem verschuldigde bij deze executie opeisen in in de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba gangbaar geld.

3. Het eerste en het tweede lid gelden mede, indien de schuldenaar verplicht is tot betaling effectief in het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt.

De omrekening vindt plaats naar de koers van de dag van betaling (art. 6:124 BW BES).

Art. 6:124 BW BES:

Wordt de verbintenis als gevolg van toepassing van de artikelen 121 tot en met 123 of van omzetting in een vordering tot schadevergoeding overeenkomstig afdeling 9 voldaan in ander geld dan tot betaling waarvan zij strekt, dan geschiedt de omrekening naar de koers van de dag waarop de betaling plaatsvindt.

Art. 6:125 BW BES biedt een beperkte mogelijkheid tot het vorderen van koerswijzigingsschade.

Art. 6:125 BW BES:

1. Artikel 119 laat onverlet het recht van de schuldeiser op vergoeding van de schade die hij heeft geleden, doordat na het intreden van het verzuim de koers van het geld tot betaling waarvan de verbintenis strekt, zich ten opzichte van die van het geld van een of meer andere landen heeft gewijzigd.

2. Het eerste lid is niet van toepassing, indien de verbintenis strekt tot betaling van in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba gangbaar geld, de betaling in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba moet geschieden en de schuldeiser op het tijdstip van het ontstaan van de verbintenis in het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba zijn woonplaats had.

Plaats van betaling (art. 6:115 - 118 BW BES)

Art. 6:115 BW BES:

De plaats waar de betaling moet geschieden wordt bepaald door de artikelen 116 tot en met 118, tenzij uit wet, gewoonte of rechtshandeling voortvloeit dat op een andere plaats moet of mag worden betaald.

Geldschulden zijn brengschulden: betaald moet worden aan de woonplaats van de crediteur, of - bij schulden ter zake van de beroeps- of bedrijfsbezigheden van de crediteur - aan de plaats van vestiging waar die bezigheden worden uitgeoefend (art. 6:116 lid 1 BW BES).

Art. 6:116 BW BES:

1. De betaling moet worden gedaan aan de woonplaats van de schuldeiser op het tijdstip van de betaling.

2. De schuldeiser is bevoegd een andere plaats voor de betaling aan te wijzen in het land van de woonplaats van de schuldeiser op het tijdstip van de betaling of op het tijdstip van het ontstaan van de verbintenis.

Bij girale betaling geldt op het voorgaande een uitzondering, en ook kan de crediteur eenzijdig een andere plaats van betaling in het land van zijn woonplaats aanwijzen. Als in dat laatste geval de betaling voor de debiteur aanmerkelijk zwaarder zou worden, kan deze aanwijzing van een andere plaats verlangen en in afwachting daarvan zijn betaling opschorten (art. 6:116 lid 2 BW BES).

Art. 6:116 BW BES:

1. De betaling moet worden gedaan aan de woonplaats van de schuldeiser op het tijdstip van de betaling.

2. De schuldeiser is bevoegd een andere plaats voor de betaling aan te wijzen in het land van de woonplaats van de schuldeiser op het tijdstip van de betaling of op het tijdstip van het ontstaan van de verbintenis.

Bij schulden ter zake van beroep of bedrijf van de crediteur geldt diens vestigingsplaats als 'de woonplaats' (art. 6:118 BW BES).

Art. 6:118 BW BES:

Indien de verbintenis is ontstaan bij de uitoefening van bedrijfs- of beroepsbezigheden van de schuldeiser, geldt in de artikelen 116 en 117 de plaats van vestiging waar die bezigheden worden uitgeoefend, als woonplaats van de schuldeiser.

Giraal geld (art. 6:114 BW BES)

Art, 6:114 BW BES:

1. Bestaat in een land waar de betaling moet of mag geschieden ten name van de schuldeiser een rekening, bestemd voor girale betaling, dan kan de schuldenaar de verbintenis voldoen door het verschuldigde bedrag op die rekening te doen bijschrijven, tenzij de schuldeiser betaling op die rekening geldig heeft uitgesloten.

2. In het geval van het eerste lid geschiedt de betaling op het tijdstip waarop de rekening van de schuldeiser wordt gecrediteerd.

De debiteur is in beginsel bevoegd tot girale betaling, indien de crediteur in het land waar de betaling moet of mag geschieden een girale rekening heeft. De crediteur kan deze wijze van betaling eenzijdig uitsluiten, voor zover dit niet in strijd komt met de overeenkomst of de redelijkheid en billijkheid (art. 6:114 lid 1 BW BES).

Art, 6:114 BW BES:

1. Bestaat in een land waar de betaling moet of mag geschieden ten name van de schuldeiser een rekening, bestemd voor girale betaling, dan kan de schuldenaar de verbintenis voldoen door het verschuldigde bedrag op die rekening te doen bijschrijven, tenzij de schuldeiser betaling op die rekening geldig heeft uitgesloten.

2. In het geval van het eerste lid geschiedt de betaling op het tijdstip waarop de rekening van de schuldeiser wordt gecrediteerd.

Als tijdstip van girale betaling geldt het tijdstip waarop de rekening van de schuldeiser wordt gecrediteerd (art. 6:114 lid 2 BW BES).

Art, 6:114 BW BES:

1. Bestaat in een land waar de betaling moet of mag geschieden ten name van de schuldeiser een rekening, bestemd voor girale betaling, dan kan de schuldenaar de verbintenis voldoen door het verschuldigde bedrag op die rekening te doen bijschrijven, tenzij de schuldeiser betaling op die rekening geldig heeft uitgesloten.

2. In het geval van het eerste lid geschiedt de betaling op het tijdstip waarop de rekening van de schuldeiser wordt gecrediteerd.

Betaling per cheque

Art. 6:46 BW BES:

1. Wanneer de schuldeiser een cheque, postcheque, overschrijvingsorder of een ander hem bij wijze van betaling aangeboden papier in ontvangst neemt, wordt vermoed dat dit geschiedt onder voorbehoud van goede afloop.

2. Is de schuldeiser bevoegd de nakoming van een op hem rustende verplichting tot het tijdstip van de betaling op te schorten, dan behoudt hij dit opschortingsrecht totdat zekerheid van goede afloop bestaat of door hem had kunnen worden verkregen.

De schuldeiser die een cheque, post-cheque overchrijvingsorder of een ander betalingspapier in ontvangst neemt, wordt vermoed dit te hebben gedaan onder het voorbehoud van goede afloop.

Deze betalingsvorm komt minder vaak voor maar wordt niettemin geregeld in art. 6:46 BW BES.

Art. 6:46 BW BES:

1. Wanneer de schuldeiser een cheque, postcheque, overschrijvingsorder of een ander hem bij wijze van betaling aangeboden papier in ontvangst neemt, wordt vermoed dat dit geschiedt onder voorbehoud van goede afloop.

2. Is de schuldeiser bevoegd de nakoming van een op hem rustende verplichting tot het tijdstip van de betaling op te schorten, dan behoudt hij dit opschortingsrecht totdat zekerheid van goede afloop bestaat of door hem had kunnen worden verkregen.

Een eventuele opschortingsbevoegdheid van de crediteur duurt voort totdat omtrent de goede afloop zekerheid bestaat of had kunnen worden verkregen.

Art. 6:46 BW BES:

1. Wanneer de schuldeiser een cheque, postcheque, overschrijvingsorder of een ander hem bij wijze van betaling aangeboden papier in ontvangst neemt, wordt vermoed dat dit geschiedt onder voorbehoud van goede afloop.

2. Is de schuldeiser bevoegd de nakoming van een op hem rustende verplichting tot het tijdstip van de betaling op te schorten, dan behoudt hij dit opschortingsrecht totdat zekerheid van goede afloop bestaat of door hem had kunnen worden verkregen.